LL F5Z46rnK lULII FIRMICI MATERNI MATHE8E08 LIBM VIII EDIDERUNT W. KROLL ET P. SKUTSCH FASCICULUS PRIOR LIBROS IV PRIORES ET QUINTI PROOEMIUM CONTINENS r LIPSIAE '^ N AEDIBUS B. G. TEUBNERI MDCCCXCVII
LIPSIAE: TTPIS B. G. TETJBNBRI
MAXIMILIANO. CONSBRUCH SODALI AMICISSIMO DIE XX. M. lUN. A. MDCCCXCVn
Wie an dem Tag, der dich der Welt verlieheny Die Sonne stand zum Grusse der Planetert, Bist alsdbald und fort und fort gediehen Nach dem Geseiz, wonach du angetreten.
Priori huic fasciculo pauca praemittimus, quoniam praefatio cum altero edetur, cui etiam indices locupletes subiungemus. ^) Codicibus igitur usi sumus bisce: Montepessulano scholae medicorum H 180 membr. M foU. 122 cm 28,5:19 saec. XI. Nonnulla a manu recentiore exarata videntur. Excidit 39,7 — 62,26; desinit 265,13. Contulit Skutsch. Parisino 7311 membr. foll. 103 cm 26: 20 saec. XI. P Desinit 269,19. Contulit Skutsch. Vaticano reginae 1244 membr. foll. 58 cm 26,5:20 R saec. XI. Excidit 3,20 — 32,4, desinit 269,19. Contulit Kroll. Vaticano 3425 membr. foll. 33 cm 21:14 saec. V XIII. Folia 5^—9^ (21,5—40,2) a manu saec. XV scripta nullius sunt pretii; desinit 213,18. Contulit Kroll. Parisino 17 867 membr. foll. 42 cm 29:16 saec. ft XIII. Manus saec. XV suppleuit fol. 1 (1,1—6,25). 8—11 (41,18 — 66,11). 16—18 {ad eam 92^10— coUocata 104,25). 28. 29 (inuentus 166,22 — honas res 173,23) e Parisino 7312; desinit 262,14. Contulit Kroll. Post alterum librum eas tantum lectiones commemoravimus, quae dignae esse viderentur. 1) Qui antequam prodierint, opera nostra coniecturalis vix recte aestimari poterit; nam haud raro quidem neque tamen ubique coniecturis nostris adscripsimus, quibus locis Firmicianis collatis confirmentur, Id quod eos monitos volumus, qui forte de editione nostra sententiam laturi sunt.
VI Raro attulimus Parisinum 7312 membr. saec. XV (Paris.), quem inspexit Kroll; Monacensem 560 membr. saec. XI interpolationibus scatentem (desinit in dies 76,20) et Darmstadtensem 756 membr. saec. XII Parisini Q gemellum (desinit 269,19),- quos summa comitate contulit F. Boll; Escorialensem C IV 13 membr. foU. 108 saec. XIII, ex quo varias lectiones ad p. 1,1 — 35,11 benigne enotauit Benignus Fernandez bibliothecae praefectus. Ex his libris cum nullus ultra 269,19 pertineat, ad extrema adhibendi sunt codices recentiores, quibus solis omnes octo libri traduntur. Delegimus hosce: A Norimbergensem V 60 chart. foll. 203 cm 30:22 anni 1468. Contulit Kroll, inde a libro quinto Skutsch. A' Consensum eius cum editione principe nota A' indicavimus. B Monacensem 49 chart. foll. 128 cm 31,5:21,5 saec. XVI. Contulit Kroll. C Vaticanum 2227 chart. foll. 110 cm 41:28,5 saec. XV aut XVI ineuntis. Contulit Kroll. D Palatinum 1418 chart. foll. 190 saec. XV. Contulit Kroll. E Urbinatem 263 membr. foll. 171 cm 33:23 saec. XV. Contulit Kroll. Ex isdem libris partem lacunae post 49,13 hiantis supplevimus (C D contulit Ziebarth); et in hac quidem F parte adhibuimus etiam Vindob. 3195 chart. saec. XV, cuius lectiones exscripsit Hauler. Neque in hac parte neque in extremo libro quarto codicum recentium errores omnes exscribere sustinuimus, satis tamen exscripsimus ut de uniuscuiusque codicis indole certum iudicium ferri possit. Haec igitur inspicito siquis cuius modi codices recentiores sint quaeret. Verum ne cui scoreis ac palea deae MaraLOTtovla^ in hoc praesertim scriptore, sacrificare videremur, aliam inde a libro quinto viam ingressi sumus. Nam quoniam accuratius intuenti in duas stirpes ita discedere libros recentiores
VII apparet, ut ad alteram AB, ad alteram CDE pertineant, abiectis vitiis codicum peculiaribus utriusque stirpis archetypum reconcinnavimus; stirpis Gennanicae (AB) auctorem littera P, stirpis Italicae (CDE) littera A signa- ^ vimus; singulorum codicum lectiones nisi certis causis A commoti non attulimus. Sed ut firmiore haec opera niteretur fundamento, Germanicae stirpis etiam tertium, Italicae quartum codicem adscivimus. Sunt autem ii: Neapolitanus bibliothecae nationalis VA 17 saec. N XV aut XVI. Benevolentissime contulit Holk. Oxoniensis collegii Lincoln 114 saec. XV exeuntis. 0 Lindsayo comiter intercedente contulit doctus quidam Anglus. Praeter codices excussimus editionem principem, cuius v in fine legitur: Impressum Venetiis pcr Symonem papiensem dictum hiuilaqua 1497. die 13 lunii. Quae ex codice aliquo recentiore diligenter expressa est et emendationes continet haud spernendas; ut igitur discerni aliquo modo posset, quid e communi recentiorum archetypo, quid ex scribae vel editoris ingenio fluxisset, A et V contulimus et consensum littera A' notavimus. Attulimus autem varias lectiones non omnes, sed quae vetustae vel utiles esse viderentur. Inde ab initio libri quinti paginarum et columnarum editionis V initia margini adscripsimus. Magnum emendationum numerum nobis praestitit vel potius praeripuit Aldina, quae ex alio codice ac V annis a. 1497 — 99 excusa est. Orthographica e vetustis tantum codicibus MPR enotavimus ac ne ex iis quidem omnia (ti ci, ae e e) et in primo libro plura quam in sequentibus. Formas non adsimilatas restituimus, ubicunque in uno ex his codicibus tradebantur. Suppleta supra scripta id genus alia non indicavimus nisi ubi utile iudicaremus. M* M^ scripturas, M^M^ manus priorem et posteriorem designat; ss. supra scripsit, ifn. in margine, ir. in rasura, iw. ut videtur. Litteris x et g nostras coniecturas distinximus.
vm Haud raro contulimus locos ceterorum astrologorum Ptolemaei, Vettii Valentis inediti cuius apographo utimur Riessiano, Hephaestionis Thebani (qui e Dorothei carmine haud pauca servavit), Pauli Alexandrini, Maximi (ed. Ludwich) aliorum; nec non Salmasii de annis climactericis libro (ed. 1648) usi sumus. Consentaneum est res amicorum communes esse; sed tamen commemorandum est hunc fasciculum a Krollio sic praeparatum esse, ut imprimi posset. Gratiarum agendarum occasionem habemus haud exiguam. Ac i^rimum quidem Franciscus Buecheler epistolicas quasdam nostras quaestiones tam benivole quam egregie solvit. Theodorus Mommsen autem et C. F. W. Mueller ne corrigendarum quidem plagularum taedium detrectantes de multis huius scriptoris locis insigniter meruerunt; quorum quod nomina hic illic detruncavimus (Mo. et 3Iiie.) ignoscent speramus. De capitibus n 8. 9 a nobis interrogatus Carolus Manitius respondit. In codicibus conferendis qui suam nobis operam praestiterint, antea dictum est; adiungendus tamen iis cum debita gratia non Maximilianus Bonnet tantum quem non semel per litteras adiimus et Gottholdus Gundermann qui de codicibus quibusdam exteris nos certiores fecit, verum etiam praefecti bibliothecarum et huius urbis et exterarum. Vratislaviae. W. K. F. S.
Index. Incipiimt capitula librorum niatheseos lulii Firmici Materni lunioris V. C. Primus liber epistolam habet quid sit mathesis. Secundus habet de duodecim signis. II. De domibus stellarum. 5 ni. De altitudinibus. IV. De humilitatibus. V. De decanis. VI. De partibus signorum. VII. De finibus. lo VIII. De stellis quae per diem quae per noctem gaudeant. IX, De formis stellarum. X. De ortu stellarum. XI. De Luna quid cui astro se iungens significet. XII. De stellis quando sint matutinae. 15 XIII. De scematibus stellarum. XIV. De moribus stellarum et quo tempore quas vires habeant. XV. De stellis quando sint matutinae quando vespertinae. XVI. De moribus signorum et natura et anaforis et quibus 5:0 ventis subiactentur. XVII. De duodechatemoriis. XVIII. De octo locis et cardinibus. 1 Indicem edidimus exKB.Y, om. P, diversa hdbet Q ante libros II et III 4 habet om. V 11 diem quae] diem aut V 22 duo dechatemoris M
X Index, XIX, De deiectis locis, XX, De ordine locorum, XXI, De duodecim locorum potestatibus, XXII, De nominibus duodecim locorum et quid sint sortitae 5 et apotelesmata ipsarum. XXIII, De qualitate geniturarum. XXIV, De diametris trigonis quadratis hexagonis et ableptis. XXV. De signis quibus partibus corporis sint attributa, XXVI. Quis deus quot annos vitae decernat. 10 XXVII, De temporum domino, XXVIII, De divisione temporum, XXIX, De anni divisione, XXX, De numeris antisciorum et apotelesma, Tertius liber hoc habet, 15 I. Hominem ad imaginem mundi, II, Thema mundi, in. Quae stellae in quibus locis singulares constitutae quid faciant. IV. De coniunctione Solis et Mercurii. 20 V, De coniunctione Saturni et Mercurii. VI. De coniunctione Mercurii et lovis. Vn. De coniunctione Martis et Mercurii. Vni. De coniunctione Mercurii et Veneris. IX. De Luna in quibus locis posita et cum quibus astris 25 constituta quid faciat. Quartus liber hoc habet. I. Lunam maximam esse vitae hominis substantiam. II. De Luna ad quam stellam accedens quid decemat. III. De Luna cum ad nullum fertur, et quem primo post 30 vacuitatem sui cursus contingat, vel a quo defluat et ad quem currat, et in quibus locis quid faciat, et a qua stella defluens vacua currat et a nuUo feratur, cui se applicuerit, vel a quo ad quem et in quo scemate fuerit. 13 antisiorum K 29 et om. V 32 ad nullum A recte
Index. XI IV. De mveniendo loco Fortunae et quid decemat inventus. V. De loco daemonis. VI. De domino geniturae inveniendo. Vn. Quae stella domina geniturae inventa quid faciat. Vni. Domina geniturae aliae stellae iuncta quid faciat. IX. Quemadmodum anni climacterici inveniantur. X. Quando anni climacterici transeantur. XI. De datoribus actuum. Xn. De vacuis locis et plenis et significationibus eorum. XIII. Quae signa sint masculina quae feminina. XIV. De Luna quo loco et cum quibus stellis inventa quid decemat et de eius defluctione. 1 discernat MRav 1 et 8 clematterici 13 deflutione MR
Conspectum damus codicum, quibus in quaque parte.' usi sumus: ^ 1,1—3,20 MPRV 53,15—62,26 PRV 3,20—6,25 MPV 62,26—66,11 MPRV 6,25—21,5 MPQV 66,12—89,5 MPRQV 21,5—32,4 MPQ 90,1—213,18 MPRV 32,4—39,7 MPRQ 213,18—265,13 MPR 40,1—41,18 PRQV 265,13—269,19 PR (Darmst.) 41,19_49,14 PRV 269,19—278,16 ABCDE 49,15—53,14 ABCDF 279—280 ABCDENO
LIBER PRIMUS. PROOEMIUM. Olim tibi lios libellos, Mavorti decus nostrum, me 1 dicaturum esse promiseram, verum diu me inconstantia 5 vtrecundiae retardavit et ab isto scribendi studio dubia trepidatione revocavit, cum fragilitas ingenii mei nihil se scire tale posse conciperet, quod dignum fore tuis auribus iudicaret. Nam cum esses in Campaniae2 provinciae fascibus constitutus, cuius te administra10 tionis merito maxima honoris dignitate nobilitas, occurri tibi rigore hiemalium pruinarum et prolixi itineris diversitate confectus. Illic tu languentis et fatigati corporis mei senium enisus es fidis et religiosissimis amicitiae relevare fomentis. Cum itaque ad pristinum 3 15 me statum solaciis ac medelis tuis sanitas restituta revocasset^ recolentes invicem pristinos actus et ad memoriam revocantes honestas et varias sermonum fabulas serebamus. Posteaquam de actibus ac de pro-4 cessibus nostris confabulati sumus, scrutatus a me es, 20 sicut meministi, totius Siciliae situm, quam incolo et unde oriundo sum, et omnia, quae veteres fabulae Inscribunt luUi Firmici Materni lunioris matheseos (matheos M) liber primus incipit (incipit liber primus) 'MPE unc, V minusc. \ prooemium addicUmus 4 diu me ex diuine R diuine V 8 campanig: pa eaj pi R 9 ad te P 10 meritum — nobihtat A' | occurri v] occurrit 11 rigorMV 13 eni8 PR* 14 amicicitiae V ] reuelare M 17 sermonem (em?) P 20 de t. S.situ V 21 oriundo] cf. C. F. W. MueUer Abh. f. Friedlmider 545* FiRMicus, ed. Kroll et Skutach. I. 1 Wt
2 FIRMICI prodiderunt, cnm verae rationis explicatione quaesisti: quid velit esse Scylla, quid Charybdis, quid concurrentium in freto fluctuum turbulenta confusio, quos disiuncta ac separata maria certo horarum tempore ac spatio contraria undarum collisione coniungunt; 5 quid faciant ignes, qui ex Aetnae vertice erumpunt, quae natura eorum quaeve substantia, ex qua origine sine iactura montis tanta proficiscantur et anhelent incendia; qualis sit lacus, qui prope alveum Symaethini amnis ostenditur, cui Palicus nomen est, qui 10 semper crassitudine lurida sordidus liventibus spumis obatrescit et strepente coniugio stridulus argutum 5 murmur exibilat. Cetera etiam omnia mecum recolens et requirens, quae tibi a primo aetatis gradu et Atticae et Romanae litterae de admirabilibus provinciae 15 Siciliae tradiderunt, ad ultimum ad Archimedis sphaeram sermonis atque orationis tuae ordinem transtulisti ostendens mihi divini ingenii tui prudentiam atque doctrinam: quid novem illi globi, quid quinque zonae, quae diverso naturarum genere colorantur, quid 20 duodecim facerent signa, quid quinque stellarum sempiternus error operetur, quid Solis cotidiani cursus annuique reditus, quid Lunae velox motus assiduaque luminis vel augmenta vel damna, quantis etiam conversionibus maior ille quem ferunt perficeretur annus, «5 qui quinque has stellas, Lunam etiam et Solem locis suis originibusque restituit, qui mille et quadringentorum et sexaginta et unius anni circuitu terminatur; y 2 scilla V I charibdis P 4 separati P 6 faciant] luv. 8. 1, Gierig ad Flin. ep. V 19. 3, medicorum usum {medicamentum facit multum, nihil) cfrt. Mueller \ aethnae 7 quaue V 8 iactura: u e^ a P | proficiscuntur P* 9 symethini MPR simethini V 12 abatrescit PR** | convicio 0. JaJin Philol. I 648 confligio Haupt op. III 324 15 anmiirabilibus V 16 speram M speram PRV 17 sermonem, corr. A' | transtulisi M 18 ostendes V 21 sempitemus: nus ex num P* 22 cottidiani R 24 dampna PV | quantas M 26 lucis P^ |
I I prooemium 4 — 8. 3 quae ratio orbem lacteum faciat, quae defectionem Solis ac Lunae; cur septentriones numquam caeli rotata vertigo ad occidentem transferat orientique restituat*, quae sit aquiloni pars terrae^ quae vero austro 5 sabiecta; quae ratio terram ipsam in media parte positam librata aequabilitatis moderatione suspendat; quatenus Oceanus, quod quidam Atlanticum aiunt mare, terrae spatium in modum insulae undarum suarum circumfusione concludat. Haec cum omniaG 10 mihi a te, Mavorti ornamentum bonorum, facili demonstrationis magisterio traderentur, ausus sum etiam ipse aliquid inconsulti sermonis temeritate proferre, ut promitterem tibi editurum me, quicquid Aegjpti veteres sapientes ac divini viri Babyloniique prudentes 15 de vi stellarum ac potestatibus divinae nobis doctrinae magisterio tradiderunt. Fui itaque, sicut ipse novi, 7 in ista promissione temerarius et me, ut verum tecum loquar, frequenter severa obiurgatione reprebendi cupiebamque, si permitterer, mutare promissum; sed 20 trepidationem meam bortatio tui sermonis erexit coegitque aggredi, quod frequenter ex desperatione deserui. Nam cum tibi totius Orientis gubernacula domini atque imperatoris nostri Constantini Augusti serena ac venerabilia iudicia tradidissent, nullum praetermisisti 25 tempus, quo non a nobis exigeres, quod tibi inconsulta pollicitatione promisimus. Proconsuli itaque 8 tibi et ordinario consuli designato promissa reddimus orantes ac veniam postulantes, ne in istis libris pondus et gratia perfectae orationis, tractatus maximi aut 30 graves firmaeque sententiae a doctrinae atque elocf. Schneider ad Colum. III 6, 4 1 ration P 2 septemtriones P 6 positam x] compositam 7 quatinus M | athu lanticum 10 maiorti M ] bonorum] nostrum >tc 11 sum ss. P 13 aegipti V 14 babilonique P babiloniique R 20 trepi- des. R f. fi^ 22 totius v] potius MV pocius P 30 graves] grandes P
4 FIRMICI quentiae tuae iudicio requirantur. In nobis tenue ingenium et sermo subtilis et, quod vere confitendum est, matheseos f permodica; quae omnia cum nos varia desperatione turbarent, adgressi sumus tamen scribendi Uborem, ne, licet in arduis ac difficillimis promissionibus constituti, prudentiae tuae, Lolliane, doctissima iudicia falleremus. 1 In vestibulo itaque orationis atque in ipsis principiorum primordiis constituti nihil aliud agere debe- lo mus, nisi ut his respondeamus, qui totam vim matheseos multiplici orationum genere labefactare conantur, qui sententiis ac disputationibus suis omnem philosophiam divinamque scientiam putant se posse elati sermonis auctoritate perfringere. Quos, sicut ego iu- 15 dico et sicut ipsis rebus probatur, non infirmitas ipsius falsitasque doctrinae, sed contradicendi studia sollicitant, ut certis ac definitis rebus, quas non tantum animo ac ratione cernimus, sed ipsorum oculorum acie et iudicio conspicimus, argumentatione pugnacis licen- 20 2tiae resistatur. Hi namque nimis altis ac subtilibus disputationibus suis ex ipsis primo mathematicorum responsis quasi per cuniculum quendam ad labefactandam hanc totam scientiam conantur inrepere; qui quanto vehementius pugnant quantumque persuadendi 25 vias quaerunt, tanto fidem astrologiae vehementius Sfortiusque confirmant. Neque enim esset eius vera substantia, nisi contra eam tantis argumentorum viribus niterentur. Nec hoc est admiratione dignum, cum sciamus inter ipsos quanta sit
I prooem. 8 — 1, 7. 5 tnra dissensio quantisque disputationum argumentis vim totam divinitatis conantur evertere, cum alii deos esse dicant, alii esse quidem, sed nihil procurare definiant, alii et esse et rerum nostrarum curam 5 procurationemque suscipere, et tanta sint hi omnes in varietate et dissensione versati, ut longum et alienum sit, hoc praesertim tempore cum aliud opus adgressi sumus, singulorum enumerare sententias. Nam alii4 et figuras his pro arbitrio suo tribuunt et loca ad10 signanty sedes etiam constituunt et multa de actibus eorum vitaque describunt et omnia, quae facta et constituta sunt, ipsorum arbitrio regi gubernarique pronuntiant; alii nihil moliri, nihil curare et ab omni administrationis cura vacuos esse dixerunt*, afferuntque 15 omnes verisimile quiddam, quod auditorum animos ad facilitatem credulitatis invitet. Quae vero de ani-5 mae inmortalitate dicta sunt, divini illius Platonis et acerrimi atque ardentissimi Aristotelis contraria sibi ac repugnantia dicta demonstrant; nam de bono ac 20 malo diversae inter se mobilesque sententiae. Quarum 6 explicationem nunc praetermittendam puto; neque enim hoc genus disputationis intravimus nec ad haec refutanda vel confirmanda animum nostrum consiliumque formavimus, sed omnia haec ideo brevi oratione 25 perstrinximus, ut contradicentium contentiosa commenta cunctis hominibus patefacto sui studio panderentur. Libet itaque censere, quae de mathesi dicant, 7 et curae est omnia, quae ab illis dicta sunt, brevi oratione perstringere; explicaturi enim matheseos at30 que astrologiae substantiam non debemus diutius in alienis operibus immorari. ipsa
6 FIRMICl 11. 1 Primo itaque de moribus hominum coloribusque conveniunt dicentes: „Si stellarum mixturis mores hominibus coloresque tribuuntur et quasi quodam picturae genere atque artificio stellarum cursus mortalium cor- 5 porum liniamenta componunt, id est si Luna facit candidos, Mars rubeos, Saturnus nigros^ cur omnes in Aethiopia nigri, in Germania candidi, in Thracia rubei procreantur,. quasi Luna et Mars in Aethiopia vim suam viresque non habeant et potestatem suam fin- lo gendique licentiam in Germania ac Thracia Saturni 2 deserat stella?^^ De moribus vero illud addunt:,,Si Saturnus facit cautos graves tardos avaros ac tacitos, luppiter raaturos bonos benignos ac modestos, Mars crudeles perfidos ac feroces, Sol religiosos nobiles ac is superbos, Venus luxuriosos venustos et honesto gratiae splendore fulgentes, Mercurius astutos callidos et concitati animi mobilitatibus turbulentos, Luna acutos splendidos elegantes et popularis splendoris gratia praevalentes, cur quaedam gentes ita sunt formatae, 20 ut propria sint morum quodammodo unitate perspi3cuae? Scythae soli inmanis feritatis crudelitate grassantur, Itali fiunt regali semper nobilitate praefulgidi, Galli stolidi, leves Graeci, Afri subdoli, avari Syri, acuti Siculi, luxuriosi semper Asiani voluptatibus 25 occupati, [et] Hispani elata iactantiae animositate 4 praeposteri. Ergo Scytharum rabiem numquam mitigat luppiter, nec Italis Sol aliquando denegabit imperia, nec levitati Graecorum Saturni stella pondus 3 myxturis M 8 aethyopia P {idem 9 cum M) | trachia MPV 11 germaniam MPV | tratiam M traciam PV 14 lupiter V 15 religios V 16 honestos, corr. xd 18 molitatibus P 22 scithae V scyte P | sole P | immanis V | crasgantur PV 23 regalijli V 24 grecf P | affri V | siri V 25 Siculi inc. Q, f. 2' \ et acld. v 26 et del A' 27 scitarum Q scitharum V 28 iupiter QV
I 2, 1—7. 7 imponit, nec Asiana lascivitas sobria lovis moderatione corrigitur, nec Siculorum acumen frigido ortu aliquando Saturni obtundetur, nec Syrorum avarities lascivis Veneris radiationibus temperatur, nec Afrorum 5 malitiosa commenta et bilingues animos salutare lovis sidus impediet, nec Hispanorum iactantiam pigrum poterit Saturni lumen hebetare^ nec Gallicam stoliditatem Mercurii sapientissimum sidus exacuet." Illa5 vero ipsorum inter ea potentissima et vehementer 10 contra nos posita peroratio est, quod aiunt ex istius artis instituto omnia ex rebus bumanis virtutum officia tolli, si temperantia fortitudo prudentia iustitia stellarum decretis, non nostris adscribuntur voluntatibus; iam si quis societatis caritatisque vinculum ru15 perit et conciliationis humanae iura neglexerit totumque se feritati perfidiaeque tradiderit, facinus suum et animi perversas cupiditates secarus stellarum iudiciis adscribat. „Sit iniquus, sit perfidus, sit malivolus, 6 sit inreligiosus, quia haec vitia mala Mercurii cum 20 Marte perfecit constellatio! Cur animum nostrum fortitudinis studio roboramus, cur erecta mente sublimique constantia et divinarum virtutum magisterio formati in acerbis casibus constituti mortem doloresque contemnimus, si gloriae laudem et potentissimae dignitatis insignia nec adpetentibus nobis Sol lovis bona coniunctionis societate largitur? Frustra igitur 7 consilio ac ratione errantis animi vitia comprimimus, frustra luxuriosas libidinum illecebras temperamus, frustra gravitatis instinctu aequitatis modestiam iura1 asciana P 3 obtundet MPV | sirorum QV 4 affrorum QV 6 sydus M {idem 8) | hyspanorum P 7 stolitatem Q 8 Mercurius M^PQV [ excutiet neque exacuet Q 9 interea diremit v. dubitans \ cf. Boll, Stud. iiber Ptolem. 24:0 13 scribuntur, corr. Monac. tribuuntur A' | uoluptatibus MPQ 14 nam v j societatis bis Q, prtus del. 17 cup. peru. Q 18 ascribat MV 19 irreligiosus V | mala v] male 24 contempnimus PQV I potentissimus M* 26 appetentibus MV 26 possis societate 27 comprimuntur P 29 grauitates P*
8 FIRMICI que conquirinnis, si Mercurius lovis ac Lunae bonis radiationibus temperatus ad desideria nos et cupidi8 tates istius virtutis inflammat." Etiam singulos bomines hac disputationis oratione conveniunt:,,Frustra habes, o bone vir, dilectum bonarum rerum ac malarum 5 fugiendi cupiditatem! Quid te bonestis provisionibus ac diligentiae suffragiis munis, si totum boc tibi non scientia, sed aut Saturnus praestat aut luppiter? Contemnamus, si videtur, deos et religionum sanctas venerabilesque caerimonias sacrilego desperationis ar- 10 9 dore publicemus! Quid invocas^ arator, deos? Sine cura numinis tui ingenio segetis sulcus aequatus est. Tu qui per aperta iuga olivarum [in] aciem distinctis componis ordinibus, frustra devoves vitium palmites Libero tuo religiosa cum trepidatione, cuiusquam si 15 sine praesidio divinitatis stellarum cursu aut denelOgantur aut dantur. Tu qui promulgas leges ac iura sancis, tolle scita, refige tabulas et istis nos severissimis animadversionibus libera: illum sacrilegum Mercurius, ut mathematici volunt, illum adulterum Venus 20 fecit; illum ad neces bominum Martis sidus armavit^ illum mutare tabularum fidem, illum venena miscere, illum quiescentium securas animas et iam Letbaei fluminis oblivione purgatas Mercurius cogit nefariis car11 minibus excitare. Ecce ille incestis inflammatur ar- 25 doribus, illum vides puerorum complexibus inhaerentem: causam huius tanti mali Marti tribuimus aut Veneri. Ille te iubente manu carnificis sine causa percussus est, in illum per PR. dicta sententia est: 4 dispositionis P uta ss. rubr. 5 delectum V 6 fugienti P* 8 tibi nec scienti (nesc. v) aut A' | iupiter QV 9 contempnamus 12 cultus V 13 oliuarum A'] oliuum j aciem vl] in aciem MP maciem V in ordinem Q oHvas in aciem r a Escor. 15 con ss. cum Q | tepiditione (t prius ex c) P 18 sanccis Q | scyta P | refringe V 21 sydus MPV 24 coegit Escor. 25 incestis om. M | inflammantur P 27 tanti m. huius M. aut Y. tribuibus Q 29 per PR.] perperam A
I I 2, 7—3, 3. 9 si non suo studio, sed stellarum vitiosa coactus est radiatione peccare, non habetis, magistratus^ iustam animadvertendi substantiam, quia scitis nos ad ista vitia malignis stellarum semper incitari fomitibus'^ 5 Haec atque alia simili oratione componunt quaerentes, 12 utrumnam stellas animantes an inanimantes esse dicamus, ut istius quaestionis conclusione confusi difficile animi nostri iudicium sententiamque promamus; quicquid enim horum dictum fuerit, syllogismorum 10 aculeis in contrarium vertunt, ut ad arbitrium ipsorum constrictus respondentium sermo consentiat. IIL In quibus rebus et disputationibus ingenia quidem 1 nos eorum laudamus, propositum vero institutumque 15 vitamus, quia nobis fidem suam astrologia responsionum apotelesmatumque divinis ac manifestissimis auctoritatibus comprobavit. Addunt etiam quidam, ut2 nobis ex aliqua parte consentiant et ut eblandito consensu totam istam scientiam dubitationis desperatione 20 exturbent, habere quidem doctrinam istam vim maximam, sed ad liquidum propter partium minutorumque brevitatem ac velocissimum siderum cursum caelique pronum rotatae vertiginis lapsum neminem pervenire posse confirmant, ut ista eorum veri simili definitione 25 sermonis totius scientiae substantia subruatur. Nos 3 vero, licet sit nobis tenue ingenium et angustae orationis paene inefficax sermo, cum deberemus ipsius rei veritate refutare quae dicunt et responsionum apotelesmatumque constantia divinae istius scientiae 30 confirmare praecepta, respondebimus tamen a te, decus 1 3U0 ex sine V | coactus est uit. Q 4 initia V 5 talia x | ratione v 6 an inanimantes om. M 7 difficili 6 9 syllogysmormn P sill. V 11 constrictius, corr. A' 15 notamus Kelher vituperamus Dressel cf. de err. 76, 2'> 18 aliqua v] alia 19 istam geminat V 20 exturbant 4 21 minutorumque Dressel] minutarumque 22 syderum MP 24 diffinitione V 29 constantie P
10 FIRMICI nostrum LoUiane, veniam postulantes, ut in refutationibus omnibus veritatis fides, non orationis splendor 4 ac substantia requiratur. Et primum quidem vellem, ut profiteretur iste vehemens mathematicorum accusator, qui artem istam tam elata oratione persequitur^ 5 utrumnam cepit aliquod ipsius scientiae experimentum, an sciscitanti ei nemo vera respondit, an vero aspernatus audire et sperans aures suas istis responsionibus pollui severus et vehemens et totius quodammodo divinitatis iura perturbans argumentorum suorum acu- 10 5leos licentia exercitati sermonis exacuit? Si quaerenti ei vera responsa sunt et respondentis sententiam fides secuta est veritatis, cur notat, quod admirari debuerat? cur divinam scientiam proditoris animo perfidus accu6 sator inpugnat? Si vero erraticis responsionibus is, 15 qui mathesin se scire profitebatur, non potuit implere, quae dixerat, et responsa eius mendacia promissionis inmaculant, imperitia illius temeritasque pulsanda est et fallax infamanda promissio; omni enim malo dignus est, quod per illum stet, ut praeclarae artis studium 20 7 falsis responsorum mendaciis obumbretur. Qui vero quaerere aliquid aut audire noluit nec iudicium aurium suarum vera respondentibus commodavit veritus scilicet, ne rigidas eius cogitationes fides veritatis infringeret, inique facit, si notandum putat, quicquid 25 f potuit vel non potuit obtusa mentis intentione percipere; iniusti sunt enimsemper, sicut novimus, iudices, qui de incognitis sibi pronuntiant rebus, et non habet iudicandi auctoritatem, qui ad statuendum aliquid imperita licentia temeritatis adducitur nec ad effectum 30 4 accussator P 6 ceperit v 8 spernens Paris. Escor. \ istius V 13 ammirari V 15 impugnat M 17 ei P 18 immaculant P (im-) QV 20 stet] fiet A' nempe stat 21 obunbrentur Q 23 post suarum add. ueris responsionibus et Q j comodauit Q, 25 quicquid noluit a an potuit vel del.? vel obt. m. int. non pot. aut transponendum aiit certe intellegendum videtur b c a Mommseno 27 enim semper sunt P 30 nec ex neque V
I 3, 8—4, 3. 11 sententiae examinatis partium allegationibus profertur. Unde, si inpugnat is, qui a prudentissimo mathema-8 tico et audivit aliquid et credidit et probavit, malitioso mentis instinctu et pugnaci studio notabilia con5 tradicentis vota concepit; si vero interroganti ei imperitus professor falsa respondit, non mathesis, sed hominis fallax ac temeraria notetur inscientia; qui vero nec audire voluit nec iudicare, frustra sibi pronuntiandi vindicat partes, quia eius rei, cuius experi10 mentum capere noluit, non est idoneus, ut possit notare substantiam. IV. Quod vero nos in isto studio quidam opposita 1 scientiae eius difficultate deterrent, libenter amplecti15 mur. Vere enim sunt res arduae atque difficiles et quas non facile possit animus terrenis sordium laqueis impeditus, licet ipse ignea sit divinitatis inmortalitate formatus, facili inquisitionis ratione percipere. Divinitas enim eius, quae sempiterna agitatione susten- 2 20 tatur, si in terreno corpore fuerit inclusa, iacturam quandam divinitatis suae patitur temporalem, cum vis eius atque substantia coniunctione et societate ter- • reni corporis et assidua dissolutione mortalitatis hebetatur. Unde fit ut omnia, quae ad investigationem 25 divinarum artium pertineut, difficili semper nobis cognitione tradantur. Quapropter, quia nos libentero ac facile in ista parte consensimus ostendentes, cur divinae res difficili inquisitione cemantur, confiteatur etiam ipse necesse est, quod animus, qui inmortalis 30 est, si a vitiis ac libidinibus terreni corporis fuerit separatus ac suae originis et seminis conscientiam retinens vim suae maiestatis agnoverit, omnia, quae 1 alligationibus M | proferuntur, ccy>-r. na 2 impugnat M | qui a] quia P 4 contradicendi A' 17 immortalitate MV 22 coniuctione V 29 immortalis MV 31 conscientiam %] constantiam cf. PUn. II 95 Achill. 124^
12 FIRMICI difficilia putantur atque ardua, facile divina mentis 4 vestigatione consequitur. Dic milii: quis in caelo iter maris vidit? quis ex attritu lapidum scintillam latentis ignis excussit? quis potestates cognovit herbarum? cui se tota natura divinitatis et ostendit et prodidit 5 nisi animo, qui ex caelesti igne profectus ad regimen et ad gubernationem terrenae fragilitatis inmissus est? 5lpse et huius scientiae rationem, ipse computos tradidit, ipse Solis ac Lunae et ceterarum stellarum, quae a nobis errantes, a Graecis vero planetae dicuntur, 10 cursus regressus stationes societates augmenta ortus occasusque monstravit et in fragilitate terreni corporis constitutus brevi maiestatis suae recordatione 6baec omnia ut traderet non didicit, sed agnovit. Ecce cognoscitur et invenitur, quo in signo Saturni gaudeat 15 stella et quando frigus eius fomento alieni ardoris incalescat; ecce motus et cursus eius per dies singulos horasque colligimus; praedicimus etiam, quando retrogradus ad stationem pristinam revertatur, quando tarditatis eius pigros cursus regali maiestatis auctoritate 20 vicinum Solis lumen exagitet^ quando profectus ab eo Solis ardor tardae agitationis quietam tribuat potestatem, post quantum tempus ad eandem signi partem, unde semel recesserat, pigra rursus molitione 7 perveniat. Haec et in lovis stella eadem ac pari ra- 25 tione cernuntur; licet enim breviori temporis spatio, simili tamen etiam ipsa per XII signa agitatione percurrit. Mars etiam, quem vides ignitis fulgorum ardoribus sanguinolentum et minaci luminis coruscatione terribilem, ecce cum ad Saturnum, cum etiam ad eius 30 venerit domum, ignes eius natura alieni frigoris tempe1 putantur A'] sunt curantur 2 uestigiatione P 3 Martis Dressel; lunam atque aestum maris dicere videtur Mommseno 5 cf. Manil. II 115 sqq. 7 immissus P 8 compotos PQV 11 ornatus M U cf. VIII fol. CIII col. 2 in. 20 pigros regali cursus P 21 exagittet 22 agitationi, corr. %(i 24mollitione P 27 ipsa post agitatione Q 28 fulgorum A'] falgurum 29 clioruscatione P 30 ad Satumi humectam uenerit A'
I 4, 3—11. 13 rantur et, licet sint incitatiores huius sideris cursus, eadem tamen etiamipsi ratione cernuntur. Veneris etiam 8 et Mercurii cotidiana nobis obsequia monstrata sunt; hae enim stellae brevi interiecto spatio circa Solis 5 orbem currunt pariter aut secuntur aut una subsequens stella alteri praeeundi concedit obsequia. Scimus, quando vespertino, quando matutino ortu nobis appareant, quando Solis orbe absconsae lateant, quando ex radii eius splendore liberatae lucido sui nitore prae10 fulgeant. Quid de Lunae vobis cursu videtur? quam 9 dicimus, quando supplementis sollemnibus attriti orbis nutriat damna, quando pauperata luminibus iacturam propriae maiestatis agnoscat. Haec enim cum vicina Soli sive crescens sive deficiens fuerit, radios luminis 15 sui quasi Solem venerata submittit, ut fraternis ignibus rursus ornata, cum longiores cursus sui fecerit metas, renata fulgidi splendoris ac renovata luminis ornamenta circumferat. Ecce aliud maius addiscimus, 10 quod cum acciderit imperitos homines monstruosa 20 semper timiditate perturbat, cum Sol medio diei tempore Lunae radiis quasi quibusdam obstaculis impeditus cunctis mortalibus fulgida splendoris sui denegat lumina (quod Optati et Paulini consulatu, ut de recentioribus loquar, cunctis hominibus futurum mathe25 maticorum sagax praedixit intentio), quando rursus Luna terrenarum altitudinum adumbrata regionibus simili ratione deficiat, quod frequenter fieri lucidae noctis serenitate pervidimus. Haec omnia mathematicorum collegit ingenium 11 30 et computatione sollerti divinae dispositionis secreta perdidicit. Vellem itaque mihi tu, quicumque es, quae1 syderis MP 4 h§^ P heg Q, | cf. HuUsch, Neue Jahrb. 153, 309 5 sequuntur Mft 9 radiis, twr. A' 11 sollempnibus P solempnibus QV 12 nuntiat PQ | dampna PQV 17 nempe renovati 20 tempore diei P 21 impeditus A'] perditus 23 fuit a. d. XVI. kal. Aug. a. 334 26 erectionibus y. 29 coUegit A'] colHgit 30 dispositionis x] disputationis
14 FmMICI renti ea respondeas, quid difficilius putes esse, cursus siderum invenire, quos nunc inventos exposui, qui modo per altum, modo per latum, modo per demersum feruntur, qui nunc se austri, nunc aquilonis regionibus ac flatibus iungunt, nunc decedunt, nunc absconduntur, 5 nunc directo cursu, nunc retrogrado, nunc stativa tarditate subsistunt et intentionem quaerentium ex ista cursus sui varietate confundunt, an inventis stellarum cursibus definire postea, quid per omnem terrarum 12tractum mixtura ipsarum radiatioque perficiat? Qui 10 enim ad consentiendum ipsa rationis veritate compelleris, quod cursus bos siderum adsidua observatione computationis invenimus^ consentias [oportet] necesse est, quod invento stellarum cursu facile postea officia ipsarum potestatemque videamus. Difficilia sunt enim 15 semper et ardua^ ad quae rudes et indocti inconstantia trepidationis accedimus, nec facili possumus consequi ratione, quicquid non praecedentia nobis magisteria 13 tradiderunt. Sic prima litterarum signa cum quadam fastidii aspernatione cognoscimus, sic in incognito iti- 20 nere constituti in primis vestigiis paene deficimus; vides ut primos discentes computos digitos tarda agitatione deflectant; illum quem vides natantem ex erebra submersionis trepidatione deficere, post paululum assidua bracbiorum agitatione firmatus per summas 25 elapsus undarum spumas facili se mobilitatis levitate suspendit; quoniam baec omnia, id est litteras computum musicam ceteraque quae discimus, tunc facili ratione percurrimus, cum primae originis viam con14 firmata ingenii conceperit disciplina. Ergo quia con- 30 1 ea del. cf. de err. 79, 7 2 syderum MP | explicui Q 6 possis retrogrado 9 diffinire V 10 myxtura M 11 rationis v] radiationis | conpelleris Q 12 syderum P | assidua MftV 13 compujtionis M | del. a cl. de err. 79, 26 16 post enim eras. et M 16 quae] quem P 17 facile, corr. v, 22 compotos QV 25 firmatos P» 26 undarum elapsus V | mobilitates Q» 27 compotum QV 29 comprime P 30 conconceperit M «eperit uel conceperit Q
I 4, 11—5, u. 15 stat difficilius fuisse invenire stellarum cursus quam definire, quid faciant (de invento enim earundem cursu nulla dubitatio est, quem volentibus discere primum calculo, deinde ipsa oculorum visione monstramus), 5 quid inpugnatis scientiam, cuius principiis ac parti consentientes totam eius substantiam roboratis? V. Sequitur, ut de coloribus ac moribus disputemus 1 et omnem istum calumniosae quaestionis locum veris 10 argumentorum viribus refutemus, ut discussis omnibus atque purgatis securi ad ipsius scientiae venerabilia secreta veuiamus. „Cur, inquit, omnes in Aethiopia2 nigri, in Germania candidi, si figuras hominibus et colores stellarum cursus diversa radiationis com15 mixtione largitur?" Oportebat quidem nos in ista 3 quaestionis parte copiosa oratione pugnare, ut astuta et calumniosa commenta adulterini sermonis viribus vincerentur, sed coartavimus omne dicendi studium solis veritatis viribus
16 FIRMICI dubitat, quod non opinor, aspiciat, cum in unum se locum totius populi multitudo collegerit, quod in theatris vel in contionibus fieri consuevitj et oculorum suorum aciem iudiciumque ad formam totius transferat turbae et ostendat mihi, si potest, duos saltem 5 aliquos in tantis milibus bominum, qui isdem ac similibus membrorum liniamentis videantur esse formati. Prodeant simul patres liberi fratres, et cum sit omnium necessitudo sanguine iuncta, diversa tamen formarum designatione cernuntur; nec invenitur aliquis 10
I 6, 5—6, 1. 17 legis mfunditur, cui descensus per orbem Solis tribuitur, per orbem vero Lunae praeparatur ascensus? Mens enim illa divina animusque caelestis per omne 10 mundi corpus in modum circuli collocatus et nunc 5 intrinsecus, nunc extrinsecus positus cuncta regit atque componit et propriae originis generatione conceptus ad procreanda et conservanda omnia ignita ac sempiterna agitatione perpetuatur nec boc officium aliqua fatigatione deponit, ut se ipsum atque mundum 10 omniaque, quae intra mundum sunt, perpetua sui atque infatigabili mobilitate sustentet. Ex boc animoll bi sempiterni stellarum ignes, qui globosae rotunditatis specie formati circulos suos orbesque celeri festinatione perficiunt, maiestate divinae illius mentis ani15 mati partem animi ad terrena corpora transferunt et spiritum ex illis perpetuis animi fomitibus mutuantur. Hac ratione immortalis animus in nobis caducam ter- 12 reni corporis fragilitatem confidentia suae maiestatis exornat, ut et ipse auctori suo originique ex aliqua 20 parte respondeat, qui diffusus per cunctas animantes, quae terrena conceptione gignuntur, facit, ut divino animatae fomento perpetua generationis propagatione vivescant. Quare nunc cum simus cum stellis quadam cognatione coniuncti, non debemus eas sacrilegis dispu25 tationibus propriis privare potestatibus, quarum cotidianis cursibus et formamur pariter et creamur. VI. Unde, quod tu per nos fieri posse definis, ut ho- 1 mines a cultu deorum religionumque profano mentis 1 cf. Kroll de or. chald. 47. 59 4 et — 5 positus om. M 6 disponit et componit Q 7 et ante ad eras. V | procuranda, corr. V 8 perpetuatur Nemethy] perpetua (perpetuat v) 9 ipsum atque ipsum V 12 hii Q bi V 14 animatg, corr. A' 16 fomitibus animi Q 17 inmortalis Q 19 adomat Q 22 perpetu§, corr. A' 26 formantur — creantur MV 28 diffinis PQV 29 prophano V FiEMiCTJS, ed. Kroll et Skutach. I. 2
18 FIRMICI furore revocemus, qui omnes actus nostros divinis stellarum dicimus cursibus confici^ falleris et contrarium putas et a vera ratione dissentis. Nos enim timeri deos, nos coli facimus, nos numen eorum maiestatemque monstramus, cum omnes actus nostros 5 2 divinis eorum dicimus agitationibus gubernari. Colamus itaque deos, quorum se nobis origo stellarum perenni agitatione coniunxit, et maiestatem eorum gens humana supplici semper veneratione suspiciat; invocemus suppliciter deos et religiose promissa nu- 10 minibus vota reddamus, ut confirmata animi nostri divinitate ex aliqua parte stellarum violenti decreto 3 et earum potestatibus resistamus. Hoc debere nos facere vir divinae sapientiae Socrates docuit; nam cum quidam ei de moribus suis cupiditatibusque 15 dixisset, quas ille simili ratione collegerat: „Sunt/inquit, ut dicis; agnosco, confiteor"; et vir prudentissimus latentia facili confessione detexit. „Sed haec, inquit^ omnia a me prudentiae ac virtutum auctoritate superata sunt, et quicquid vitii ex prava concretione 20 corpus habuit, animi bene sibi conscia divinitas tempe4 ravit." Hic intellegi datur stellarum quidem esse quod patimur, [et] quae nos incentivis quibusdam ignibus stimulant, divinitatis vero esse animi quod repugnamus. Nam quod ad leges pertinet, quibus peccata hominum 25 severa coercitione plectuntur, eas recte prudentissima constituit antiquitas; animo enim laboranti per eas opem tulit, ut per ipsas vis divinae mentis perniciosa corporis vitia purgaret. 2 dicimus stellarum Q, \ carsibus M 4 nomen ss. u P 6 dicemus Q 7 itaque colamus P 8 perhenni PQV 9 suscipiat, corr. % 13 an earum del.l violentis decretorum p. A' 1 hos P 16 simplici Foerster cf. physiogn. I p. VIII sqq. \ inquid PQV 18 inquid PV 20 uitiis Q^ 21 sibi] lust. II 5. 1, Cypi\ app. p. 15. m cfrt. Mueller 22 an hinc? | intelligi PQV 23 et del. A 26 coherc- P cohert- V cohercione seuera Q 27 hereditas antiquitas V
I 0, 1—7, s. 19 VII. Sed iam quia ad istam nos necessitatem quaestionis 1 adduxit, dilata responsione, quae de moribus et coloribus parabatur, cuius fundamenta ex aliqua parte 5 iactata sunt, ostendamus etiam leges potestati fatorum necessitatique servire et hoc eas semper facere, quod fatorum decrevit auctoritas. Quod ut probemus, lon-2 giora repetere debemus exempla. Ecce ille iuvenis integris viribus, dives innocens et modestus, nullo 10 domestici facinoris exagitatus impulsu, nulla timoris trepidatione compulsus laqueo se suspendit et perdidit; alterius iam palpitantis laqueum rupit inimicus, et qui ob dedecus vitae morti propria animadversione se dederat, soluto laqueo iudicantis sententia liberatur. 15 Quis hoc alius nisi vis fati necessitasque perfecit, ut ministri necis, qui ad exhibendum reum fuerant destinati, oppressum malis suis hominem et conscientiae animadversione damnatum ex medio imminentis mortis periculo liberarent? Ille rursus, cui omnes innocentiae 3 20 testimonium perhibent, stricto gladio, tamquam cogeretur, incubuit et minacem mucronis aciem costis innocentibus condidit. Ille vir integer sobrius ac pudicus, cuius vitam semper sumus institutumque mirati, ecce per praecipitia proiectum corpus flebili laceratione 25 dispersit. Ille iustus vitam suam misera mendicatione sustentat; ille vero, quem famosi sceleris maculavit infamia, felicibus sublevatur augmentis et maximis honorum cumulatur insignibus. Ecce pirata post infinitas innocentium neces in cruento sinu felices 30 suscipit filios; ille innocens et ab omni scelerum 2 quia xff] qui (ei qui A') | fort. quaestionis ^ordo^ 3 adduxisti 6 12 inimicus corruptum 14 se] sa? et supra quaedam ss. V, im. se | sentia M^Q 15 necessitatesque P | perficit, corr. V 18 dampnatum PQV 19 Hberarentur M | cui ss. supra q? P 20 tanquam V 21 muchronis Q 30 lac. statuit a
20 »FniMICI 4separatur invidia. Cui liaec tribuis? quis ista fieri permittit? cui tantum de nobis licuit? Da manus et aliquando istis nos contentionum conflictationibus libera, ut liaec omnia, quae fragilis et caduca consuevit ferre mortalitas, fortuitis stellarum decerni 5 5 cursibus etiam tua confessione confirmes. Quid de •[•errore honoribus malorum et de fuga exiliisque bonorum dicimus? Vides illum servilibus maculis infectum sordes ac labem generis sui consularium fascium nobilitate protegere? Ille ingenui sanguinis ornamenta lo circumferens bonorum debitis privatur insignibus. Ille primo aetatis gradu positus, nulla praeferens ornamenta virtutis, omnes honores praecipiti celeritate continuat; ille iam deficientis aetatis senio confectus et testimonium egregiae vitae... cursu nunc primo in 15 Gadeundis lionoribus auspicatur. Quae istum senem ratio retardavit? atquin illi omnia honorum ornamenta vitae meritum pollicebatur. Quis illum iuvenem ad tantum honorum cumulum, de quo nihil adhuc tale sperare poteramus, cursu repentinae felicitatis im- 20 pegit, nisi vis illa quam dicimus fati, quae stellarum agitatione perficitur, operata est, ut illum cogeret, 7hunc retardaret? Quid iam de damnationibus eloquar malorum peccatorum aut criminum merito? dicebas paulo ante: frequenter vidimus huiuscemodi 25 iniurias omnium consentiente iudicio innocentibus inSrogatas. Prudentissimum illum Atheniensium et singularis iustitiae virum, qui vitae atque virtutum merito sapientis cognomen acceperat, infamis testulae iactus exegit. Socrates vero, cuius prudentia testi- 30 2 cf. Verg. Aen. VI 502 5 cerni, corr. v.a 6 de gloria et honoribus 6 exempli gratia 11 debitus P 15 jpossis vitae
I 7, 3-11. 21 monio divinitatis oraatur, formatis moribus hominum et divina institutione compositis, falsis accusationibus obrutus et acerbae delationis oneratus invidia indefensus et proditus severae animadvertentium potestati 5 subcubuit. Quotiens fortuna imperatorem Alcibiadem, quotiens exulem fecit? Quid de ista sortis varietate 9 dicamus? Patiebatur haec Alcibiades ad civilem imperandi modum Socratis divinis magisteriis institutus, et cum semper et ubique prospere duxisset exercitum, 10 fortunae contra se saevientis invidiam vitare non potuit. Sed illum forsitan, ut quidam volunt (absit enim, ut hoc nostra oratione firmemus), pravarum cupiditatum desideria ceperant et incautae temeritatis fefellit inprovisa vis. Aliud ergo proferamus exemplum, 15 ut vel sic ad confessionis angustias coarteris. Pla- 10 tonem cum illis animi virtutibus, cum illa sapientiae doctrina vendidit fatum et illam.divini animi disciplinam tyrannicis crudelitatibus ac ludibriosis Dionysii potestatibus tradidit. Si haec non sufficiunt, ad Py20 thagorae Aaufragia revertamur. Qualis vir ille fuerit, omnibus notum est; cuius virtutem sapientiam prudentiamque et divina animi commenta et hominum et deorum probavere iudicia. Ecce ad summum cunctall perdidicit et, ne quid deesset eius divino ingenio, 25 peregrinis etiam magisteriis imbutus ad omnia sapientiae secreta penetravit et, ut verius loquar, divini animi intentione primus, immo potius solus in ista positus fragilitate terrena naturam et originem providi numinis ac divinae maiestatis invenit. Salutare 30 illud, ut quidam volunt, et providum numen per dies singulos sequebatur; cuius monitis atque praeceptis purgatis animi sordibus ad omnia f vitae ornamenta i 1 diuitatis Q, 3 et c] est | dilationes honeratus (hon- etiam ft) iuidia P 5 succubuit V | imperatorem des. Y f.5^ 7 dicemus V 8 socrates MP 11 illud MPQ«^ 16 uiribus Q 18 dyonisii MPQ 19 pitagore ss. y P pytagorae Q, 20 reuertemurP* 28 natura P 32 omamenta et M possis [vitae] et virtutis
22 - FIRMICI virtutis extorrem atque exulem civium suorum seve12 rissima decreta fecerunt. Is patriam fugiens totamque Graeciam ad aliena primum transivit imperia; Sybarim et Crotonam exul incoluit. Sed nec ibi illum diutius fbrtuna detinuit; nam nunc per Locros, nunc 5 per Tarentum et per omnes paene Italiae oras fugitivus erravit. Ecce ad ultimum flamma saeviente circumdatur et cum illo pariter miserorum turba inIScendio grassante conficitur. Quid agis? Etiam nunc derogas fato et stellarum vim obstinata animositate lo contemnis, cum videas bonorum malos exitus, malorum prosperos actus, innocentium...
I 7, 11—19. 23 Primum itaque locum sibi quietae sedis elegit, ut ab 15 omni humanae conversationis strepitu separatus Fortimae se liberaret invidia, solis divinae institutionis, vacaturus insignibus, ut contra fortunae omnes minas 5 iniegro se et incorrupto praesidio virtutis armaret. Ista itaque confidentia mentis erectus etiam corporis 16 sui curam tuitionemque suscepit, ut nibil vacuura ac nudum relinqueret, ubi se posset licentia Fortnnae saevientis exercere, in salubri se ac pura re10 gionig parte constituit; nam ad collocandam sedem amoeLum sibi Campaniae civitatis solum elegisse narratur, ubi semper aeris quieta moderatio cunctos incolas salubri vegetatione sustentat, ubi neque vis hiemis nec flagrantis solis accessio, sed composita 15 temperies ex utroque moderatur, ubi aegritudine aliqua laborantibus hominibus ingentium fontium calore et fervescentium aquarum salutari fomento conciliata sanitas irrigatur. Illic constitutus honorum primum 17 contempsit insignia illos veros honores putans, quos20 cumque illi divinum prudentiae magisterium contulisset. Nulla illum divitiarum desideria ceperant, sed has putabat esse divitias, quibus animus ornatus auctorem posset propriae originis invenire. Ecce in 18 quadam parte orationis suae, sicut mihi videtur, im25 providus et incautus, vim fatalis necessitatis adgreditur et homines Fortunae decreta metuentes severa orationis obiurgatione castigat, nihil potestati stellarum tribuens, nihil fatorum necessitatibus reservans, sed totum dicens in nostra esse positum potestate. 30 Longum est enumerare, quid de rebus singulis sen- 19 serit, qua se ratione fatali sorti subtraxerit, qua vim 7 utque v unde nos ut 9 exerere A kaud scimm an recte \ ^ltaHcae^ regionis h 11 campanie V recte ut vid. 13 ugtatione P 14 fraglantis MP 16 ingentium suspectum-^ Plin. 31, 4 nusquam tamen largius quam in Baiano sinu cft. Buecheler; ingenti a 18 primum] PR. x 22 animus A'] animi MPQ 24 inprouidus Q 25 aggreditur M
24 FIRMICI istam, idest stellarum atque fati, sententiarum argumentatione turbaverit. Sed haec adhuc integer ijicolumisque narrabat; numquam ille ad Socratis finem Platonisve exitum contorsit oculos vel mentem, iztique, sicuti suspicari datur, multa illorum mentil>us, 5 20 multa vitiis asscribens. Ecce se illi in ista confidentiae animositate securo tota fatorum potestas imposuit et primum membra eius frigido sanguinis torpore riguerunt et oculorum acies splendorem paulatim extenuati luminis perdidit, postea per totam eius cutem 10 malignis bumoribus nutrita pestis erupit, ut putre corpus deficientibus membris corrupti sanguinis morte tabesceret; per omnes dies ac per omnes boras serpente morbo minutae partes viscerum defluebant, et quicquid paulo ante integrum videras^ statim confecti 15 21 corporis exulceratio deformabat. Sic corrupta ac dissipata facie tota ab illo figura corporis recedebat et in mortuo, ut ita dicam, corpore solus superstes retinebatur animus, ut ista gravis morbi continuatione confectus et tormentis propriis coactus ac verae rationis 20 auctoritate convictus vim fati potestatemque sentiret et ut confecti corporis laceratioue quassatus senten22 tiam Fortunae pronuntiantis exciperet. Quid nunc de buius famosa dicimus morte? Cur eum non potuere virtutes, idest prudentia temperantia fortitudo iustitia, 25 ab istis Fortunae animadversionibus Hberare? Sensit itaque etiam iste vim fati et excepit tinem, quem illi stellarum ignita iudicia decreverant, et istius valitudinis acerbitate confectus proprio exemplo, non sermonis licentia cunctos bomines docuit potestatem fa- 30 23 torum nuUa posse ratione contemni. Scis etiam, ut 2 integer adhuc incolomisque Q 3 illae P 5 sicut P suspicati P* | displicet mentibus 6 mullta P | in om. V 8 frigido V] frigida MPQ 11 malignis 6] magnis 12 morte suspectum 13 repente Q^ 16 si ft 22 ut om. Q. recte? 25 prouidentia M 28 et A'] ex MPQ 31 contempni MPft
I 7, 19—28. 25 rursus ad antiquiora redeamus exempla, quae Miltiades post victoriam passus sit, quae Themistocles sustinuerit post triumplios; quibus sunt aerumnarum calamitatibus implicati, ab his scilicet, quibus per illos 5 et libertas reddita videbatur et patria! Quis contra24 illos saevientis populi rabiem concitavit, quis conflavit invidiam? Quis tam acerbum indixit odium, ut beneficiorum et redditae libertatis inmemores [ut] gravi furoris instinctu et effrenatae ievitatis erroribus 10 innocentes ac strenuos viros populari animadversionis acerbitate percuterent, nisi vis necessitasque fati, infatigabili quae semper potestate dominatur? Ad Ro-25 mana nunc, si placet, revertamur exempla. Ecce ignavus ille vir et omni infamiae maculatione pollutus, 15 Syllam dico, qui a primo vestigio pubesceutis aetatis in scurrarum gremiis per damna nundinati pudoris adolevit, totiens prospere duxit exercitum et, ut feiix diceretur, fecerunt innumerabilia reipublicae naufragia. Respice, quotiens laceratis patriae visceribus civili26 20 sanguine cruentatur. Ecce innumerabiles proscriptionum tabulas ponit et cruentarum pecuniarum parricidali collatione ditatur; sed nunc, licet sit omnia facinora eius enumerare difficile, pauca tamen enumerabimus, ut ex istis vim fatalis necessitatis agnoscas. Septem 27 25 milia civium nostrorum in medio foro urbis Romae Syllana animadversione ceciderunt; mihi crede: nulla vis alia, nullum peccatorum meritum, nulla deorum voluntas, sed fatorum necessitas istam multitudinem Syllanis manibus impegit. Quod nunc putas esse28 1 militiades MPft 2 themisthocles MP | sustinuere P 3 tryumphos P | erumpnarum P 6 incitauit Q, 7 inuidia P | induxit Q* | hodium Q 8 immemores M | del. a 9 instintu M I leuitates P 11 infatigabilis, carr. A.' 12 § 25 — 38 ed. Usener in Sallustio Maurenbrecheriano 13 ingnauus Q. 14 vir om. M 15 qui] que P 16 dampna PQ 18 dampna et naufragia Q 19 lateratis P* 20 proscriptiones P* 21 pgniaruni P penarum Q 23 numerare Q 24 necessitatibus pa 27 nuUum] nulla P»
26 FIRMICI iudicium, quem rationis ordinem, ut ille, qui numquam fuit memor sexus sui, qui ultra commendationem gratiae puerilis aetatis seuex exoletus in aliena aetate flagitia corporis detinebat, vitiis obsessus Romana gubernaret imperia? Hunc
28 — 34. lingua vocem reliquit in faucibus; ad postremum omni corporis parte mutilata oculi, qui fuerant spectatores et superstites, egeruntur; et in tam angusto corpore a nefario patriae carnifice tot sunt inventa supplicia 5 et vix anima tantis vulneribus erogata est, cum hinc inde damnis fluentibus minutatim spiritus carperetur. Sed forsitan circa solos viros talis est feritatis atro- 32 citate grassatus? Ecce in proscriptionum tabulis etiam mulierum ac matronarum nomina adscripsit, ut 10 per omne humanum genus cruentam gladii exerceret potestatem. Non habet modum [uec] cruenta cupiditas nec infinita civium strage satiatur. Romanus 33 ille populus subactis omnibus gentibus^ posteaquam peragrato orbe atque possesso extremum etiam Oceani 15 litus inventum, servire compulsus est nefario Syllanae potestatis imperio debilitatis omnium animis metu et miseri timoris trepidatione possessis. Inter leges Porcias legesque Sempronias cum omnium civium gemitu etiam tertiam proscriptionis tabulam posuit nec hoc 20 contentus malo, ne quod aetatis suae tempus vacuum a sceleribus reservaret, Lucretium iam privatus occidit et deposita regia potestate animi tamen in illo perniciosa crudelitas perseverat. Visne aliquid tibi, quia34 in Syllanicis temporibus immoramur, de lacu Servilio 25 referam, in quo multorum senatorum capita ad ostentationem inmanissimi facinoris sectis cervicibus pependerunt? Reipublicae vulnera inter ipsa deorum pulvinaria constitutus inter sacras caerimonias positus 1 rehquid P 2 fuerunt corr. v 4 a v] ac 6 dampnis PQ ohscmiora haec 7 tah Usener 8 crassatus PQ 9 nomina Usener'] nomen | asscripsit M ascripsit Q 10 omnem P | exhereret P fort. recte 11 nec delevimus (nec altenim del. Maurenhrecher) 12 strages, carr. A' 14 occeani M 15 compulsumPQ 16 debibitatis P* | omnibus omnium Q, 17 miseri {sive misera) timoris 6 cl. 19, lo. VI fol. LXXIV col. 3 med. a/.] miseriis minori (miseri minoris A) | possessis ab auctore Q I leges ab auctore P 19 tertiam om. Q, 20 contemptus Q | nec P 21 ab M I secleribus P \ lucreciam P* 24 inmoramur Q
28 FIRMICI semper Sylla securus ac superbus aspexit. Quid potest crudelius fieri? Liberis et uxoribus miseras orbitates titulo publicae calamitatis ingessit; nihil pietati, nibil fidei, nibil fortitudini, nibil providentiae licuit contra 35 Syllam,. Ubi nunc sunt, qui peccata nostra humana 5 ac divina credunt posse lege puniri? Ecce Sylla nefariis caedibus pascitur, ecce tyrannico grassatur imperio nec cupiditates eius potestas aliqua divinitatis impugnat. Quid sentis? quid iudicas? Refuta quod dicimus! Ostende nobis ordinem rerum! Ubi sunt 10 leges, ubi iudicia? Humano et divino sumus semper destituti iudicio, quia omnia haec, quae diximus, Sylla commisit impune. Ergo facinora eius, cum tantis caedibus pascerentur, nulla ultricium deorum flagella castigant? imperia nec est, qui dolorem suum 15 verbis ac lacrimis prodat? Defunctis per illum etiam supremus ignis eripitur: et boc [non] potuit videre 36iustitia? Dicis peccata hominum per dies singulos diis ultricibus nuntiari; omnia haec, sicut vides, impune gesta sunt, et fecit de his omnibus Fortuna quod 20 voluit, et quicquid singulis fata decreverant, Syllanae feritatis animadversione completa sunt. Ut et hoc scias vera nos ratione edixisse, ipsum post haec mala prosper sequebatur eventus. Perpetuae dictaturae cumulatur insignibus et proprio arbitrio deponit imperia; 25 laceratae reipublicae artus et cruentae pecuniae iussu eius ad ignobiliorum hominum divitias confemntur; post haec mala quieta securitate fruitur et abundantia scelerum saginatus decreto araplissimi senatus et po-. 1 silla Q {idem 5. 6. 12. 21) 3 publicatae, corr. x 7 tirannico Q | crassatur P 8 cupiditatis, corr. v | diuinitas M {cum ras. post n) et P diuinitate Q, corr. A' (divinitus Usener) 9 inpugnatur Q 12 dicimus Q* 13 inpune Q {idem 19) 14 pasceretur A | dearum A cf. 19 15 lac. statuit Usener 16 probat Q* 17 suppremus MP ] del. yia 18 dicitis, coi'r. A' 19 ultoribus Q | nuntiare P'^ 20 fecit del. Usener 23 dixisse P* 24 persequebatur, corr. A'
I 7, 31—39. 29 puli Romani prosperae et perpetuae felicitatis ornatur. Ubi nunc sunt, qui negant actus 37 nostros stellarum fortuitis cursibus gubernari? Ille crudelis perfidissimus, quem scimus per omnia crudeli5 tatis genera grassatum, securus omnia dignitatis ornamenta consequitur; Marius vero post triumpbum lugurthae ceterarumque gentium, quas subegit, posteaquam urbem Romam et externis et domesticis periculis liberavit, post triumpbales purpuras, post pictas 10 aureasque palmatas ferreis stringitur vinculis catenarum. Ecce exul in paludibus Minturnensibus latitat, ecce carceris sqaloribus premitur; vides, ut ad crepidirhem dirutae Karthaginis fugitivus accedat? Quis 38 deus aut exulem Marium aut felicem fecerat Syllam? 15 Paullus imperator militi Mario promittebat imperia, legatus Sylla Romanum deserebat exercitum, et tamen postea iudicio Fortunae ille exul factus est, ille felix. Nimis longa oratione vim necessitatemque fati, stellarum etiam potestates Syllanae dominationis facta 20 crudelia f ad istum sermonem deflevimus. Scipio post39 tot triumphos, post deletam Kartbaginem Numantiamque prostratam, post peragratam Graeciam Asiam Bitbyniam Syriamque lustratam, post dictaturae inreprehensibiles actus intra privatos parietes domesti25 corum insidiis acerbo mortis cruciatu et nefariis frangentium gulam manibua oppressus privata quodam 1 nomine pro Romani A' 4 perfidus A' crudelis del. Usener, cf. 1, i3. 4,5. 9, le. 26, le Archiv VIII 178 5 crassatum P 6 tryumphum P 7 iugurtae | postquam PQ 9 tryupliales P 10 caterarum Q 11 Mintumensibus Usener] mittitur nec ibi (sibus A) 13 karta- M carta- Q 14 exullem P I felicem om. Q. 15 paulus PQ 16 silla Q (idem 19) I imperiura exercitum Q. 17 iste feUx v 19 lacu^mm statuit Usener, v. g. tractantes | dominationes PQ 20 isto sermone A' 21 tryumphos P | delatam M | karta- MP carta- Q 22 gram {i. e. gratiam) ss. re P | asyam P 23 bythiniam M bithiniam Q | syramque P siriamque Q 24 inter Q I priuatas 'P^ 25 insidias P* | nefariis: ariis ir, P 26 quod admodo M
30 FIRMICI 40 modo animadversione confectus est. Quid Regulo fides profuit, ut illum vis fati post miserae captivitatis infamiam inter hostiles manus pervigili crudelitatis atrocitate prosterneret? Quae vis alia dissolutis Persarum regibus cum Romanis fascibus captivum tradidit Cras- 5 sum? Et utique vir strenuus fuerat et virtutes eius, quae propria ostentatione lucebant, Romanus prote41 gebat exercitus. Pompeii post quintum consulatum, post tot et tam insignes triumphos ad Nili fluminis ripam cervices invictas et regias et quas totiens pur- 10 pura triumphalis ambierat semiviri hominis gladius nefario genere mortis incidit. Quis manus in suam necem Catonis armavit? Quis impuris et effeminatis Antonii cupiditatibus cum lugubri miseroque omnium fletu venerabilem Ciceronis tradidit sanguinem? Caesar, 15 quos sua indulgentia ab omni liberaverat metu, ad 42 exitium postea propriae salutis armavit. Vides ut semper ubique fortuna dominetur? Vides ut varii sint bominum mutabilesque semper eventus? Fortis ab ignavo superatur, bonum prostravit inferior, iusto 20 iustitia non profuit, cautos providentia saepe decepit, pudicis ac sobriis inpudicus ac dissolutus in bonoris petitione praelatus est. lacent strenui, laudantur inprobi, et quicquid buic profuit, illum incauta imitatione decepit. 25 VIIT. 1 Haec nobis omnia stellarum cursibus conferuntur, bis nos Fortuna varietatibus conficit. Unde tot exemplis ac tot rationibus moniti atque formati fatalis necessitatis legem non argumentorum licentia nec verborum 30 2 miseram A' 8 pompegii P | dehehat tertium 9 et i post Q I tryumphos P 11 tryumphales P 12 occidit Q* 13 inpuris Q 16 diligentia Q 17 exilium, corr. v 18 uides] ut des P I varii... mutabilesque semper cf. Verg. A. IV 569 21 non geminat P 22 pudiciis P | impudicus M | dissoluta P* 23 post strenui ras. 1 litt. M | improbi MQ 29 formato P^ 1
I 7, 39—8, 4. 31 copia, sed veritatis probabili ac recto iudicio comprobeiQus. Sed iam buic nostrae allegationi etiam2 ipsi, qui contradicebant, ex aliqua parte consentiunt, dicentes esse quidem quandam vim fortunae ac fati, 5 quam himarmenen vocant, sed huic necessitati disputationis suae licentia quaedam tribuunt, quaedam f contradicit lex necessitasque fatorum et non posse videatur 3 aliquid et posse. Hanc namque, quam dicunt himarmenen, volunt naturae hominum ceterarumque ani10 mantium quadam societate coniungi, et quia sic facti ac procreati sumus, ut certo viventes tempore, completo vitae cursu, ad divinum illum spiritum, qui nos sustentat, resohita fragilitate corporis referamur, subici nos ad complendum istum finem fato pariter ac 15 sorti, ut et nos et omnes animantes unus ac similis dissolutionis terminus fatali ista lege conficeret. Omnia vero, quae ad cursum vitae pertinent, in nostra vohmt esse posita potestate, ut nostrum sit quod vivimus, fati vero ac sortis solum videatur esse quod 20 morimur. Nescio quid ista diversitas conclusionis 4 operetur; nescio cui possit persuaderi, quod dicitur. Confitetur ahquis esse fatum et dicit finem omnium fatalibus necessitatibus subiacere et, cum disputationibus suis ex ista quodammodo confessione prae25 iudicet, potestatem eius in minoribus partibus minuit, auget in maioribus, multa ac potiora concedens, ut actus quidem nostros in nostra dicat esse positos potestate, finem vero vivendi ad fatalis sortis licentiam revoqet-, et in tam inepta disputatione licentia 1 componimus comprobemus Q 2 alleuationi Q 5 himarmenem | uocant in confinio paginarum geminat M | -sitati ir. M 6 quaedam prins om. M | contradicunt ut 1. n. f. et non Nemethy contra demunt vel sim. x 7 et A'] ut 8 himarmenem 10 et quia x] ut qui (ut quia A') 12 a diuino illo spiritu.... referamus {quihus servatis resoluti fragilitatem olim x), corr. A' 15 nos omnesque Q 16 fatalis, corr. x 18 posita bis Q 22 esse aliquis Q 2G pauciora Q
32 FIRMICI se argumentationis extollit, ut, cum fato animadvertendi quodammodo licentiam tribuat et totius potestatis concedat imperium, id quod minus est ei deneget, re5gendi scilicet Lominis potestates. Si procreatos nos fatum producit in lucem et ad terrenas conversationes 5 venientibus hominibus vitae ianuas pandit, si ipsius est, sicut ipsi confitentur, quicquid a nobis completo vitae cursu necessitate mortis exigitur, si initium nobis finemque vivendi fatalis legis necessitas statuit, quid est aliud, quod non sit in. eius positum potestate, 10 cum et initia vitae per fatum nascentibus conferantur et dies mortis finisque vivendi decretis ipsius ac iudi6ciis terminetur? Ecce ille nondum eorporis deformatione completa in maternis visceribus inmatura festinatione praemoritur; illum completa deformatione 15 corporis et iam maternorum viscerum angustiis liberatum vitalis spiritus aura non vegetat; illum in primis vitae incunabulis constitutum inter initia vagientis infantiae fugientis animae deserit vita; ille puer fragilitate deceptus, ille iam pubescentis aetatis et 20 iam ad omnes vitae actus, quos paulo ante dicebat in nostra positos potestate, integra magisterii institutione compositus mortis repentino casu subtrahitur; ille vero vivendi prolixitate omni paene sensu carens ac voluntate et iam vergentis aetatis ac vitiosae senectutis 25 invalidus invitus longam ac taediosam lucis sustinet 7 sarcinam. Quis est, qui aut illum non natum aut illum primo natalis die aut illum post paululum aut illum iuvenem aut illum senem applicat morti? Inveniat aliquid, quod sequamur; inveniat, quod nos possit in- 30 I 1 ut om. Q 2 tribuat om. M 4 -licet inc. B, f. 2^ \ potestatem v.a 7 quidquid R 8 vitae om. Q | siinitum M 11 conferantur Q] conferant 14 immatura MP 16 etiam hic et 20. 25 fere lihri 19 uitam PRQ 21 dicebas A' 23 cisu pa I subtraitur Q 28 natalis cf IV 1, 10. 8, 1 C. F. W. Mueller Abh. f Friedlaender 553 Arch. VIII 196 CIL IX 23. 9 Notiz. d. scav. 189i p. 21 l. 7 i
^ I 8, 4-9, 2. 33 strnere, quod laborantibus nobis rationem veritatis ostendat: fatum utique dicturus est et necessitatem mortis humanae, quae omnibus animantibus, quae terrena concretione gignuntur, vivendi tempus propria 5 iudicii dispositione distribuit, ut longiorem vivendi substantiam aliis deneget, aliis largiatur. AbsurdumS est confitentem de necessitate fatali derogare postea fato et perinicum est, ut ab eo in sequentibus orationis partibus refutetur, quod praecedenti confessionis 10 professione fuerat roboratum. IX. Quid de mortium vario exitu dicimus? Ille co- 1 gente fato suspenditur laqueo; at ille gladio percutitur; ille mari fluminibusque submergitur; ille sae15 vientibus flammis ignique traditus in cinerem favillasque convertitur; ille per praecipitia iactatar; ille cadeutium tectorum ruina comprimitur; illius animam pestiferum veneni virus exclusit; ille paulatim tardo febrium ardore decoquitur; ille cita ardentium venarum deflagra29 tione fervescens violentia repentini caloris exaestuat; illum saevientium ferarum inconsulta vescitur rabies; ille occasum patitur illaesus; illius venenati serpentis ictus venas stringit in mortem. Hanc mortium nobis 2 varietatem fata describunt; haec sunt illa stellarum 25 decreta, quae paulo ante protulimus. Hinc illi illustrium virorum miserabiles exitus, malorum nocentiumque felices; hinc vario cursu vita hominum fortuna semper decernente transigitur. Hinc constat ortum finemque vitae, actus etiam nostros universos, studia cupiditates1 loborantibus M 2 ostandat R* | utique nos\ undique 5 tribuit Q 7 de n. f. conf. Q* 8 perinimicum M ras. inter u. et m "R periniquum Q 14 submergetur R* 15 flauillasque PE 19 defraglatione M 23 uenena PR* uenenas M cf. de err. 102, 24 j hanc ■na] hinc 24 facta P 25 praetulimus P 28 hortum PR FiBMicus, ed. Kroll et Skutsch. I. 3
34 FIRMICI que et quicquid illud est> quod ad humanae nationis conversationem pertinet, fatalis necessitatis inevitabili 3 sententia contineri. Cedamus itaque fide veritatis oppressi et confiteamur verae rationis secuti iudicia nihil in nostra, sed totum in fatorum esse positum 5 potestate, ut, quicquid vel facimus vel patimur, totum lioc Fortunae nobis iudicio conferatur. X. 1 Explicatis his omnibus atque tractatis, quae fati vim stellarumque decernentium leges verae rationis 10 disputatione monstrarunt, ad illam quaestionem, quam in prima istius orationis reliquimus parte, revertamur, de coloribus scilicet hominum ac moribus, ut omnifariam ista quaestione purgata securi et constantiae confidentia roborati totum tibi, quicquid de isto studio, 15 2 Lolliane, promisimus, explicemus. Qui requirit, cur in quibusdam regionibus corpora hominum nigro semper colore sordescunt, cur vero alibi puro candoris splendore praeniteant, huic, qui has requirit causas, brevi disputationis oratione respondeam, prae- 20 sertim cum ad istam partem multorum sapientium 3 dociles sententiae proferantur. In omne caelum, cuius est rotunda formatio, quod terras maria ceteraque quae intra se sunt omnia ignei spiritus circumfusione complectitur.... quinque zonarum ipsarum una si- 25 milisque substantia est; nam quaedam ipsarum uniformes sunt nec alienam habent admixtionem, quaedam vero commixtae temperationis sunt moderatione com4positae. Harum quinque zonarum quae media est, corusci Solis incensa luminibus et sempiterni ardoris 30 1 quidquid K {idem 6. 15) | rationis, corr. x 6 facinus R 10 atque stellarum Q, 12 primam.., partem, corr. v 14 istius questionis dubitatione Q 16 querit R* | cf. Boll 190. 217^ 22 cf. Verg. Georg. 1 231ss. | possis in omni caelo 25 lac. stat. %6 \ aut praecessit negatio aut scrib.
adustione torrida ignito colore perpetui ruboris inficitur. Duae vero, quae extremas mundi continent partes dextris laevisque lateribus inhaerentes, caeruleo colore signatae atris semper imbribus inundantur et 5 concretae glacie sempiternis pruinis et duratis gelu nivibus obsidentur. Inter has duas frigidas et illam5 igneam, quae per mediam mundi ducitur partem, duae sunt residuae constitutae, quas frigoris et caloris mixta temperies clementi moderatione formavit. Hae 10 sunt duae zonae, quae omne animantium genus in terrae finibus ex illa tranquilla commixtionis moderatione progenerant, per quas ad omnium, quae gignuntur, ortus et occasus per omne aevum oblicus signorum ordo convertitur, in quo Sol et Luna, quinque etiam 15 stellae errantes, quae planetae a Graecis vocantur, certa ac definita semper agitatione discurrunt; et
36 FIRMICI glacialibus adiacent zonis, quae viduatae ac desertae Solis ardoribus perpetuis pruinarum nivibus opprimuntur, gentes illas hominum, quas in vicino posita zona progenerat, nitido faciunt lumine splendidi candoris ornari. Sed et in his regionibus, quae candidos 5 homines procreant, et in illis rursus, quae nigros, ad variandas hominum formas stellarum plurimum potestas operatur et unicuique homini, licet coloris sit una substantia, diversam tamen speciem deformationis 9 adsignat. Unde enim se [sibij singuli propria corporis 10 liniamentatione cognoscunt? unde filios fratres cognatos, unde cives peregrinos vicinos amicos hospites norunt, si non singulis varios diversosque vultus stellOlarum potestas adscribit? Consideremus itaque conciliationem generis humani et retractando inveniemus, 15 quam nefaria et quam impia poterant illic scelera committi, si cunctorum una facies populos illos aequae similitudinis formatione confunderet; ad sororem frater deceptus similitudine quasi maritus intraret, traheretque alius contacti inpudentia alieni iuris uxorem-, alii 20 de filio erratica contentionis conflictatione certarent; alii nescirent, qui essent illi, qui sibi paulo ante servierant; alter ingenuis natalibus natus quasi servus ex confusa similitudine obstinato ducentis errore traheretur, nisi uniformem istam colorum similitudinem 25 maxima vultuum dissimilitudo variaret; quae omnia compositis stellarum mixturis ac radiationibus tem11 perantur. Ecce illius candor ex aliqua parte nigri coloris tenui inumbratione sordescit, et illius nigram faciem. splendor modici candoris illuminat. Quid iam 30 4 lumine x] hoinines | spendidi B 9 deformitatis ads. et deformationis Q 10 assi^nat M | sese singuU A' 11 Hneamentatione P^ 14 asscribit deinde ras. (ur?) M 19 traeretque Q 20 inp. cont. M^ impudentia Q contactam imprudentia Nemethy 21 erratica >i
1 10, 8-13. 37 de comarum crinibus dicam, ad quas varius color latenter inrepit? quid de oculorum acie, qui semper diversis luminibus colorantur? Ecce corpora ipsa etiam in illis gentibus et ceteris omnibus nunc longa, 5 nunc parva sunt, nunc tenui exilitate suptilia, nunc obesa crassitudine latiora; unde manifestis rationibus comprobatur zonarum quidem esse, quod nigri vel candidi sunt, stellarum vero, quod in illa unitate coloris dissimilium formarum varietatibus corporan10 tur. De moribus vero gentium supervacua disputatio 12 est; nam et Asianos plurimos videmus, immo paene omnes sobrietatis insignia praeferentes, et Graecorum levitas frequenter modestae gravitatis pondus accepit, et effrenata Seytharum rabies quacumque humanitatis 15 clementia mitigatur, et in finibus Galliarum populus sapientiae prudentia convalescit. Afrorumque subdolas mentes honestae fidei ornamenta condecorant, et a plurimis Hispanis iactantiae vitia deseruntur, et Syrorum avaritiam mutavit repentina profusio; non est 20 inter illos acutos Siculos stultos invenire difficile, et ab Italis frequenter dominationis imperia translata sunt, Nec huius rei longe tibi aut ex antiquis libris 13 proferemus exempla: dominus et Augustus noster ac totius orbis imperator pius felix providus princeps, 25 Constantinus scilicet maximus divi Constantini filius augustae ac venerandae memoriae principis, qui ad liberandum orbem tyrannicis moderationibus et ad comprimenda domestica mala favore propriae maiestatis electus est, ut per ipsum servitutis squalore r.o deterso securae nobis libertatis munera redderentur utque captivitatis iuga fatigatis iam et oppressis cervicibus poneremus, quem pro nostra semper libertate 3 ista Q* 4 istis g. et illis Q, \ illis] Italis % 5 subtilia M^Q 6 manifestas P* 9 temperantur x 10 dispositio, corr. A' 14 scytarum PR scitarum Q 16 astrorumque PR^ {uhi ro ss.) et Q 18 hyspanis P | deserunt H 20 acutos M» auidos? M^ ' 27 tirannicis Q
38 FIRMICI pugnantem, res incertissima inter casus humanos, numquam belli fortuna decepit, apud Naisum genitus a primo aetatis gradu imperii gubernacula retinens, quae prosperis nactus fuerat auspiciis, Romanum orbem ad perennis felicitatis augmentum salubri gu- 5 14 bernationis moderatione sustentat. Sol optime maxime, qui mediam caeli possides partem, mens mundi atque temperies, dux omnium atque princeps, qui ceterarum stellarum ignes flammifera luminis tui moderatione perpetuas^ tuque, Luna, quae in postremis 10 caeli regionibus collocata ad genitalium seminum perennitatem menstruis semper aucta luminibus Solis augusta radiatione fulgescis, et tu, Saturne, qui in summo caeli vertice constitutus livedinem sideris tui pigro cursu et tardis agitationibus provehis, et tu, 15 luppiter, Tarpeiae rupis habitator, qui mundum ac terras salutari semper ac benigna maiestate laetificas et secundi globi possides principatum, tu vero, Gradive Mars rutilo semper horrore metuende, qui in tertiis caeli regionibus contineris, vos etiam, fidi Solis 20 comites Mercurius et Venus: Constantinum maximum principem et huius invictissimos liberos, dominos et Caesares nostros, consensu vestrae moderationis et dei summi obsecuti iudicio perpetua his decernentis imperia facite etiam nostris posteris et posterorum 25 nostrorum posteris infinitis saeculorum continuationibus imperare, ut omni malorum acerbitate depulsa humanum genus quietae ac perpetuae felicitatis muI5nera consequatur. Nobis vero tenuem ingenii inspirate substantiam, ut vestro praesidio fulti facile 30 2 aput Q 4 fuerit, corr. a 5 perhennis 9 flaminiferarum, corr. x 10 tu qui lumina (mi eras. in B), corr. A' 12 perhennitatem MPQ | aucta 6] recta 14 hvedinem vl\ libidinem | syderis M 16 iupiter PKQ 17 sal. terras M» | benigne P 18 et nos\ sed 20 terciis ft] terris MPK 24 obsequuti Q | is E | decernentibus, corr. v.6 25 posteriorum P 26 continuatinuationibus P 29 insperate P*
1 10, 13—15. 39 ea, quae Lolliano promisimus, et, quicquid divino sapientium magisterio concepimus, veris sententiarum definitionibus explicemus. [Nec omnia, quae dicuntur, rigida iudicationis 5 auctoritate discussa; omnis enim, sicut nosti, nativitas mollis si fuerit, fructum dabit licet praecoquem, sed mox adulti temporis spatio mitiorem.] 1 suppl. A' I ut P 4 — 7 verba ohscura non db auctoi-e profecta; post II 28 ponit v, ante matheseos 40, 3 A Suhscr. rubr. unc. {minusc. Q) iulii firmici matemi iunioris u. c. matheseos liber primus (I Q) explicit. incipit liber secundus I (Prologus secundi libri sine incipit Q) [ secundus des IL f. 21"
LIBER SECUNDUS.
II praef. — 1, 3. 41 temptim imbuti omnem divinitatis scientiam consequantur. Sed quia mentionem antisciorum fecimus, hunc4 locum non debemus cum dissimulatione transire. Anti5 scia Hipparchi secutus est Fronto, quae nullam vim habent nuUamque sulistantiam; et sunt quidem in Frontone pronuntiationis atque apotelesmatum verae sententiae, antisciorum vero inefticax studium; eum enim secutus est, qui rationem veram non fuerat 10 assecutus. Antiscia enim illa vera sunt, sicut et fNavigius noster probat, quae et Ptolomaeus [posteriorj verae inquisitionis definitione monstravit; quae qualia sint, posterioribus huius libri partibus ostendemus monstrantes, quae pars in quam partem 15 mittat radium. Nam apotelesmata et Fronto verissime scripsit et Oraecorum libris ac nionumentis abundantissime continentur. Hac itaque interim disputatione seposita ad jnstitutionis revertamur exordia. I. DE SIGNIS XII. 20 Zodiacus orbis, in quo duodecim signa infixa 1 sunt, per quem quinque planetae, Sol etiam et Luna cursus suos dirigunt, obliqua semper agitatione torquetur. Signa autem ipsa duodecim his nominibus2 nominantur: Aries Taurus Gemini Cancer Leo Virgo 25 Libra Scorpius Sagittarius Capricornus Aquarius et Pisces. Horum signorum diversa sunt genera, namS alia sunt ex his masculina, alia femimna; masculina itaque sunt Aries Gemini Leo Libra Sagittarius Aqua1 inbuti RQV 5 hypparchi PR hyparchi V 8 antischiorum PR {itetn 10) 11 Nigidius Fdbricius B. L. III ll9 \ ptholomeus P ptolomeus RQV 12 del. 6 illatum ex v. 13 vera A' | diffinitione V 17 habundantissime PQV | hec V 18 exordia reuertamur V exordia des. Q f. 7" 20 pro stellarum nominibus raro ponuntur signa, plerumque satum. iupp. mart. uen. merc. 21 quinque planetae post dirigunt P | sol post 19 P 22 cursus — dirigunt im. R | torquentur V
42 FIRMICI rius, feminina vero Taurus Cancer Yirgo Scorpius Capricornus Pisces. II. DE DOMIBUS STELLARUM. 1 Ex liis duodecim signis Sol quidem et Luna singula sunt signa sortiti, ceteri vero quinque planetae 5 idest Saturnus luppiter Mars Venus Mercurius bina, in quibus singuli imperium babent ac domicilium 2 constitutum. Sed lias stellas non eodem nomine quo nos aut quo Graeci Aegyptii nominant; nam qui a nobis Saturnus dicitur, ab Aegyptiis Faenon vocatur; 10 quem nos lovem vocamus, Aegyptii Faethontem vocant; qui a nobis Mars, ab illis Pyrois dicitur; quae a nobis Venus, ab illis Fosforos vocatur; quem nos Mercurium Sdicimus, illi Stilbontem vocant. Est itaque Sol fet Leo et in boc signo habet domicilium et potestatem, 15 Lunae Cancer. Vide, quam apte quam secundum, ut masculini quidem signi dominus Sol esset, feminini vero Luna, ut pro qualitate generis sui similia sibi 4sexus sui domicilia vendicarent. Ceteri vero quinque planetae bina, sicut superius diximus, habent signa, 20 in quibus imperii sui exerunt potestatem; sed ex ipsis duobus signis, quae singuli possident, unum mascu3 sic index, hoc loco: quaeque habent signa haec uel domicilia 9 egiptii V {idem 10. 11) cf. Biess apud PaulyWissowa II 1811 10 fenon RV senon P 11 phetontem V faetontem PR 13 fossoros P 14 post illi in P in textu, in E in marg. inf., sed nota huc relatum scholion: fulgentius in libro mitologiarum primo [c. 23] sic de hac stella loquitur: stella (stellam R) uero quae stiluos graece nuncu patur, quam mercurio pagani asscribunt, ex quo etiam diei nomen inuenerunt, tantum celerior planetis omnibus currit, ut septi to tima die suos permeet circulos, quod satumus XXVIII annis cim et iupiter XII possint. 14 (^ et libri] Solis domus v 16 Lunae] ([, expectes Luna in Cancro | secundum
n 1, 3—3, 3. 43 Imiim est, aliud femininum; quod ut manifestius intellegi possit, omnia specialiter explicemus. Saturnus 5 habet domicilium in Aquario et Capricorno, ex quibus Aquarius masculinum est, Capricornus femininum. 5 luppiter in Sagittario et Piscibus habet domicilium, sed ex his unum masculinum est, Sagittarius, femininum vero Pisces. Mars in Ariete et in Scorpione domicilium collocavit, ex quibus masculinum est Aries, femininum Scorpius. Veneris domus sunt Taurus et 10 Libra, ex quibus Libra masculinum signum est, femininum vero Taurus. Mercurius domicilium habet in Geminis et Virgine, ex quibus Geminorum quidem signum masculinum est, Virginis vero femininum. m. DE ALTITUDINIBUS ET DEIECTIONIBUS 15 STELLARUM. Scire etiam altitudinem et humiliationem de- 1 bemus, quae sint stellarum altitudines singularum, in quibus naturali quadam sublimitate magnitudinis eriguntur, et quae sint earum deiectiones, in quibus 20 constitutae oppressa auctoritatis suae potestate minuuntur. In altitudinibus itaque suis gaudent consti-2 tutae, et tunc maximae felicitatis decernuntur insignia, quotiens in genituris hominum maxima stellarum pars partiliter altitudinum suarum signa possederint. Tunc 25 vero homines infelicitatum infortuniis opprimuntur, quotiens stellarum pars maxima in his partiliter constituta fuerit, in quibus humili deiectione multum de sua potestate dimittunt. Altitudines autem dictae sunt 3 ob hoc, quod, cum in ipsa parte fuerint stellae, in 30 qua exaltantur, in oportunis scilicet geniturae locis 5 iupiter EV 6 unum om. A' 9 de formis Scorpius et Scorpio nihil praestamus 10 signum om. V 19 sunt P 21 gaudentes, corr. v.6 gaudent esse Mommsen \ constitutae om. V 26 partibus a 27 fuerit signis Paris. 28 tc (= autem) et ss. autem a m^? {idem 44, 4) P
44 FIRMICl faciunt miseros pauperes ignobiles et in quos se infelicitas assiduis continuationibus conferat. 4Hac ex causa Babylonii ea signa, in quibus stellae exaltantur, domicilia earum esse voluerunt; nos autem scire debemus bac institutione formati, omnes stellas 5 melius in altitudinibus suis quam in domiciliis suis.... oSol in Arietis parte XIX. exaltatur, in Librae vero parte XIX. deicitur; Luna exaltatur in Tauri parte tertia, Scorpii tertia deicitur; Saturnus exaltatur in Librae parte XXL, in Arietis rursus XXI. lo deicitur; luppiter exaltatur in parte Cancri XV., deicitur vero in Capricorni parte XV.; Mars exaltatur in Capricorni parte XXVIIL, deicitur vero in Cancri parte XXVIIL; Venus exaltatur in Piscium parte XXVIL, deicitur vero in Virginis parte XXVII.; Mer- 15 curius exaltatur in Virginis parte XV., deicitur vero 6in Piscium parte XV. Hac ex causa Babylonii haec signa, in quibus exaltantur singuli, domus eorum esse voluerunt dicentes Saturni quidem domicilium esse Libram, lovis Cancrum, Martis Capricornum, Solis 20 Arietem, Lunae Taurum, Veneris Pisces, Mercurii Virginem. IV. DE DECANIS. 1 Singiila signa in tres partes dividuntur, singulae autem partes habent singulos decanos, ut sint in 25 singulis signis terni decani, quorum singuli ex triginta partibus denas possident partes et dominium suum ac potestatem in X partes exerunt. Sunt autem 1 lac. statuit A' 3 babilonii 7 ariete ] libra 8 in paijparte tauri V 10 libra V | XXI. Val. Boroth.] XX j ariete | parte add. Paris. \ XXI. Val. Doroth.] XIX 11. 12 iupiter P I XV. bis e Plin. II 65 Val. Doroth.] XXI et XYJJl j capricomio {idem 13) PE capricomo V {idem 13) 13 cancro 14 XXVni.] XXVKV XXVI P I piscibus 15 uirgine 16 uirgine 17 piscibusbabilonii 20 capricornium P 24 cf. IV 22 I decanis singula PR
n 3, 3-4, 4. 45 infinitae potestatis et infinitae licentiae et qui fata hominum suae potestatis auctoritate designent. Sed 2 et ipsi decani singulis stellis deputantur, et si in ipso decano stella fuerit, licet sit in alieno domicilio, sic 5 est habenda, quasi in suo sit domicilio constituta; suo enim decano constituta haec eadem perficit, quae in signo suo constituta decernit. In Ariete primus decanus Martis et secundus Solis, 3 tertius Veneris; Tauri primus decanus Mercurii et se10 cundus Lunae, tertius Saturni; Geminorum primus decanus lovis et secundus Martis, tertius Solis est; Cancri primus decanus Veneris est, secundus Mercurii, tertius Lunae; Leonis primus decanus Saturni et secundus lovis, tertius Martis; in Virgine primus decanus Solis 15 est, secundus Veneris, tertius Mercurii; Librae primus decanus Lunae est, secundus Saturni, tertius lovis; Scorpii primus decanus Martis est, secundus Solis, tertius Veneris; ISagittarii primus decanus Mercurii est, secundus Lunae, tertius Saturni; Capricorni pri20 mus decanus lovis et secundus Martis, tertius Solis; Aquarii primus decanus Veneris est, secundus Mercurii, tertius Lunae; in Piscibus primus decanus Saturni, secundus lovis, tertius Martis. Quidam hunc locum volentes suptilius explicare4 25 terna numina decanis singulis applicarunt, quos munifices appellandos esse voluerunt id est liturgos, ita ut per signa singula novem possint munifices inveniri, ut 1 potestates P* | et qui] eo quod V 3 si in xa] si cum 6 add. v,a 8 verum orditiem exhibet Paul. Al. C \ priete E* 9 tertius — 11 secundus (lovis) im. inf. P | (Mercurii) V* *>.] (lovis) PR 10 (Lunae) et (Saturni) V* ir.] (Martis) et (Solis) PE 11 (lovis) et (Martis) et (Solis) V^ ir. | (Martis) et (lovis) et (Satumi) [corr. ex (Veneris) P] PE 13 et] possis est {item 9. 20) 15 Mercurii v] (Satumi) 19 capricornii P 20 Solis v] (Mercurii) 21. 22 Veneris et Mercurii et Lunae v] (Satumi) et (lovis) et (Martis) | in — 23 martis im. sup. P | Saturni v] (Lunae) 24 cf. Salma^. 552 Stob. 1 192, m mQoa-Konoi Gk. Pap. in the Brit. Mus. XCVIII 25 tema Paris.] altema 26 appellandos A' Paris.] applicandos
46 FIRMICI 5 ternis munificibus decani singuli praeferantur. Rursus novem munifices, quos singulis signis dicunt esse constitutos, per infinitas dividunt numinum potestates; ab his enim dicunt repentinos casus dolores aegritudines frigus febresque decerni et quicquid illud est, 5 quod solet nec sperantibus nec scientibus evenire; per lios volunt monstruosos ab hominibus edi partus. 6 Sed hanc nos partem in isto institutiqnis libro necessario praeterimus; nam et Graeci, qui secreta istius conati sunt disputationis attingere, in primis vestigiis 10 constituti istum tractatum cum quodam dissimulationis fastidio reliquerunt. Sed nunc institutionis ordo, unde recesserat^ revertatur. V. DE PARTIBUS SIGNORUM. Singula signa triginta. habent partesj pars est 15 autem in signo tantus iocus, quantum Solis aut Lunae orbis in circuitu complectitur; sed una pars in minuta dividitur sexaginta. VI. DE FINIBUS. 1 Licet ipsum signum alienae sit potestatis et alte- 20 rius habeat domicilium, tamen partes eius quasi propriae stellis singulis dividuntur, quae partes fines stellarum nominantur; hos fines Graeci oria vocant. Sed et hoc suptili debemus inquisitione colligere; nam cum
II 4, 4—6, c. 47 noscantur. Arietis dominus est, sicut diximus, Mars;2 verum fines eius singulis stellis hactenus dividuntur: A prima usque VI. partem fines possidet luppiter, a YII. usque XII. Venus, a XIII. usque 5 ad XX. Mercurius, a XXI. usque ad XXV. Mars, a XXVI. usque ad XXX. Saturnus; hac sunt Arietis partes ratione divisae. Tauri domina est Venus; cuius 3 signi fines hactenus dividuntur: A prima parte usque ad VIII. Venus possidet, a IX. parte usque ad XIV. 10 Mercurius, a XV. usque ad XXII. luppiter, a XXIII. usque ad XXVII. Saturnus, a XXVIII. usque ad XXX. Mars; hos stellae in Tauro possident fines. Gemi-4 norum dominus Mercurius est; eius signi fines hactenus dividuntur: A prima parte usque ad VI. Mer1. curius possidet, a VII. usque ad XII. luppiter, a XIII. usque ad XVIII. Venus, a XIX. usque ad XXIV. Mars, a XXV. usque ad XXX. Saturnus. Cancri domina est5 Luna; verum eius signi fines hactenus dividuntur: A prima parte usque ad VII. Mars possidet, ab VIII. 20 usque ad XIII. Venus, a XIV. usque ad XX. Mercurius, a XXI. usque ad XXVII. luppiter, a XXVIII. usque ad XXX. Saturnus; hos stellae in hoc signo possident fines. Leonis Sol est dominus, sed finesG eius hactenus dividuntur: A prima parte usque ad 25 VI. fines luppiter possidet, a VII. usque ad XI. Venus, a Xn. usque ad XVIII. Saturnus, a XIX. usque ad XXIV. Mercurius, a XXV. usque ad XXX. Mars. Hac1 post noscantur add. de finibus ruhr. unc. PR fines sunt Aegyptiaci Ptolemaei f. 12^ cf. schol. Bemoph. 195, lo Paul. Al. B 3 Lepsius Chrotiol. I 81 2 actenus V 3 ad add. Paris. A' (usque sex P) | iupiter P 4 ad add. Paris. A' 6 hec V | arietes P» 7 dominus, corr. A' 8 fines signi V 13 Mercurius dominus V 15 ab VH. P 16 XVm.] VIII V | Ptol. Doroth. Paul. Al. Veneri quinque Marti septem partes dant \ ad posterius om. V 19 t a I usque {ss. ad) VII ss. E | parte om. Vj numeri paulum diversi apud Ptol., aliquantum apud Doroth. Paul. Al. 24 ad om. P 25 luppiter om. PR {in spat. 7 litt.) V {in spat. 5 litt.), add. A' | ad om. PR 27 actenus V
.48 FIRMICl 7 tenus istius signi fines stellis singulis dividuntur. Virginis Mereurius dominus est, verum fines eius hactenus dividuntur: A prima parte usque ad VII. Mercurius possidet fines, ab VIII. usque ad XVII.Venus, a XVIII. usque ad XXI. luppiter, a XXII. usque ad XXVIII.., 8Mars, a XXIX. usque ad XXX. Saturnus. Librae domina est Venus, sed eius signi fines hactenus dividuntur: A prima parte usque ad VI. Saturnus possidet fines, a Vll. usque ad XIV. Mercurius, a XV. usque ad XXI. luppiter, a XXII. usque ad XXVIII. Venus, lo 9a XXIX. usque ad XXX. Mars. Scorpii dominus est Mars; sed [et] fines eius hactenus dividuntur: A prima parte usque ad VII. possidet Mars fines, ab VIII. usque ad XI. Venus, a XII. usque ad XIX. Mercurius, a XX. usque ad XXIV. luppiter, a XXV. usque ad XXX. Sa- 15 lOturjms. Sagittarii dominus est luppiter; eius signi fines hactenus dividuntur: A prima parte usque ad XII. fines possidet luppiter, a XIII. usque ad XVII. Venus, ab XVIII. usque ad XXIII. Mercurius, a XXIV. usque ad XXVII. Saturnus, a XXVIII. usque ad XXX. 20 llMars. Capricorni dominus est Saturnus; sed fines eius signi hacteuus dividuntur: A prima parte usque ad VII. Mercurius possidet fines, ab VIII. usque ad XIV. luppiter, a XV. usque ad XXII. Venus, a XXIII. usque ad XXVI. Saturnus, a XXVII. usque ad XXX. Mars. 2.5 12Aquarii dominus est Saturnus; sed eius signi fines hactenus dividuntur: A prima parte usque ad VII. possidet fines, ab VIII. usque ad XIII. Venus, a XIV. usque ad XX. luppiter, a XXI. usque ad XXV. Mars, a XXVI. usque ad XXX. Saturnus. 30 2 actenus PV 5 XXI] f (= Saturnus?) rubro ss. P | iupiter V {idem 10. 15. 18) 6 dominus, corr. A' 11 scorpius V 12 del. 6 13 possidet om. V 16 sagitarii V 18 iupiter P (idem 29) 19 Ptol. Doroth. Paul. Al. Merc. IV Sat. V Marti IV paHes dant \ XXUI.] XXXIII V 24 paulo aliter Ptol \ luppiter e Ptol. Boroth. Paul. Alex.] Venus | Venus indidem (cf. papyr. Londin. p. 132 l. 37)] luppiter 28 suppl. ex iisdem J post fines spat. 4 litt. in V 30 Satumus eidem^ Mercurius
ne, 6-7, 3. 49 Piscium dominus est luppiter; sed eius signi fines 13 hactenus dividuntur: A prima parte usque ad XII. Venus possidet fines, a XIII. usque ad XVI. luppiter, a XVII. usque ad XIX. Mercurius, a XX. usque ad 5 XXVIII. Mars, a.XXIX. usque ad XXX. Saturnus. VII. DE STELLARUM CONDITIONE. Expositis finibus atque monstratis explicare de- 1 bemus, quae stellae per diem gaudeant et cuius conditionem sequantur, quae vero per noctem gaudentes 10 cuius pari modo conditionem sequantur. Per diem 2 gaudent Sol luppiter; conditionem itaque Solis secuntur luppiter et Saturnus; [non] ideo in diurnis genituris in oportunis locis positi **************** 15 malaque decernunt. Nam si deficientem Lunam de- 3 ficiens Venus exceperit aut Mars in nocturna genitura, tunc prospera omnia deficiens Luna felicitatesque decernit; si vero plena lumine vel crescens Luna Veneri vel Marti se aliqua radiatione coniunxerit, maximas 2 actenus V [ XXII V | a prima — 5 XIX ir. E 6 cf. Ptol. 6' Paul. Al. C 4 Salmas. 172 11 add. A' 12 sequuntur E j non del. v. 13 opomis R | locis om. V | uel pisces post positi add. PB cf. 53, i'> \ lacunam non indicant libri; secundum indicem exciderunt in libris vetustis haec capita: De fonnis stellarum. De ortu stellarum. De Luna quid cui astro se iungens significet. De stellis quando sint matutinae. De scematibus stellarum. De moribus stellarum et quo tempore quas vires habeant. De steUis quando sint matutinae quando vespertinae. Pars eorum, quae in vetu^tis libris exciderunt, servata est in recentioribus; edidimus ex A. B C J) "F, ubi falso extant loco: post explicemus 43, 2 in ACF; mala que 49, 15 — explicabimus 50, 7 post positi 49, 13, Quae stellae 50, 8 — ignitum 55, 12 post femininum 43, 13 in B; suo loco in D. — Amissa citantu/r II 28, m III 4, 27 IV 1, 9 15 deficientia A | deficiens om. CD deferens F | post deficiens add. (( ABF 16 excerperit F | aut] ut A 17 deficiens (deferens F) Luna om. D et in lac. C | decemunt, corr. v 18 plena ante Luna add. ABF j Luna om. D ( Luna — Marti in la£. om. C 19 se aliqua %] hisque (his quia A) alia FiRMicus, ed. Kroll et Skutsch. I. 4
50 FIRMICI calamitates et maxima facit infortunia concitari. Sed ideo Yenus crescenti Lunae contraria est, quia naturali quodam invidiae sibi stridore dissentiunt. 4 Haec nos in hoc insfcitutionis libro summatim dixisse sufficiat. Orania enim plenissime et de Luna 5 efc de ceteris stellis in ceteris libris specialiter explicabimus. Vm. DE STELLIS QUANDO SINT MATUTINAE VEL QUANDO VESPERTINAE. 1 Stellae quinque idest Satumus luppiter Mars 10 Venus Mercurius matutinae sunt aut vespertinae aut occiduales aut absconsae, quae a Graecis afaneis efc synodicae dicuntur, aut acronyctae. Qua autem ratione tales fiant vel qua ex causa haec accipiant nomina, explicemus. Matutinae sunt in ortu, quae praecedentes 15 orbem Solis oriuntur; vespertinae vero in ortu, quae orientem Solem sequuntur; absconsae vero, quas orbis tegit; acronyctae, quae tunc oriuntur, cum Soi 2 occidit. Hae figurae stellarum quando prosint, quando noceant, in libris posterioribus explicabimus; neque 20 enim hoc a nobis sine causa dictum est. In summa 2 Lunae x] lumini | cf. III 6, 11. 22. 32 IV 6, 2. 4 | cf. VI f. LXXIV col.lima 4 instituciome? C cf. 68, 10 6 libris] stellis A 1 simpliciter F 8 sic index, hic quae stellae quando sint (sunt AD) matutinae (et add. A) quando uespertinae uel {om. B) que scemate (serinatg F) ABDF, om. in lae. C 10 astronomiae plane ignarus est Firmicus 12 occiduales A scrihere debehat matutinae sunt aut vespertinae sive in ortu sive in occasu j afaneis %] affinissae (aphinisse D) 13 synodoche D | acronite D achronicte B | ratiacione A 14 tales fiant om. F 15 ortum, corr. V n cf Paul. Al. E 2 kaoi ds 6cvoctoXiv.ol ol ccariQsg yivovToa^ otccv ccTtodLuot&Gi rov tjUov y,OLQccg ls' {cf. Autolyc. 106 H.) iv ralg TtQoriyov^BvaLg ^OLQocLg -q iv toig TtQorjyoviLSvoLs ^adioLg... iGn^QLOL ds {sc. ccvccrolLTioi), otccv iv tccig sno^ivaLg iioiQKLg 7) iv toig STto^svoLg ^adioLg tov r]liov cc7to8Lcc6tS>6L tag TtQOSLQTiiisvag Ls' iLoiQag. \ in orientem D | add. v, 18 achromicte B acronyte F 19 nusquam explicatur
f;em dicendum est, quod omuibus stellis noceat vicinitas Solis. Quidam vero volunt Martem prospere cadere, cum Solis radiis fuerit oppressus; naturalem enim malitiam Solem veneratus amittit. Scire etiam 3 5 illud nos oportet, cum quo stellae matutinae gaudent, cum quo vespertiuae; tunc enim proteguntur, quotienscumque oportuna radiatione praecesserint. Cum Sole ceterae stellae in matutino ortu constitutae gaudent; tunc numen Solis optima radiatione protegitur, quotiens10 cumque stellarum matutino ortu fuerit ornatus. Inefficaces vero stellae fiunt, quotiens Solis orbem vespertino ortu fuerint subsecutae. In Lunae positae lumine eius maximis radiationibus proteguntur, cum orbem eius aliqua radiatione praecesserint. Quid autem stel-4 15 larum mixtura in genituris orientium operetur, quando stellae matutinae efficiantur, quando vespertinae.... ostendere etiam debemus, quantis a Sole stellae partibus recedentes uiatutinae efficiantur. IX. QUIBUS PARTIBUS MATUTINAE STELLAE 20 VEL VESPERTINAE FIANT. Explicabimus enim, qua ratione vespertinae, qua vero matutinae fiant. Saturni stella cum a Sole XV 1 omnis vicinitas stellis B 2 Marti BC Marti © A cf. IV 17, 9. 11 4 submittit v cf. p. 13, i» 5 gaudeant AD 6 enim et CDF an enim Solem? | protegunt D cf. III 4, n. 7, i'.'. 13, 10 etc. 7 processerint AF» | et post Sole add. BCDF | Paul. Al. C 4 6 fisv ^Xiog ivlr\Qm6ccto xr]v rjiiiQCiv ticcl trjv kcoav avutolriv... i] ds GsXrivri XiXoyxs tr]v ts vvyitcc %ccl BGnsgiav icvatoXriv 9 lumen v 12 lumen F 13 maximus F 14 praecesserunt D cf. Paul. E 3 6 ds avtbg tQonog {qui in Sole) v.ul iTtl tfjg asX-^vrig 8qa6tLv.cotSQog -Aal ivsgysatSQog vosLGd-o). 15 orientium x cl. 54, 2] sortiente BC sentiente ADF | operatur C 16 efficiuntur DF efficientur C | lac. statuit x 17 quantis om. A 1 a Sole om. C | stellae om. D 18 efficiuntur AB 19 inscr. om. in lac. C | cf. Plin. II 58 sq. Paul. E 2 sq. 21 explicauimus DF fort. recte \ enim] an etiam? 23 Satumi et a Sole XV oin. in lac. C Satumus F | XV] duodecim F
\ 52 FIRMICI recesserit partibus idest cum praecedens orta fuerit, matutina est. Simili modo etiam lovis XII partibus recedens. 105, 24. 109, I6 \ ad laniandum suspectum, an lanatum sive lanigerum.? | quadruplex C 17 lac. indicat D | consonans cf. III 6. 3 \ aasXyig Maxim. 108, 25 18 Martis et Solis om. in lac. C | partes F 19 delectio A | Satumi et XIX. om. inlac. C | partes CDF | XIX.] XX 20 lovis] om. C 21 quod hoc signum F recte nisi tnalis signo
II 9—11, 1. 53 diei aequata moderatione componit, quod a Graecis tropicon isemerinon appellatum est. Cum enim in Ariete Sol fuerit, diurnas noctumasque horas componit aequaliter, ut dies habeat XII, nox quoque Xll. 5 Crios autem ideo a Graecis dictum est lioc signum, quod, cum (m} eo Sol fuerit, inter diem et noctem quodammodo iudicat, quod crinein dicitur, et quod in eo signo inter hiemem positus et aestatem ipse rursus iudicetur. Tropicum autem ideo dictum est, 4 10 quod in eo signo Sol constitutus vernum tempus faciat; ver enim tunc initiatur, cum primam eius signi partem Sol fuerit ingressus. Ignitum ideo dictum est, quia, quicumque in genitura dominium [onmia specialiter explicemus] Pisces sunt signum femininum duplex humidumS aquosum biforme fecundum squamosum maculosum incurvum mutum mobile; sed unus piscis ad austrum fertur, alter ad aquilonem. Est autem domus lovis, 20 trigonum per diem Veneris, per noctem Martis, altitudo Veneris circa partem XXVIL, deiectio Mercurii circa partem XV. Positum est autem hoc signum in vento aquilone. XI.
54 FIRMICI sequenti loco debemus ostendere, quoto anno unumquodque signum in genituris oriatur. Hoc autem quo 2proficit, brevi definitione monstramus. Omnes stellae tunc accipiunt maximam decernendi potestatem et tunc vires su^s exerunt, cum signa, in quibus collocata sunt, 5 orta fuerint. Oriuntur autem variis temporibus ac diebus et secundum climata; unde, quae signa in quibus climatibus et quo tempore oriantur, hac ratione mon3 stramus. In climate primo id est Alexandriae atque in climate secundo, quod Babylonis est, ceterisque 10 omnibus regionibus, quae bis climatibus subiacent, hoc temporis cursu oriuntur signa: Aries oritur anno XX., Taurus XXIV., Gemini XXVIII., Cancer XXXIL, Leo XXX VL, Virgo XL., Libra similiter XL., Scorpius XXXVL, Sagittarius XXXIL, Capricornus XXVIIL, 15 4Aquarius XXIV., Pisces XX. In climate, quod est per Rbodum ceterisque regionibus, quae huic climati subiacent, oritur Aries anno XIX., Taurus XXIIL, Gemini XXVIL, Cancer XXXIL, Leo XXXVL, Virgo XL.,
II 11, 1—13, 1. 55 Pisces XVIII. In cirmate Anconis ceterisque regio- 7 nibus, quae huic climati subiacent, oritur Aries anno XV., Taurus XXI., Gemini XXVIL, Cancer XXXIL, Leo XXXVIIL, Virgo XLIV., Libra similiter XLIV, 5 Scorpius XXXVIIL, Sagittarius XXXIL, Capricornus XXVIL, Aquarius XXL, Pisces XV. In climate Urbis 8 ceterisque regionibus, quae huic climati subiacent, Aries oritur anno XVIL, Taurus XXIL, Gemini XXVIL, Cancer XXXIL, Leo XXXVIL, Virgo XLIL, Libra 10 similiter XLIL, Scorpius XXXVIL, Sagittarius XXXIL, Capricornus XXVIL, Aquarius XXLt., Pisces XVII. Hi sunt signorum ortus, quibus stellae singulae 9 ad sui efficaciam promoventur. XII. QUAE SIGNA QUIBUS VENTIS SUBIACENT. 15 Illud etiam nos scire convenit, quae signa quibus sint subiecta ventis; haec enim nobis scientia maxime in apotelesmatibus necessaria est. Aquiloni subiacent signa Aries Leo Sagittarius, Austro Taurus Virgo Capricomus, Afelioti, quem nos Solanum dicimus, 20 Gemini Libra Aquarius, Africo, qui a Graecis Libs dicitur, Cancer Scorpius Pisces. XIIL DE DUODECATEMORIIS. Nunc, de duodecatemoriis [a] qua ratione per- 1 quiras, brevifcer ostendam; quidam enim ex his pu25 tant totam se posse geniturae substantiam invenire et, quicquid in decreto celatur, ex duodecatemoriis 1 hanconis 4 XXXVXn.l XXXIX XLIV bis] XLI 5 XXXVm.] XXXVI XXXII.] XXXm 7 subiacent climati V» 8 annorum V 12 hii hii — promouentur im, inf. R 14 quae] de V | ueteris V | cf. Ptol lO^ Paul Al B 2 19 afelloti V 20 afFrico P | libys PE lybis V 22 duobus decatemoriis (decath- V) | cf. Manil. II 693. 726 Heph. I 18 Paul. H 4 23 duobus dec- a del. A' 26 quidquic R | duo
56 FIRMICI 2posse prodi significant. Quid autem sint duodecatemoria, lioc dicetur exemplo. Cuiuscumque stellae volueris duodecatemorion quaerere, partem eius duodecies computas et, quantae fuerint, divides eas triginta signis singulis reddens, ab ipso signo incipiens, in quo 5 stella est, cuius duodecatemorion quaeritur; et in quocumque signo ultimus venerit numerus, ipse tibi partem duodecatemorii ostendit. Sed ut manifestius intellegas, 3 etiam exemplum huius rei dicimus. Pone Solem in Ariete esse parte quinta et minutis quinque; duodecies 10 V. faciunt partes sexaginta, et duodecies quina faciunt minuta LX;
U 13, 1—14, 3. 57 hominum lovis benignitas vinceretur. Sed quia sic artifex deus hominem fecit, ut substantia eius transacto certo vitae spatio solveretur, necesse fuit, ut detento love, j)er quem vitae confertur hominibus salu5 tare praesidium, in extinguendo homine malivolarum stellarum malitiosa vel perniciosa potestas cum augmento malitiae permaneret^ ut malivolis radiationibus inpugnata compago corporis solveretur. XIY. DE OCTO LOCIS. 10 Nunc ad expositionem cardinum locorumque om-1 nium transferatur intentio; nam cum haec omnia a nobis fuerint diligenter inventa, debemus singula f hominis, per quae omnis vitae hominum substantia dividitur, invenire; sed interim platice. Nam paulo post 15 cum ad libros apotelesmatum venerimus, partiliter ostendemus rationem, qua possint loca singula secretis inquisitionibus colligi; debet enim is qui instituitur primum platice institui, ut compositus atque formatus secretiora geniturae confidentius consequatur. Cum 2 20 enim locus ipse partiliter fuerit inventus, considerandum est, qualis sit, in quo signo et in cuius sit finibus et quae illi stellae quatenus testimonium perhibeant. Illud etiam maxime considerandum est, dominus loci ipsius, id est signi, quoin loco sit positus vel in 25 quali signo vel in qualibus finibus, quae res diligentissime requirenda est; et an benivolarum stellarum testimoniis adometur an vero malivolarum inpugnatione pulsetur. Nunc ad platicam locorum definitionem revertamur, ut sic ordinem cardinum et ceterorum 30 locorum explicare possimus. [Sollicite legendum.] Platice vitae locus est in3 1 sic quia V 2 hominum PR 7 praevaleret x 9 inscr. extat ante l. 31 12 debemus euim R 14 invenire om. V 18 intistitui R | ut ^primis initiis)> x 28 diffinitionem P*V deif- P^ 31 definitio octo loco praemittit R \ del. Sittl.
58 FIRMICI eo signo, in quo est horoscopus constitutus, spei vel pecuniae in secundo horoscopi signo, fratrum in tertio, parentum in quarto, filiorum in quinto, valitudinis in sexto, coniugis in septimo^ mortis in ocjbavo. Quae omnia initium ab horoscopo facientes liac nominum 5 definitione signavimus: vitae spei fratrum parentum 4filiorum valitudinis coniugis mortis. Sed haec, sicut superius diximus, platice ad informanda initia discentis dixisse sufficiat; postea vero, quatenus haec loca suptili partium definitione monstrantur, explicare curabimus. 10 Sane illud scire debes, quod ea, quae in virorum genituris dicimus, haec eadem et in mulierum genituris operantur, illud scientes, quod uxorem Veneris, maritum Martis sidus ostendit. XV. DE CARDINIBUS GENITURARUM. is 1 In genituris cardines sunt quattuor, ortus occasus MC. IMC, quae loca a Graecis solent appellari his 2 nominibus: anatole dysis mesuranima ypogeon. Ortus est pars horoscopi posita, quod a Graecis dia3 metrum dyticon dicitur; quod ut facilius intellegas, a 20 parte horoscopi computa per cetera signa partes CLXXX, et in quocumque signo CLXXXI. pars fuerit inventa, 4in ipso signo vel parte geniturae constituitur occasus. Medium vero caelum est ab horoscopo X. signum, sed interdum medium caelum etiam in XI. ab horoscopo 25 signo partiliter invenitur; quod ut manifestius intel1 eo V] co R quo P | in quo] ubi V 2 peccuniae V j horoscop., edebant post v ab horoscopo cf. 59, a. 61, 10. 71, 22 III 5, 3fi Maneth. VI 312 | post signo add. et PR {in P fort. del.) 6 diffinitione V (et sic semper) \ signabimus Sittl 11 aut hic debemus aut infra sciens 12 dicimus — genituris ss. R | genituris operantur om. P 14 cf 65, loVIf LXXXIVcol. 2 med. 15 cardinis P 16 post genituris ruhr. unc. de cardinibus scd del. R I quartuor R 17 MC. IMC.] im. medium celum |mum caelum P 18 mesuranim. RV mesurannn P | rpogeon PR 19 horosc e posita V 20 intelligas PV {idem 26. 59, 7) 25 etiam medium caelum V»
n 14, 3—16, 2. 59 legas, a parte horoscopi computa per cetera signa, quae sequentur, partes CCLXX; et in quocumque signo CCLXXI. pars fuerit inventa, haec medium caelum sortita est, quod a Graecis mesuranima dicitur. 5 Imum vero caelum, quod a Graecis ypogeon dicitur, 5 in quarto horoscopi constituitur loco; quod ut facilius intellegas, computa a parte horoscopi per ordinem XC partes et, ubi XCI. pars ceciderit, illic IMC. locus ponitur. Hi sunt geniturarum ac decretorum IV car- 6 10 dines; quos diligenti semper debemus ratione colligere, ut omnem substantiam fati verissimis pronuntiationibus explicemus. XVL DE QUATTUOR SECUNDIS LOCIS. Post hos quattuor cardines, idest post ortum 1 15 occasum medium caelum imum caelum, alia sunt in genituris quattuor loca, quae sequentem et secundam habent potestatem, id est Dea Deus Bona fortuna ac Bonus daemon, quae a Graecis hactenus nominantur: thea, theos, agathe tyche, agathos daemon. Dea est 2 20 tertius ab horoscopo locus id est tertium ab horoscopo signum; hic locus a Graecis, sicut diximus, theas dicitur. Deus vero illud signum dicitur, quod contra hoc signum in diametro fuerit constitutum, idest IX. ab horoscopo signum; hic locus a Graecis 25 theos dicitur. Bona fortuna in quinto ab horoscopo signo collocatur; qui locus a Graecis agathe tyche dicitur. Bonus vero daemon in diametro huius signi 1 a parte a] partes 3 medium caelum mc P mc, im. medium c§lum R 6 ab horoscopo A' at cf. ad 58, 2 8 illuc V* I par locus V 9 hii P | geniturararum V 10 quos A'] quod I debemus semper V 13 quattuor om. V 16 quartuor R I loci P 1 sequentem et del. Sittl 18 actenus 19 theos thea agate thyce (-c§ E) agatos demon 22 theos P an thea? 26 agate thyce (-c§) R
60 FIRMICI collocatur id est in XT. ab horoscopo loco; liic locus a Graecis agathos daemon dicitur. XVII. DE PIGRIS ET DEIECTIS LOCIS. Residua quattuor loca pigra et deiecta esse dicuntur ob hoc, quod nulla cum horoscopo societate iun- 5 guntur. Est autem ex his residuis quattuor locis primus, qui in secundo ab horoscopo signo constituitur, qui locus inferna porta dicitur vel anafora; in diametro huius signi locus qui fuerit id est in VIII. ab horoscopo signo, epicatafora appellatur. Novissima 10 vero sunt Malae fortunae et Mali daemonis-, et Mala fortuna in VI. ab horoscopo constituitur, Malus vero daemon in XII. ab horoscopo signo ponitur, sed Malam fortunam Graeci cacen tychen appellant, Malum daemonem id est [in] XII. ab horoscopo 15 signum cacodaemonem Graeci vocant. XVm. DE OMNIUM LOCORUM ORDINE. 1 Nunc scire debemus, ex his XII locis quae praecedant, quae sequantur, id est quae loca prima sint, quae secunda, ut omnia diligenti possimus ratione 20 2 colligere. Horoscopus praecedit occasum, medium caelum imo caelo praeponitur, XI. locus id est Bonus daemon Bonae fortunae praefertur, IX. locus id est Deus tertio loco id est Deae praeponitur, anafora id est
r" II 16, 2—19, 4. 61 scopo locus Malo daemoni id est XII. ab horoscopo loco praeponitur. Scienda sunt haec autem omnia, ut, 3 cum ad apotelesmata venerimus, cuncta miscentes et temperantes sententias nostras fideli veritatis ratione 5 firmemus. XIX. DE DUODECIM LOCORUM POTESTATIBUS. Specialiter nunc duodecim locorum significationes 1 explicare debemus ab horoscopo incipientes, ut expositis per ordinem omnibus confusionis obscuritas 10 luminetur. Primus est locus [idest] illa pars, in qua horo- 2 scopas est constitutus. In hoc loco vita hominum et spiritus continetur, ex hoc loco totius geniturae fuiidamenta noscuntur, hic locus ab ea parte, in qua 15 fuerit horoscopus, vires suas per residuas partes XXX extendit. Est autem cardo primus et totius geniturae compago atque substantia. Secundus ab horoscopo locus in secundo signo 3 constituitur et accipit initium a XXX. horoscopi parte 20 et vires suas per XXX residuas partes extendit. Ex hoc signo spei ac possessionis incrementa noscuntur. Est autem piger locus ab horoscopo alienus; ideo et inferna appellatur porta, quod nulla cum horoscopo radiatione coniungitur. 25 Tertius locus est, qui in tertio ab horoscopo4 signo constituitur, qui a LX. ab horoscopo parte initium accipiens in XC. desinit. Ex hoc loco de fratribus et de amicis cuncta dicemus. Huic loco Dea 1 malo] mahis P* 6 inscr. hoc loco V (cf. indicem), ante Primus v. 11 PE, qui hic praemittunt: significatio XII locorum et quid (quod E^) in quo loco qu^ri debeat | cf. Paul. Al. I 4 11 del. Sittl; possis locus in illa parte (fort. primus [est] locus... constituitur) ( quo, corr. A' 17 conpago K 18 signo Sittr\ loco 19 horosc, unde edehant ab horoscopo 22
62 FIRMICI nomen est; est autem peregrinantis locus. Hic primus cum horoscopo tenui societate coniungitur; respicere enim horoscopum de exagono videtur. 5 Quartus ab lioroscopo locus id est IMC. in quarto ab horoscopo signo constituitur, cuius initium a parte 5 XC. profectum usque ad partem CXX. pervenit. Hic locus ostendit nobis parentes patrimonium substantiam fundamenta mobilia, et quicquid ad latentes et repositas patrimonii pertinet facultates. Est autem liic geniturae cardo, imum caelum autem ideo dicitur, lo quod in diametro MC. constituitur. Sed bic locus cum horoscopo maxima societate coniungitur, quia de quadrato boroscopum respicit et per quadratum ab horoscopo videtur. 6 Quintus ab horoscopo locus in V. ab horoscopo i5 signo constituitur, qui a CXXI. ab horoscopo parte initium accipiens usque ad CL. partem extenditur. Ex hoc loco filiorum numerus et generis qualitas invenitur. Appellatur autem Bona fortuna, quia locus est Veneris. Sed et hic locus cum horoscopo maxima 20 societate coniungitur et interdum in diametro huius signi MC. pars constituitur. Ideo autem cum horoscopo maxima coniunctione sociatur, quia horoscopum
I» n ly, 4— y. 65 ^^^autem etiam hic locus piger, quia uulla cum lioroscopo societate coniungitur; sed interdum loci ipsius [sine] malitia sublevatur, si in eo loco stella collocata alia stella in X. ab horoscopo loco inventa prospera 5 fuerit radiatione coniuncta. Septimus locus in septimo ab horoscopo signo 8 constituitur; qui a CLXXX. parte profectus usque ad CCX. extenditur et illic desinit; est autem initium eius in CLXXX. parte constitutum. Li hoc loco alius 10 cardo est geniturae; appellatur autem occasus a nobis, a Graecis vero, sicut superius diximus, dysis; qui cardo est contra horoscopi cardinem positus. Ex hoc loco qualitatem et quantitatem quaeramus nuptiarum. Sed et hic locus violenta cum horoscopo societate 15 coniungitur; de diametro euim ab horoscopo videtur. Octavus locus in VIIL ab horoscopo signo con-9 stituitur; qui a CCX. parte ab horoscopo profectus usque ad CCXL. partem extenditur et illic desinit. Hic locus epicatafora dicitur. Est autem piger locus, 20 quia nec ipse aliqua cum horoscopo societate coniungitur. Ex hoc loco mortis qualitas invenitur. Scire autem nos convenit^ quod nulla in hoc loco gaudeat stella nisi sola Luna, sed in nocturnis solummodo genituris. Nam si in hoc loco in nocturna genitura 25 crescens Luna fuerit inventa et eam sic positam sine societate vel radiatione malivolarum stellarum luppiter (dey exagono vel trigono respexerit in domo sua aut in domo Veneris aut in domo Mercurii constitutam aut in domo lovis vel finibus earum quarum diximus 30 stellarum, maximas decernit felicitates et ultra modum divitias et magnificas potestatum glorias et nobilitatis ornamenta perspicua. ^Hai 3 sine del. a 4 hororoscopo V 4 ante -uenta eras. in K I prospa V 5 coniunctam M 8 desint PR | verha t autem — constitutum suspecta \ autem om. M 13 quantem R 18 parte V i ostenditur, corr. A' 26 iupiter V {non iam adn.) 27 de add.-nG 29 add. A' 32 ornementa V*
64 FIRMICI 10 Nonus locus in IX. ab horoscopo signo constituitur; cuius mensura a CCXL. profecta usque ad CCLXX. partem extenditur. Est autem dei Solis locus. In lioc loco hominum sectas invenimus; est autem de religiojiibus et peregrinationibus. Et hic locus cum 5 horoscopo maxima radiatione coniungitur; de trigono enim ab horoscopo videtur. 11 Decimus locus in X. ab horoscopo signo constituitur; qui a CCLXX. parte initium accipiens usque ad CCC. partem extenditur et illic desinit. Sed hic lo locus principalis est et omnium cardinum potestate sublimior. Hic locus a nobis medium caelum, a Graecis mesuranima appellatur; est enim in media parte totius mundi constitutus. In hoc loco vitam et spiritum^ actus etiam omnes, patriam domicilium totamque con- 15 versationem invenimus, artes etiam et quicquid nobis artium suffragio confertur; ex hoc loco animi vitia facili ratione perspicimus. Huius loci potestas cum horoscopo... societate coniungitur; de quadrato XI. ab horoscopo signo constituitur; qui locus a CCC. parte profectus usque ad CCCXXX. partem constituitur. Appellatur autem hic locus a nobis Bonus daemon vel Bonus genius, a Graecis agathos daemon. In hoc loco medium caelum 25 frequenter partiliter invenitur. Est autem locus lovis et cum horoscopo non parva societate coniungitur; de exagono enim horoscopum videt
n 19, 10—20, 3. 65 constituitur; qui locus a CCCXXX.
QQ FIRMICl qua yero haec loca malivolae stellae radiatione per4 cutiant. Quemcumque enim locum benivolae stellae respexerint vel in eodem loco constitutae vel de trigono vel de exagono, omnia, quae quaerenda diximus, 5feliciter proveniunt. Si vero sine testimonio beni- 5 volarum stellarum solae malivolae stellae vel ibidem constitutae vel de quadrato vel de diametro haec eadem infecerint loca, pro qualitate uniuscuiusque loci omnia, quae diximus in singulis locis videri debere, crebris 6 infortuniorum calamitatibus cumulant. Si vero et beni- 10 volae et malivolae stellae pari radiatione respexerint, et felicitas minuitur et infortunium mitigatur et tota loci substantia mediocri aequabilitatis ratione componitur, ut a malivolis nocentibus benivolarum stel7 larum salutari praesidio liberentur. Inspice etiam, quae 15 stella in quo loco constituta cuius stellae domicilium vel fines possideat, et, si in aliena domo fuerit constituta, inspice dominum ipsius, quem locum geniturae possideat, et an in primis cardinibus sit geniturae an vero in secundis locis an in pigris, et in altitudine 20 sua an in deiectione, et an in quibus gaudeat signis 8an in quibus naturali quodam dolore tristetur. Si enim dominus signi bene fuerit collocatus, felicitatis ipsius partem etiam illa stella, de qua quaerimus, ex Jhospitis gaudio mutuatur; si vero dominus ipsius signi 25 aliqua sit ratione deiectus, etiam illa stella, de qua quaerimus, licet sit in oportunis geniturae locis posita et ad praestandum aliquid facili sit ratione firmata, ex deiectione illius stellae, quae signi domina est, par9 ticipatis deiectionibus impeditur. Et lioc ex nostris 30 actibus facili potes ratione colligere: si cuius domum 2.quecumque PRV 4 omnia om. P 12 et felicitas inc. Q f. 12^ 14 mauolis R 15 liberetur Mommsen 20 et
n 20, 3—13. 67 hospitii gratia fueris ingressus et dominus domus felicibus sublevatur augmentis, et tu particeps felicitatis existis; laetitiae enim gaudium hospitii tui felicitatibus mutuaris; si vero hospes tuus misero sit 5 squalore deformis et deiectis infortuniorum casibus implicatus, etiam et te participata doloris atque infortunii tormenta conficiunt. Sic et stellae, signorum 10 domini cum bene fuerint collocati, deiciunt et ad status sui conditionem habitatorem atque hospi10 tem domus suae [eum] aequata societatis ratione componunt et ad sui licentiam formant hospitis potestatem. Quaere etiam, si diurna genitura est, qua- 11 tenus stellae, quae diurnis genituris gaudent, positae sint et quatenus quae nocturnis; si enim stellae, quae 15 per diem gaudent, in diuma genitura principales possederint locos et in primis cardinibus fuerint inventae, maxima felicitatis incrementa decernunt. Si vero stellae, quas per noctem gaudere diximus, in diurna genitura principalia loca vel primos geniturae posse20 derint cardines, infinita infortunia continuatis calamitatibus indicunt. Hoc et in nocturnis genituris ob- 12 servare debemus, sed inmutato ordine potestatis; nam si in nocturna genitura stellae, quas diximus gaudere per noctem, principalia loca vel primos geniturae pos25 sederint cardines, simili modo maxima felicitatis augmenta decemunt. Si vero in noctumis genituris, quas diximus diurna conversatione gaudere, principalia loca vel primos geniturae possederint cardines, totum felicitatis ornatum caducis faciunt miseriarum casibus im30 plicari. Haec omnia si diligenti fuerint ratione col- 13 1 gratia hospitii V | domus om. Q 2 subleuetur Q 3
68 Fmmci lecta et si benivolarum stellarum malivolarumque mixturas, locorum vim et signorum et partium potestates aequata coniunctionis comparatione sociaveris, totum hominem a primo usque ad novissimum diem et omnem eius vitam ac spem, fratres etiam parentesque 5 et filios, valitudinem coniugem mortem sectam actus honores peregrinationes domicilium fundamenta, substantiam amicorum inimicorum, accusationes pericula facili definitionis explicatione designas. 14 Haec in hoc institutionis libro sufficienter interim 10 diximus; verum cum ad apotelesmata venerimus, omnia primum platice, deinde subtili interpretatione dicemus cuncta facili designatione monstrantes, ne pronuntiandi scientiam aliqua trepidatio dubitationis impediat. XXI. DE QUALITATIBUS GENITURARUM. 15 Illud etiam scire nos convenit, quod mediocris
n 20, 13—22, 5. 69 XXII. DE DIAMETRIS TRIGONIS QUADRATIS EXAGONIS DEIUNCTIS SIVE ABLEPTIS. Instituendum mathematicum etiam illud in primis 1 docere debemus, quid sit diametrum, quid trigonum, 5 quid quadratum, quid exagonum, quid ableptum, quod sit etiam trigonum dextrum, quod sinistrum, quod exagonum dextrum, quod sinistrum. Arietis dia- 2 metrum est Libra et Librae Aries; Tauri diametrum est Scorpius et Scorpii Taurus, et cetera omnia signa 10 simili modo; sed ut non solum oculis boc, sed et computatione invenias, brevi docemus exemplo: a signo ad aliud signum septimum quod fuerit, boc est diametrum; sed baec semper maligna ac minax radiatio est. Trigonum
70 FIRMICI quartum fuerit signum; quod hoc docetur exemplo: Arietis quadratum est signum Cancer et Cancri Libra 6 et Librae Capricornus et Capricorni Aries. Sed quod sit quadratum dextrum, quod sinistrum, simili ratione, sicut in trigonis diximus, invenies; nam quod- 5 cumque retro fuerit^ quadratum dextrum est: quadratum Arietis sinistrum Cancer, dextrum Capricornus, sicut in ceteris omnibus quadratis, quod retro fuerit, dextrum est, quod abante fuerit^ sinistrum. Et haec minax est radiatio et malitiosa potestate composita. lo TExagona boc idem sunt quod trigona, nisi quod minoris potestatis-, exagonum est itaque ab eo signo, a quo initiamus, tertium, utputa Arietis sunt exa8gonum Gemini. Quod vero sit exagonum dextrum, quod sinistrum, sicut cetera invenies; sed ne is qua sit controversia, etiam huius rei damus exempla: Arietis dextrum exagonum est Aquarius, sinistrum vero Gemini; sic et in ceteris signis^ quod retro fuerit, dextrum et sinistrum, quod est abante. Sed exagona illa sunt potiora, quae habent in medio tropica vel 20 duplicia signa, inefficacia vero, quae signis solidis dividuntur. XXIIL QUAE RATIO CONIUNGIT HOROSCOPO TRIGONA QUADRATA DIAMETRA EXAGONA. 1 Nunc illud breviter explicandum est, cur quae- 25 dam loca cum horoscopo diximus radiationis societate coniungi, quaedam vero aversa esse ab horoscopo et quodam modo aliena, quae non inmerito pigra diximus; omnia enim explicare debemus, ut iste insti5 iuuenis Q ] quodcunque M 7 capricorni sinistrum uirgo dextrum aries, corr. 6 {sim. A') 8 sic M an sic et.^ | retro est dextrum quod Q 13 exagoni (i ex a M), corr. Sittl 16 contrasia P controsia R 17 arieti, corr. v 19 et] est,? 20 sunt iUa Q I cf. VI f. LXXIVcol. 3med. 21 dupplicia P 23 horoscop. (h.orosc. M) 25 quur PR 26 brosc. PR
n 22, 5—23, 5. 71 tutionis liber plena matheseos substantia muniatur. Omnia signa invicem sibi obligata iunguntur; cur2 hoc dixerimus, breviter addisce. Omnia signa XXX habere diximus partes. Si itaque has XXX partes 5 duodecies iunctas in unum feceris numerum, perficis CCCLX partes, quae per omnia XII signorum corpora dividuntur. Unde omnia sibi signa invicem vicinitas coniunctionis adsociat; quaecumque itaque integro partium numero iuncto CCCLX partes fecerint, 10 ipsa sibi aequata societatis ratione iunguntur. Exagonum diximus cum horoscopo et cum ceteris 3 radiationis societate coniungi; quod sit autem exagonum, et ante diximus et nunc partiliter intimamus: parte horoscopi quaecumque LX. pars fuerit, ipsa 15 exagonum latus demonstrat; si itaque sexies LX miscueris, ut integer CCCLX partium numerus impleatur, aequa societate coniungitur. Trigonum, id est V. ab horoscopo locus et cete-4 ris, sive sit dextrum trigonum sive sinistrum, maxima 20 diximus cum horoscopo vel cum ceteris societate coniungi; sed et hoc qua ratione fiat, breviter explicamus. A prima horoscopi parte profecti in CXX. parte hunc locum constituimus, Si itaque CXX partes triplicaverimus, [primum] integrum CCCLX partium numerum 25 complemus; hac ratione coniunctionis iste locus horoscopo iungitur, sed et omnia trigona hac sibi societatis ratione iunguntur. Quadratum quoque cum horoscopo diximus vali-5 dissima radiationis societate coniungi; sed et huius 30 coniunctionis rationem breviter ostendam. A parte 4 dix. hab. XXX V 8 sociat Q, \ quaecunque M 1 itaque om. Q 9 iuncta, corr. x 10 aequata -k] aequahtas | radiatione, corr. x ] iungitur, coir. A' 11 dicimus M* 12 radiationibus, corr. xff ] autem in confinio lin. geminat P 14 a add. A' I pras K part. Q 16 integre, corr. x 18 quinque P 21 explicabo Q 22 p posteriore loco lihri, edebant partem, corr. 6 24 primum del. Sittl 25 et 27 radiatione, corr. v.o dici potest radiationis societas 30 radiationem, corr. a {idem 72, lo)
72 FIRMICI horoscopi profecti in XC. parte liuiic locum constituimus; quadruplicantes itaque XC partes integrum CCCLX partium numerum complemus. Vide quam oportune quadratum sit latus signi: quia quadruplicatus XC partium numerus omnem substantiam CCCLX 5 partium complet, ideo quadratum nomen accepit. Haec in omnibus quadratis ratio est. 6 Diametra etiam diximus cum horoscopo radiationis societate coniungi; sed et huius coniunctionis rationem explicabo. A prima horoscopi parte CLXXX. parte hunc locum constituimus; si itaque CLXXX partes duplicaverimus, integrum numerum CCCLX partium facimus. Unde quia duo integri numeri id est CLXXX bis iuncti integram CCCLX partium substantiam reddunt, maxima sibi haec loca i5 societatis ratione iunguntur. Haec in omnibus diametris ratio est. 7 Quae vero loca sunt ita posita, ut partes eorum nulla vel duplicatione vel triplicatione vel quadruplicatione integrum CCCLX partium numerum perficiant, 20 nulla cum horoscopo nec cum alio signo societatis ratione iunguntur. Ac per hoc^ quodcumque signum extra hunc numerum fuerit inventum, pigrum et ableptum dicitur. XXIV. DE SIGNIS QUIBUS PARTIBUS CORPORIS SINT ATTRIBUTA. 25 Explicare debemus, signa XII quas partes humani corporis teneant; hoc enim et ad apotelesmata vehe5 omem M 8 de diametris praemittunt MPRV | raditionis R 10 suppl. A' 14 numeri om. Q ] XXX (om. CL) M 16 radiatione, corr. v.6 {idem 21) 17 ratio] radiatio (ratio est et radiatio Q) 18 vero] uo Q 19 duplicationem (dupp- P [item 12] atque etiam Q) uel triplicationem uel quadruplicationem MPB 22 quodcunque M 24 inscr. sic in indice et Q descriptio coi-poris M {qui add. de duodecim signis) PR de XII signis V cf. Sext. Emp. 731, 28 Manil. II 453 IV 704 27 et om. Q foi't. recte et hoc enim v
n 23, 5—26, s. 73 mentissime proficit, praesertim cum locum valitudinis vel vitii volueris invenire. Caput hominis in signo Arietis est, cervix in Tauro, umeri in Geminis, cor in Cancro, pectus et stomachus in Leone, venter 5 in Virgine, renes
74 FIRMICI annos decernit; si vero male decreverit, XXX annos 4aut menses XXX et lioras XII decernit. Si luppiter dator vitae fuerit et bene decreverit, LXXIX annos decernit: si male^ annos XII aut menses XII et dies 5 XII horas XII. Mars si dator vitae fuerit, si bene 5 decreverit, LXIII annos decernit; si male, horas XXX 3 decreuit Q | LXXXVIIH P 4 decemit M] decreuit PQEV | et dies XII om. M 6 LXIII] XLni Q LXVI Paul. et Val. cf Procl. paraphr. 66 \ suppl. v 7 nempe horas XV | Sol] Sed P* 8 CCXX P | XVIH] XIX Paul. et Val. \ medii Solis anni LXIX et dimidius apiid Val., at lovis XLV et dim. 9 LXXXIII V 10 VIII annos Q annos Vnn V I nempe horas VIII 11 CVIII Lunae, contra LXXVI Mercurio annos dant Val. Paul. cf. Procl. 12 si medie LXXIX post horas XX l. 13 Q LXXVIII V medii anni XLVIII apud Val. 14 cf ad l. 11 17 in finibus MA' 19 testit|monium V 23 hortu P 24 libris, corr. A' Lihram plurimos decernere expectes annos, quod maximam Jiabet anaplioram, cf II 11
n 25, 3—26, 4. 75 XXVI. DE TEMPORUM DOMINO. Chronocratorem dixerunt Graeci temporum do- 1 minum; sed initium temporum in diurnis genituris Sol accipit et ceteris dividit, in nocturnis Luna; nec 5 aliam rationem admittas, quia liaec ab omnibus probatur. Cum itaque Sol dominus temporum fuerit, 2 tenet dominatum annos decem menses novem; simiii modo et Luna, cum domina temporis fuerit, tenebit annos decem menses novem. In diurna itaque geni10 tura primum decennium Sol accipit, secundum, qui in genitura per signorum cursum in secundo loco fuerit inventus, tertium, qui post secundum fuerit, et simili modo ceteri; quod ut manifestius intellegas, hoc docemus exemplo. Si in diurna genitura Sol in Ariete 3 15 fuerit inventus, ipse erit decennii dominus, sed et in quocumque alio signo fuerit. Quicumque itaque in Tauro fuerit, ipse erit secundo loco; qui post Taurum fuerit, ipse enim est tertius; sic et in ceteris. Hoc modo et in nocturnis genituris a Luna inchoantes 20 faciemus. Sed quicumque decennium sortitus fuerit, 4 licet sit totius temporis dominus, omnibus tamen stellis totam decennii substantiam dividit a se incipiens et postea illis tradens, qui sunt per ordinem positi, primo illi tradens de his qui sunt per ordinem 25 positi, quicumque in themate secundus fuerit inventus. 1 inscr. ita V et ir. Q {qui dominio) et index; de temporum diuisione Qiaec om. M). de cronocratore diumo et nocturno et cui quot annos diuidat et de anno et de diebus MFR cf. Salmas.267 infra VI f LXXXV col. 3 sqq. 2 -chratoremMP -chatorem V 4 nec om. V 5 haec om. Q 6 de ratione Salmas. 234 8 temporum v 9 ante VIIII del. XV 12 tertius K aliam rationem sequitur 94, 13 13 intelligas PQV 16 -cunque his M {item 20. 25) 18 ipse erit A' fuerit, o 20 decennum P^E 22 stellam, corr. A 24 de his — positi del. A | per] in V
76 FIRMICI XXVIL DE DISTRIBUTIONE TEMPORUM. 1 Quanta autem sit temporum distributio, breviter ostendemus: Sol accipit menses XIX, Luna menses XXV, Saturnus menses XXX, luppiter menses XII, Mars menses XV, Venus menses VIII, Mercurius 5 2menses XX. Quid autem ista temporum distributione fiat, in libris apotelesmatum dicemus ostendemusque, quid quae stella suscipiens tempus ab alia stella decernat; omnia enim, quae nobis proveniunt bona vel mala, ista temporum ratione colligimus. Fines etiam 10 vitae sic invenientur et omnis geniturae substantia 3et totum, quod stellarum ordo decreverit. Annum autem facillimis rationibus invenimus; nam ab boroscopo semper sumit exordium, et primus annus erit, in quo est boroscopus constitutus, secundus in secundo 15 4signo, tertius in tertio, et sic ceteri per ordinera. Alii in diurna genitura a Sole hoc idem faciunt, in nocturna Luna; et babet rationem. XXVIIL
n 27, 1—29, 2. 77 infortuniorum casus inpugnant. In quocumque itaqueS signo anni
78 FIRMICI Libra Arietem propter terram quae media est non videat, quasi per speculum quidem antisciorum rationem attigit; Dorotheus vero Sidonius, vir prudentissimus et qui apotelesmata verissimis et disertissimis versibus scripsit, antisciorum rationem manifestis sen- 5 3 tentiis explicavit, in libro scilicet quarto. Nunc, qua ratione colligantur antiscia, breviter explicabo. Initium antisciorum aut a Geminis et Cancro est aut a Sagittario et Capricorno. Incboamus itaque nos instituentes a Geminis et Cancro; Gemini in Cancrum antiscium 10 mittunt et Cancer in Geminos, Leo in Taurum et in Leonem Taurus, Virgo in Arietem et Aries in Virginem, Pisces in Libram et Libra in Pisces, Aquarius in Scorpium et Scorpius in Aquarium, Sagittarius in Capricornum et Capricornus in Sagittarium. 15 Si rursus a Sagittario et Capricorno fecerimus, simili modo in Geminis et in Cancro desinunt. Haec itaque semper omnia sagaci debemus inquisitione tractare, ne aliquando tam honesta professio falsis 4 apotelesmatum mendaciis obumbretur. Sed hoc, quod 20 de antisciis diximus, non sufficit, nisi etiam partes explicatae specialiter fuerint, quae in quam partem mittant et cuius antiscium rursus ipsae suscipiant. Et illud scire inter cetera oportet, quod in XXX. partem signi nulla pars mittat et quod XXX. in 25 5nullam partem mittat antiscium. Hoc itaque exemplum, quod de Geminis et Cancro fecimus, ad omnium signorum antiscia pertinebit: Geminorum pars I. in XXIX. Cancri partem mittit antiscium, rursus Cancri XXIX. pars in primam Geminorum partem antiscium 30 stud. II 39 not. 1, Keil ad Varr.p. 49, Hand Turs. II 37 8 (Mueller) 1 2 nempe quoddam 3 attingit Q quod sic verum putat %, ut " Lihra suhiectum sit et scribatur: quod cum Libra.... ratione attingit | sidorius Q | prudentistissimus Q 4 apoth- M j dissert- P 8 a prius om. P 10 cancro V j antiscia Q, 12 ariete 14 Scorpium] scorjD (scop. R) | scorpio V* 16 sic V | suppl. A' | capricomio E capricon. Q 18 omnia semper M 19 nec Q 26 mittant MPEV 30 prima — parte
n 29, 2—7. 79 mittit; 11. in XXVIIL, XXVIII. in IL; III. in XXVIL, XXVIL in IIL; IV. in XXVL, XXVL in IV.; V. in XXV., XXV. rursus in V.; VL in XXIV., rursus XXIV. in VL; VIL in XXIIL, XXIIL in VIL; VIII in XXIL, 5XXIL in VJIL; IX. in XXL, XXL rursus in IX.; X. in XX., XX. rursus in X.; XL in XIX., XIX. rursus in XL; XIL in XVIIL, XVIIL rursus in XIL; XIIL in XVII., XVII. rursus in XIIL; XIV. in XVL, XVI. rursus in XIV.; XV. in XV., rursus XV. in XV., XVL 10 in XIV., XIV. rursus in XVI; XVII. in XIII. et rursus XIII. in XVIL; XVIII. in XII., XIL rursus in XVIIL; XIX. in XI., rursus XI. in XIX.; XX. in X., rursus X. in XX., XXI. in IX., rursus IX. in XXL; XXII. in VIIL, rursus VIIL in XXIL; XXIIL in VIL et isrursus VIL in XXIIL; XXIV. in VL, VI. rursus in XXIV.; XXV. in V., rursus V. in XXV.; XXVL in IV., rursus IV. in XXV L; XXVII. in III., IIL rursus in XXVIL; XXVIIL in IL, IL rursus in XXVIIL; XXIX. in L, rursus I. in XXIX. Ita Gemini et Cancer 6 20 in se mittunt antiscia; nam pars, a qua exceperit antiscium, ad eam a se rursus mittit antiscium. Sic itaque in semetipsis mittunt Taurus et Leo, sic Virgo et Aries, sic Libra et Pisces, sic Scorpius et Aquarius, sic Sagittarius et Capricornus. Ut hoc itaque 7 25 manifestius intellegi possit, scilicet quod signum in quod signum antiscium mittat, ipsas partes specialiter scripsi, ut omnis obscuritas solveretur; in quamcum1 mittunt E** | II.] secunda qualia non adnotamus J XXVIII semel P 3 XXIV rursus Q 4 XXIH his] XXmi his PE 5 rursus 07n. Q 6 in ante X om. M 9 et rursus XV MV rursus XV et PE 10 Xni. XIII rursus V 11 in XVIII] in XIII Q 13 IX., IX] IX. VIII Q I et rursus VHI PE | in VII.] in //// (eras. X) in VII E | et om. QV 15 rursus VI Q 16 rursus V — 17 in XXVI im. E | XXV] XV PE 17 XXVI] VI P | IH. n rursus E 18 rursus II QV 19 XVIIII MPEV | XVIIII M Vnil PE I ita] sic M 20 a qua et in nova linea ex qua M 21 sic A'] sicut 25 intelligi PQV | quod scias scilicet PQE 27 quamcunque M
80 FIRMICI que itaque pars prima antiscium miserit, ab ea suscipit ipsa rursus antiscium, sic secunda, sic ceterae. Geminorum itaque et Cancri scripsimus partes, quod exemplum etiam in ceteris signorum partibus servari convenit, et eorum scilicet signorum quaeque invicem in 5 se dicimus antiscium mittere. I... XXVIIII XV XV II.... XXVIII XVI... XIIII III.... XXVII XVII.... XIII IIII XXVI XVIII.... XII 10 V XXV XVIIII XI VI.... XXIIII XX X VII XXIII XXI... VIIII VIII XXII XXII....VIII VIIII XXI XXIII.... VII 15 X XX XXIIII VI XI.... XVIIII XXV V XII XVIII XXVI.... IIII XIII XVII XXVII III XIIII XVI XXVIII II XXVIIII I 8 Sic Taurus in Leonem, sic Leo rursus in Taurum; sic Aries in Virginem, sic Virgo rursus in Arietem; sic Pisces in Libram, sic Libra rursus in Pisces; sic Scorpius in Aquarium, sic Aquarius in Scorpium; sic 25 Sagittarius in Capricornum, sic Capricornus rursus in 9 Sagittarium. Si quae se itaque steliae in ordinatione geniturae non viderint, quaerendum est, an sibi per antiscium sociata radiatione iungantur. Cum enim antiscium sic miserint, ut trigonica se per antiscium 30 vel quadrata vel diametra vel exagona radiatione coniungant, sic decernunt quasi sic sint simplici ordi3 exemplis M 4 etiam in ceteris geminat Q | ceterorum a 5 et del. x 6 anticium K 22 tarus M | leone | tauro 23 uirgine I ariete 24 libra | pisc MPRV piscibus Q 25 scorpio MPR j in aquario | scorp 26 rursus et 27 itaque om. Q 29 socia M I iugantur V 30 se per v] saepe 31 exagona uel alia Q (
II 29, 7—11. 81 natione compositae; et sic omnia ista mixturarum ratione complentur. Quod cum feceris, omnia, quae in fatis hominum quaeruntur, facillime poteris invenire. Est autem ratio haec latens antisciorum natu5 rali firmata consensu; quam rationem alio tempore explicare curabo. Quantum autem antisciorum vis valeat et quan- 10 tum antisciorum ratio operetur, ex liac genitura discere poteris, quam subicere curabimus. Is, in cuius geni10 tura Sol fuit in Piscibus, Luna in Cancro, Satumus in Virgine, luppiter in Fiscibus in eadem parte in qua Sol, Mars in Aquario, Venus in Tauro, Mercurius in Aquario isdem cum Marte partibus, boroscopus in Scorpione, eius geniturae pater post geminum ordi15 narium consulatum in exilium datus est, sed et ipse ob adulterii crimen in exilium datus et de exilio raptus in administrationem Campaniae primum destinatus est, deinde Acbaiae proconsulatum, post vero ad Asiae proconsulatum et praefecturam urbi Romae. 20 Quicumque hominum, antisciorum nesciens rationem, 11 si Solem cum love isdem partibus in V. ab horoscopo loco id est in Bona fortuna, f inde etiam lovis lovem cui dederitf, patrem beatum felicem potentem et cetera de ipso huiuscemodi pronuntiat; de exilio vero 25 eius et adsiduis insidiis nihil poterit pronuntiare, nisi 1 istarmn Q, 2 radiatione, corr. a | post complentur in MP, ante et sic in K spatium vacuum propter tabulam \ quodcumque PQK 6 non explicavit his quidem libris 9 curabimus oyn. V cf. 83, 2') \ is] in Q | genitura est Ceionii Bufii Albini cos. a. 335., praef. urbi a 30. JDec. 335 nsque ad 10. Mart. 337, cuius pater C. Ceionius Hufius Volusianus cos. fuit a. 311 et 314 (Mommsen Herm. 29, 468) 14 scorp MPK | geniturae cf. VI f. LXXXII col. 4 ima VII f XCIII col. 4 in. XCIV col. 4 med. 15 est et de exilio receptus Q 16 crimen om. V 17 ammin- Q 18
82 FIRMICI intentionem suam ad antisciorum rationem traustulerit. 12 Meministi dixisse nos, quod Pisces antiscium in Libram mittant et Libra rursus in Pisces. Sol itaque et luppiter in Piscibus pariter constituti, in Libram mittentes antiscium, in hoc signo, in quo humiliatur 5 atque deicitur, et in XIL loco geniturae id est in cacodaemone, paternum genus ostendit ignobile et ipsi patri famosum decernit exilium; luppiter vero, cuius vim ac potestatem antiscii radius ex signo Piscium ad Librae transtulit signum, in XIL loco id est in 10 cacodaemone per antiscium [fuisset] constitutus plurimos et ipsi et patri eius excitavit inimicos et eos 13 superiores esse perfecit. Ecce etiam aliud, quod patri decrevit exilium: nam in Virgine constitutus Saturnus Solem de diametro vidit et antiscium eius [de] dia- 15 metra radiatione respexit; nam in Virgine constitutus antiscium in Arietem misit. Antiscium itaque eius in Ariete constitutum Solis antiscium, quod in Libram fuerat missum, per diametrum sibi facta contraria amplissimi ordinis decreto in exilium mitti fece- 20 runt ob hoc, quod Saturni et Solis antiscia in cosmicis 14constituta sideribus de diametro se viderunt. Ipsum vero quae ratio exulem fecit vel quae ratio adulterum (hoc enim illi crimen obiectum est), hac ratione monstratur. Diximus Cancrum in Geminos antiscium mit- 25 tere; in Cancro itaque Luna constituta antiscium suum misit in Geminos, cuius antiscium in Aquario constitutus Mars de dextro latere respexit; et est perni3 pisc MPR piscibus Q | Sol] Sed P 5 humiliatur sc. Sol de quo etiam sequentia solo dicuntur 6 atque] et V 7 cacademone Q 8 auxilium, corr. A' 9 ex v] est et 10 loco geniturae ft in] a Q 11 fuisset (fuerit Q*) del. Sittl 12 et ipsi patri Q 14 in in confin. lin. geminat P 15 lolem Q | diuidit M* | de del. x | diametri, corr. A' 18 et add. Sittl 19 libra, corr. SiUl \ fuerit, corr. v 20 decreta, corr. a 21 saturnus | costnicis Q sunt aequinoctialia 22 constituti PQRV I syderibus P | uiderint R* 23 ration P 24 ratio P 25 gemin MPR 27 gemin M gemi PR geminis Q
II 29, 11—17. 83 ciosus, quotiens de quocumque latere crescentis Lunae lumen exceperit. Nam superior effectus cum multis corporis vitiis postremo hunc eundem exulem fecit. Sed ipse Mars in Aquario constitutus in Scorpionem 15 5 antiscium misit, in quo signo pars horoscopi fuerat constituta; et primum quidem partem vitae id est horoscopi in IMC. constitutus violenta radiatione percussit; deinde Lunae antiscium [eius] in Geminis constitutum plena trigoni radiatione respexit; tertio anti10 scium eius in horoscopi parte sedit; quarto antiscium Martis, quod in horoscopum miserat, Lunam in Cancro constitutam de trigono vidit. Ex omnibus itaque late- 16 ribus crescens Luna Martis percussa radiis multis valitudinibus oppressum postremo exulem fecit; et, nisi 15 luppiter in Piscibus constitutus horoscopum de trigono vidisset, numquam fuisset de exilio liberatus et, nisi Lunam altitudine sua (altitudo enim lovis est Cancer) de trigono vidisset, [ut] biothanatus interisset; sed et deficere huiuscemodi lovis beneficia in 20 prioribus partibus diximus ob hoc, quia tertio die Luna in Leone constituta de diametro se plena lumine Martis radiis impegit; et hic enim dies, id est tertius, plurimum in modum in genituris operatur. Quae 17 vero illum ratio adulterum fecit, etiam hoc explicare 25 curabo. In Aquario constitutus Mars antiscium in Scorpionem misit; in occasu itaque geniturae Venerem positam antiscium Martis invenit; est enim misera Venus et multis calamitatibus inplicata, si in occasu 4 scorpione PRV scorp M 5 fuerit P 7 in] idest in V IMC. a] medium caelum | rediatione P 8 lunam, ccyrr. 6 | eius del. 6 9 trigonica h 11 Cancro] hanc P 12 uidet Q 14 opressum R | nisi v] si 15 pisces 16 de exillo PR 17 nisi v] si | in add. Q.' I altitudo — cancer post esset 19 ponit M 18 ut del. a | biotnenatus V | interisset A'] in terris esset 20 neque hoc dixit neque qua in parte Cancri Luna fuerit collocata 21 se %] suo cf. 110, 3. III 6, i. IV 19, 14 22 radiis martis Q | haec MPRV 23 modum in] hominum
84 FIRMICI posita violenta Martis radiatione pulsetur. Et rursus antiscium Veneris in Leonem missum Martem in Aquario constitutum in IMC. de diametro respexit; sed ex imo caelo Mars sine antiscii ratione Veneri quadrata radiatione coniungitur. Ex omnibus itaque 5 rationibus et per semetipsos et per antiscia in principalibus cardinibus geniturae Venus et Mars aut quadratis aut diametris radiationibus inimico se genere societatis inpugnant. Haec illum ratio adulterii reum 18 fecit. Mercurius vero in Aquario constitutus sine testi- lo monio lovis, id est in domo Saturni, et Saturnus in domo Mercurii commutatis invicem domibus absconsarum litterarum scium faciunt. Quod vero Venus de Tauro in Leonem misit antiscium, id est in domum Solis, et in medium caelum, de istis criminibus im- 15 19 peratorem in illum fecit sententiam dicere. Honores illi maximos in IX. loco in domo sua pleno lumine Luna constituta decrevit, praesertim quia in nocturna genitura conditionis suae secuta potestatem in decernendis honoribus habuit principatum; doctrinam etiam 20 et tantam litterarum scientiam inmutatis domibus Saturnus Mercuriusque decreverunt, ut oratio eius ac 20 stilus veteribus auctoribus conferatur. Cuius liaec genitura sit, Lolliane decus nostrum, optime nosti. Tractatis itaque liis universis invenies, quanta vis sit 25 antisciorum; quam si qui diligenti fuerit disciplina 1 rursus si MV 2 uenus 3 imum caelum | respexerit, corr. X 4 medio caelo M | antisci PK 5 ratione QV 7 et cardinibus P | et Mars A'] aut mars 8 rationibus inimicos, corr. A' 12 commutatur PR* 13 littarum PR | antiscium, corr. V; de Alhini doctrina CI VI 1708 Boeth. in Ar. de interpr. II 14 domo 15 imperatorum V 16 Honores — 23 conferatur {post h. v. repetunt lihri cuius h^c genitura sit optime nosti) huc transposuimus, cum in lihris extent post 23 cuius haec — 8.5, 2 fallit intentio, 17 plena A' 21 conscientiam, corr. A' | satumi Q 22 que] quia PQR 24 maxime optimeque Q 26 scientia et disciplina Q | si quis A'
n 29, 17—30, 3. 85 consecutus, numquam eum tractantem fata hominum coniecturae fallit intentio. XXX. QUALIS VITA ET QUALE INSTITUTUM ESSE DEBET MATHEMATICIS. 5 Nunc tu, quicumque hos libros legere conaris, 1 cum omnem divinitatis scientiam acceperis et cum naturae sacris imbutus atque initiatus sacrati operis disciplinam... ad imaginem te divinitatis similitudinemque forma, ut sis semper praeconio bonitatis 10 ornatus. Oportet enim eum, qui cotidie de diis vel cum diis loquitur, animum suum ita formare atque instruere, ut ad imitationem divinitatis semper accedat. Quare et disce et exequere omnia ornamenta2 virtutis et, cum te bis instruxeris, esto facilis ac15 cessu, ut, si qui voluerit aliquid sciscitari, ad te cum nullo terrore trepidationis accedat. Esto pudicus integer sobrius, parvo victu, parvis opibus contentus, ne istius divinae scientiae gloriam ignobilis pecuniae cupiditas infamet. Dato operam, ut instituto ac pro20 posito tuo bonorum institutum ac propositum vincas sacerdotum; antistitem enim Solis ac Lunae et ceterorum deorum, per quos terrena omnia gubemantur, sic oportet animum suum semper instruere, ut dignus esse tantis caerimoniis omnium hominum testimoniis 25 comprobetur. Dabis sane responsa publice et hoc 3 interrogaturis ante praedicito,
86 FIEMICI 4interrogare nec dicere. Cave ne quando de statu reipublicae vel de vita Romani imperatoris aliquid interroganti respondeas; non enim oportet nec licet, ut de statu reipublicae aliquid nefaria curiositate discamus. Sed et sceleratus atque omni animadversione 5 dignus est, si quis interrogatus de fato dixerit imperatoris, quia nihil nec dicere poterit nec invenire; scire enim te convenit, quod et haruspices, quotienscumque a privatis interrogati de statu imperatoris faerint et quaerenti respondere voluerint, exta semper, 10 quae ad hoc fuerint destinata, venarum ordinis in5voluta confusione conturbent. Sed nec aliquis mathematicus verum aliquid de fato imperatoris definire potuit; solus enim imperator stellarum non subiacet cursibus et solus est, in cuius fato stellae decernendi 15 non habeant potestatem. Cum enim fuerit totius orbis dominus, fatum eius dei summi iudicio gubernatur, et quia totius orbis terrenum spatium imperatoris subiacet potestatibus, etiam ipse in eorum deorum numero constitutus est, quos ad facienda et conservanda omnia 20 Gdivinitas statuit principalis. Haec ratio et haruspices turbat; quodcumque enim ab his invocatum fuerit numen, quia minoris est potestatis, maioris [est] potestatis, quae enim est in imperatore, non poterit explicare substantiam; cui enim omnes ingenui, omnes 25 ordines, omnes divites, omnes nobiles, omnes honores, omnes serviunt potestates, divini numinis et inmortalis sortitus licentiae potestatem in principalibus 7 deorum ordinibus collocatur. Quare, quicumque aliquid de imperatore quaesiverit, nolo eum truci ac 30 severa responsione conturbes, sed ei docili sermone 2. 3 vel — imperatoris et oportet nec del. Mommsen 3 licet nec oportet M 4 dicamus PQB^V 7 poteris {om. ft),. corr. V 9 -cunque M {item 22. 29) j int. a priu. V 11 fuerant v | ordines, corr. 0 13 stellarum definire M 14 enim] autem P* 20 facienda et ad Q 23 est del. a 24 enim: cf. ad 77,2'} 28 pripalibus E 30 quaesierit M {idem 87, 4 cum Pj
p n 30, 8—10. 87 persuade, quod nullus possit de vita principis aliquid invenire, ut persuasionibus tuis monitus istum furorem temeritatis correcto mentis errore deponat; sed nec deferre te volo, si quis aliquid male quaesiverit, ne, 5 cum ille ob inlicitas animi cupiditates capitali sententia fuerit subiugatus, mortis ipsius causa extitisse videaris; quod alienum est a proposito sacerdotis. Sit tibi uxor, sit tibi domus, sit honestorum ami- 8 corum copia, sit ad publicum assiduus accessus, esto 10 ab omnibus contentionibus separatus, nulla negotia nociva suscipias, nec te aliquando pecuniae augmenta sollicitent, esto ab omni crudelitatis ardore sepositus, numquam alienis iurgiis vel capitalibus ac pestiferis inimicitiis gaudeas, sed tibi in omni conversatione 15 placeat quieta moderatio; fuge seditiones, fuge semper turbulenta certamina. Amicitiae fidem fortibus copu- 9 lationibus stringe. Da operam [da], ut in omnibus actibus fides tua incorrupta permaneat; numquam conscientiam tuam falsis testimoniis polluas, num20 quam pecuniae fenus exerceas, ne alienis necessitatibus miserum tibi pecuniae conferatur augmentum; iurisiurandi fidem nec promittas nec exigas, praesertim si propter pecuniam exactum fuerit, ne propter pecuniae miseram stipem divina numinum praesidia implorata 25 esse videantur. Errantibus hominibus, praesertim quos 10 tibi amicitiae necessitudo coniunxit, rectam vivendi viam monstra, ut tua institutione formati praeteritis vitae liberentur erroribus, ut non solum responsis, sed etiam consiliis perditas hominum possis instituere 30 cupiditates. Numquam nocturnis sacrificiis intersis, sive illa publica sive privata dicantur; nec secrete 2 persuationibus R 3 errorem M 5 sententiae Mommsen Hosius 6 extisse uidiarisR 9 pubplicumP 11 nosciua V j peccun- PV {et 20. 23 bis) 14 inimiciis MV 17 stringendam operam da (operanda, in fifie m eras. R), corr. A' 20 pecuniae del. a \ ue a] nec 21 conferatur om. M | augnemtum R 22 nec M 26 recte Q 31 puplica M
88 FIRMICl cum aliquo fabulas conferas, sed palam^ sicut superius comprehendi, sub conspectu omnium istius divinae 11 artis exere disciplinam. Nolo te vitia hominum in tractatu geniturarum manifestius explicare, sed^ quotienscumque ad liunc locum veneris, responsum tuum 5 cum quadam ruboris trepidatione suspende, ne, quod homini malus stellarum decrevit cursus, non dicere, 12sed exprobrare videaris. Secerne te ab spectaculorum semper illecebris^ ne quis te fautorem alicuius esse partis existimet; antistes enim deorum separatus et lo alienus esse debet a pravis illecebris voluptatum. 13 Cum animum tuum his ornamentis ac praesidiis virtutis ornaveris, adgredere hoc opus et posteriores libros, quos de apotelesmatibus scripsimus, secura mentis animositate persequere. Quodsi ab his insti- is tutis, quae de moribus diximus^ animum tuum ex aliqua parte transtuleris, vide, ne praeposterae cupiditatis instinctu aut sacrilego temeritatis ardore ad 14 huius disciplinae secreta venias. Nec errantibus animi cupiditatibus religionis istius arcana committas*, non 20 enim oportet perditas mentes hominum divinis initiari caerimoniis. Sed nec occupato animo et perdita cupiditate polluto inhaerere aliquando poterit istius venerandae scientiae disciplina^ et patitur semper iacturam maximam, cum eam inproba professorum voluntas 25 15immaculat. Itaque purus castus esto, et si te ab omnibus nefariis actibus separasti, qui animum pessumdare consuerunt, et si te rectum vivendi votum ab omni scelerum liberavit invidia et si te purgatum et memorem divini seminis geris, adgredere hoc opus et 30 posteriores hos libros memoriae trade, ut integram tibi scientiam divinitas tradat et ad animum tuum latente praesaga maiestate accedat, ut veram divini1 conferas om. M 2 huius M 7 cursus decr. Q 8 exprobrabrare P exprobare V 11 a ow. PQRV 16 aliqua ex Q 19 huis B I peruenias M 20 archana MPQV 27 qui a] quae 28 uiuendi Q] uidendi 31 posterioris V 33 latenter Mommsen
n 30, 10—15. 89 tatis scientiam consecutus in definiendis fatis hominum et in explicando vitae cursu non tantum lectionibus, sed propriis mentis iudiciis instruaris, ut plus tibi divinitate animi quam lectionum magisterio 5 conferatur. 2 in om. PQK | cursum M 4 tibi A'] ibi (ibi de Q) 5 subscr. lulii Firmici Matemi lunioris u. c. matheseos liber II explicit; deinde Incipit liber IH (tertius PE III feliciter V) MPRV Incipiunt capitula libri tertii Q
LIBER TERTIUS. PROOEMIUM. 1 Matheseos sermo totus qui pertinet ad definitionem apotelesmatum in sententias transferatur, ut patefactis omnibus atque monstratis, quae divini 5 veteres ediderunt, studiosis huiusce artis viris tota plenissime per nos insinuetur huius prudentiae disci2plina. Scire itaque nos principe in loco oportet, Lolliane decus nostrum, quod ad imaginem speciemque mundi formam hominis ac statum totamque substan- 10 tiam deus ille fabricator hominis natura monstrante perfecerit; nam corpus hominis ut mundi ex quattuor elementorum commixtione composuit, ignis scilicet et aquae, aeris et terrae, ut omnium istorum coniunctio temperata animal ad formam divinae imi- 15 tationis ornaret, et ita hominem artificio divinae fabricationis composuit, ut in parvo corpore omnem elementorum vim atque substantiam natura cogente conferret, ut divino illi spiritui, qui ad sustentationem mortalis corporis ex caelesti mente descendit, licet 20 fragile sed tamen simile mundo pararet hospitium. 3Hac ex causa hominem quasi minorem quendam mundum stellae quinque, Sol etiam et Luna ignita ac 2 addidimus 3 qui pertinebat sermo totus, corr.
FIRMICI III prooem. i— 1, 2. 91 sempiterna agitatione sustentant, ut animal, quod ad imitationem mundi factum est, simili divinitatis substantia gubernetur. Quare illi divini viri atque omni4 admiratione digni Petosiris Nechepso, quorum 5 prudentia ad ipsa secreta divinitatis accessit, etiam mundi genituram divino nobis scientiae magisterio tradiderunt, ut ostenderent atque monstrarent bominem ad naturam mundi similitudinemque formatum isdem principiis, quibus ipse mundus regitur et con10 tinetur, perenniter perpetuitatis sustentari fomitibus. I. THEMA MUNDL Mundi itaque genituram hanc esse voluerunt se- 1 cuti Aesculapium et Hanubium, quibus potentissimum Mercurii numen istius scientiae secreta 15 commisit. Constituerunt Solem in Leonis parte XY., Lunam in Cancri parte XV., Saturnum in Capricorni parte XV.,
92. FIRMICI esse videatur. Videamus itaque, quae stella luminibus quatenus vel qua ratione radiationis suae testimonia Scommodarit; lumina sunt autem Sol et Luna. Saturnus se primum Lunae coniungit, nam Lunae est conditionem secutus; ideo autem conditionem Lunae 5 sequitur, quia in feminino signo constitutus Lunae in feminino signo constitutae per diametrum radios excepit. At vero cum idem Saturnus in ista scilicet genitura ad Aquarii signum transitum fecit, Soli se rursus simili radiatione coniunxit et rursus ad eam 10 quam Sol conditionem componitur; nam in masculino constitutus signo aequabili se testimonio radiationis adsociat, cum per diametrum Solemsimili qua Lunam 4radiatione respexerit. Hac ratione etiam luppiter in Sagittario constitutus est, ut in masculino signo con- 15 stitutus et per trigonum testimonium Soli perhibens Solis se primum conditioni coniungeret; ob hoc in masculino signo constitutus in eiusdem generis signo constituto Soli adsociatus eius primum sequitur potestatem. Cum vero ad Pisces transitum fecerit, Lunae 20 se rursus pari conditione coniungit; nam simili modo per trigonum in feminino ipse signo positus Lunam in eiusdem generis signo constitutam aequata con5ditionis ratione respexit. Simili modo etiam Martis stella in Scorpio constituta, quia in feminino est 25 signo, per trigonum Limae testimonium perhibet; cum vero ad Arietem venerit, ad Solis testimonium transit; nam in masculino signo collocatus Soli trigonica se 6 radiatione coniungit. Sed ista ratio in Venere commutata est; in Libra enim constituta, cum sit ipsum 30 11 quam x] qua | conditione, cwr. Sittl 12 aequali M fort. aequabili 14 respexit M 17 coniungere et, corr. Sittl\ ob hoc
in 1, 2—9. 93 signum masculinum, Lunae tamen per quadratum testimonium perhibet; verum cum ad Taurum transitum fecerit,
94 FmMici enim duobus generibus apocatastasis id est redintegratio fieri consuevit. Tunc ergo exustionem diluvio id est pyrosin cataclysmus sequitur; nulla enim re [ab] alia exustae res poterant renasci nec ulla re alia ad pristitiam faciem formamque revocari, nisi admix- 5 tione aquae concretus pulvis favillarum omnium genitalium seminum collectam conceperit fecunditatem. 10 Sed ut esset, quod mathematici in genituris bominum sequerentur exemplum, ideo banc quasi genituram mundi divini viri prudenti ratione finxerunt. Libet 10 itaque divinae istius compositionis explicare commenta, ut coniecturae istius admirabilis ratio magi11 sterii studio pandatur. Voluerunt Lunam constituere, ut primum se Saturno coniungeret eique temporum traderet principatum, nec inmerito; ' quia 15 enim prima origo mundi inculta fuit et horrida et agresti conversatione effera, et quia rudes homines prima et incognita sibi vestigia lucis ingressos politae humanitatis ratio deserebat, Saturni hoc agreste et horridum tempus esse voluerunt, ut ad imitationem 20 huius sideris initiis vitae constituta mortalitas agresti se conversatione et inhumana feritatis ex12 asperatione duraret. Post Saturnum luppiter accepit temporum potestatem (nam huic secundo loco Luna coniungitur), ut deserto pristini squaloris horrore et 25 agrestis conversationis feritate seposita cultior vita hominum purgatis moribus redderetur. Tertio vero loco Marti se Luna coniungens ei temporum tradidit potestatem, ut rectum vitae iter ingressa mortalitas et iam humanitatis quadam moderatione composita 30 1 apocastasis M. 2 diluuii P diluviura A' 3 pyrosin SittT] cjrosi ita | cataclimus M cathacHsmus PV cathaclysmus R 4 del. A' 11 computationis % 12 coniuncturae, corr. y. \ istius compositionis M 13 panditur M* | add. % 14 eique %6\ et quae 17 agresta P* 18 positae, corr. v.g 20 et horridum om. M 21 sederis P*R j in add. v, \ mortahtas x] qualitas 26 conuersationes P^ 28 traderet, corr. A I
ni 1, 9—16. * 95 omnia artium ac fabricationum ornamenta conciperet. Post Martem dominandi Venus tempus accepit; et 13 quia per gradus crescens hominum disciplina etiam prudentiae ornamenta concepit, hoc tempus, quo mores 5 hominum sermo doctus excoluit et quo homines singularum disciplinarum naturali scientia formati sunt, Veneris esse voluerunt, ut laeti ac salutaris numinis maiestate provecti errantes actus providentiae magisterio gubernarent. Ultimum vero tempus Mercurio 14 10 dandum esse putaverunt, cui se novissimo Luna coniungit. Quid hac potest inveniri dispositione subtilius? Purgatis agrestibus studiis, repertis artibus disciplinisque compositis per.diversos actus humani se generis exacuit intentio, et qui^ mobile ingenium 15 in homine unum vitae cursum servare non potest, ex variis institutis moribusque confusis malitiae crevit inprobitas, et f vitae scelerum flagitia gens hominum hoc tempore facinorosis machinationibus et invenit et tradidit. Hac ex causa ultimum tempus Mercurio 20 esse tradendum putaverunt, ut ad imitationem istius sideris intenta gens hominum plenam malitiae conciperet potestatem. Ex his itaque, quae per ordiuem 15 gesta sunt, et his, quicumque hominum succedentium temporum mutationem fecerunt, genitura mundi divina 25 coniecturae interpretatione composita est; et nobis hactenus et origo et cursus humani generis traditur, [et] ut hoc esset, quod in genituris hominum sequeremur exemplum. Ne quid autem a nobis praetermissum esse videatur, omnia explicanda sunt, quae 30 probant hominem ad imitationem mundi similitudinemque formatum. Apocatastasin per pyrosin et per 16 1 artius hac fabricatione, corr. a 2 et x] ut 8 protecti a 14 nobile, cm-r. % 15 cursum uitae M 17 veliit cuncta aut vitiosa (infinita Mueller) \ hominum om. V 21 inuenta, corr. v.a \ plena, corr. -ag 23 quicumque hominum coniungendum si sanus est locus 25 et nobis a] ut nobis 27 et del. 6 31 cyrosin
96 FIRMICI cataclysmum fieri et nos diximus et ab omnibus comprobatur. Substantia etiam humani corporis completo vitae cursu simili ratione dissolvitur; et quotienscumque naturali caloris ardore corpus hominis... nimis laxatum humorum inundationibus evaporat, ita 5 semper aut ignito ardore decoquitur aut nimia desudatione dissolvitur. Nec aliter prudentissimi medicinae artis interpretes substantiam humani generis naturali pronuntiant fine dissolvi, nisi aut humor ignem dissolverit aut calore rursus dominante ex- 10 tinctus medullitus sanguis aruerit. Sic omnifariam ad imitationem mundi hominem artifex natura composuit, ut, quicquid substantiam mundi aut dissolvit aut format, hoc etiam hominem et formaret et solveret. 17 Cur autem initium signorum XII ab Ariete esse 15 voluerunt, etiam hoc nunc explicandum [id] est, quod in libro institutionis [explicavimus] quaestio ista explicari non poterat, nisi fuisset mundi monstrata genitura, quam in libro institutionis explicare non debui, ne rudes discentis animos expositio ista ob- 20 18 scura interpretatione turbaret. Retractans itaque genituram mundi, quam diximus a sapientissimis viris prudentissime esse compositam, inveni MC. geniturae in Ariete esse positum. Ob hoc itaque, quia frequenter, immo semper MC. in omnibus genituris possidet25 principatum et quia hic locus supra primum verticem est et quia ex hoc loco totius geniturae fundamenta colligimus, oportune ex hoc signo initium signis omnibus datum est, praesertim cum maxima pars stellarum, sed et ambo lumina, id est Sol et Luna, radios 30 1 -clismum M V 4 -cunque M | naturalis S* [ lac. statuit a 5 humorem P [ ita ut mundus sc. 6 dequoquitur M | dessudatione V 11 sanguis %] ignis (om. M) 15 cf. Macr. in somn. 121,23 Procl. in Tim. SG^ Hermipp. 5 2, 10 Diels doxogr. 196 16. 17 corr. x 17 constitutionis M 18 poterant M 20 an discentium.^ 24 cf. 64, 10 Manil. II 810 26 in supremo vertice ot 27 hoc om. V
in 1, 16—2, 2. 97 suos in hoc signum miserint. Quibus omnibus fgentibus siderum initium ex hoc signo inchoari convenit. Nunc quia haec dicta sunt atque monstrata, 19 definiendum est, per singula geniturae loca quid 5 constitutae singulae stellae decernant. Et quamvis quidam putent platicam istam disputationem, tamen discentis ingenium facili institutionis magisterio componit, ne quasi in tenebris constitutus mathematicus caduca erroris confasione turbetur. Sed licet platice 10 definita haec a quibusdam putentur, etiam partiliter in hoc libro multa dicentur. Tunc enim habebunt efficaciam suam stellae, si in locis suis singulis partiliter fuerint collocatae. 11. DE SATURNI STELLA. 15 Saturnus per diem in horoscopo partiliter con- 1 stitutus, id est si in ea parte est qua horoscopus, faciet cum summo clamore edi partum. Erit autem iste, qui nascitur, maior omnibus fratribus, aut, si quis ante eum natus fuerit, a parentibus separatur. Semper 20 autem deus iste per diem in omnibus quattuor car- • dinibus faciet primos nasci aut primos nutriri aut eos fratres, qui ante se nati fuerint, facit inflatos ac superbiae spiritu sublevatos. Si vero Saturno per2 diem in horoscopo constituto Mars alium geniturae 25 possederit cardinem vel in anafora cardinis fuerit, multorum malorum significat adventum. Faciet enim maxima pericula et labem patrimonii; frequenter vero, si nulla istis benivola stella in bono geniturae loco posita forti radiatione coniunxerit et si crescentis 1 signo V I cogentibus v. 6 dispositionem (dissp. P) PKV 10 quibudam B^ 11 habebant M 12 singulae a 14 inser. M {qui add. satumus in horoscopo) P {qui satni) EV {qui stella saturni) 7 cf. Ptol 30^32 22 jnterimi suppl Nemethy cf. 105, 21 Maneth. III 10. 26 VI 336 23 spiritu om. V | cf Maneth. 1 339 V 192 25 uel inafora M 28 add. a 29 coniuncxerit M 29 si A'] sic FiRMicus, ed. Kroll et Skutsch. I. 7
98 FIRMICI 3Lunae Mars radios exceperit, biothanatos facit. Si vero per noctem Saturnus in parte horoscopi fuerit constitutus, is, qui sic eum habuerit, maximis langoribus impeditur et magno semper labore deprimitur. Quibusdam vero circa aquam dabit actus, sic tamen, 5 ut semper laboriosis conversationibus atterantur. 4 In secundo loco Saturnus ab horoscopo cum possederit locum, facit aegritudines graves et eversiones maximas. Uxoris etiam et filiorum interemptor est et maximarum turbarum et frequentium concitator, 10 sed et paternam ac maternam substantiam dissipat. Ipsum vero, qui natus fuerit, tardiorem in omnibus actibus facit, quibusdam perpetuas indicit corporis 5 valitudines. Si vero sic constituto Saturno Mars in quolibet geniturae cardine fuerit et Solem per quadra- 15 tum vel per diametrum viderit aut Lunam crescentem simili ratione respexerit, faciet miseros pauperes destitutos et qui corpus suum cotidianis operibus oppo6nant. Si vero per diem in secundo signo ab horoscopo fuerit, tarde et gradatim augmenta patrimonio 20 dabit, ipsos vero absconsos latentes et animo pauperes reddit et habere se aliquid semper negantes. Quibusdam vero ex aquaticis actibus vel ex humidis negotiis vitae subsidia largitur. 7 In tertio signo Saturnus ab horoscopo constitutus 25 facit pigros tardos et nullam substantiam patrimonii requirentes. Si vero cum Mercurio ac Luna in hoc loco fuerit, faciet cum stultitia malitiosos, sacrilega contra divinitatem verba iactantes, perdentes semper patrimonium suum, fures, sed quos in furto prosper 30 numquam sequatur eventus. Si vero his ita positis quacumque se Mars ratione coniunxerit, accusatores 3 eum sic M | languoribus P 7 compossederit (composeP) PR expectes Secundum. Satumus | cum
in 2, 2—10. 99 sycofantas malos malivolos invidos malitiosos faciet l^. et mala semper morte pereuntes. |H^ In quarto loco Saturnus ab horoscopo partiliterS constitutus, id est in IMC, si per diem liunc locum 5 tenuerit, faciet pecuniarum avidos, custodes auri et argenti. Per noctem vero in lioc signo si fuerit, paternum patrimonium dissipat et citam patris mortem faciet, aegritudines etiam graves et frigidos horrores corporis, et in prima aetate faciet semper infamem. 10 Si vero Lunam de quadrato vel de diametro viderit 9 aut si Luna in eadem parte fuerit qua ipse constituta, sterilitatem filiorum faciet; cogit eum, qui natus fuerit, alienos sibi filios adoptare aut tutores pupillorum facit et ex latentibus doloribus perpetuae vali15 tudinis vitio deformat. Matrem vero eius, qui natus est, cito viduam reddit et ex muliebribus graves ei valitudines inrogabit stomachique facit perpetuis doloribus fatigari. In quinto loco Satumus ab horoscopo constitutus, 10 20 si per diem in isto loco fuerit, reges faciet ac duces et maxima largitur insignia potestatis. Si vero sic Saturno posito Sol in parte horoscopi fuerit inventus et coniunctionem Lunae Saturnus crescentis exceperit, perpetuas tribuit felicitates et maiorum potestatum 25 ornamenta decernit. Si vero sic Saturno posito non Sol, sed luppiter in horoscopo fuerit, faciet minoris loci magistratus et cui singularum civitatum gubernacula credantur, dominos autem maximi patrimonii faciet, ita ut ex suis opibus etiam alios sustentare no possint. Si vero neque Sol neque luppiter in horoscopo fuerint et coniunctionem Lunae crescentis exceperit et sit in quinto loco constitutus, dabit substantiam et hereditates; erunt tamen frequenter sine 1 malivolos] malitiolos V 4 mc M 9 in prima x] infirma 10 luna, corr. A 11 constitutus, corr. Sittl 12 sterelitatem PR 16 mulieribus V 17 inrogauit (irr- M), corr. A' 24 potestatem M 25 sic A'] hic 31 cresjscentis P 32 sustant- M 7*
100 ' FIRMICI lluxore aut indignis sibi matrimoniis copulantur. Si vero per noctem istum geniturae locum Saturnus tenuerit, processu aetatis quantulumcumque f domino partem felicitatis adsignat, virtutem vero eius inconstantem facit, tardum etiam in omnibus actibus ho- 5 minem et pigrum demonstrat; quosdam autem, si deficiens se ei Luna coniunxerit, facit patrimonium amittere et, quicquid ante quaesitum fuerat, misera laceratione deperdere. 12 ^ In sexto loco Saturnus ab boroscopo constitutus 10 omne patrimonium dissipat-, male enim semper in • isto constituitur loco. Facit etiam aegritudines, praesertim si deficiens se ei Luna coniunxerit vel si eum deficiens per diametrum respexerit vel si quadrata ei deficiens fuerit; faciet infelices infames erraticos, qui 15 13 in uno numquam possint consistere loco. Si autem sic constitutum Saturnum vel de quadrato vel de diametro Mars respexerit vel si cum eo in ipso signo fuerit, faciet latentes corporis dolores vel pthisicos dysentericos et, si sic eos positos nuUius benivolae 20 stellae radiatio mitigarit, faciet eos, qui nati fuerint, ex istis valitudinibus deperire. 14 In septimo loco Saturnus ab horoscopo constitutus id est in occasu partiiiter, si matutinus fuerit, diurna scilicet genitura, bonus erit et maximam de- 25 cernit substantiam, sed tunc cum fuerint limen senectutis ingressi; maximam enim sic positus senectutis largitur aetatem et pecuniarum custodem faciet; latentium vero corporum dolores indicit, facit enim aemor3 quatulumcunque M (-lamcunque Sittl) \ homini paternae a, de omni parte Mommsen \ felicitatis om., sed octo fere litt. dbras. B 11 omnem P 12 constuitur P 13 eum v] cum 17 constitutus, corr. A' | quadrata M | de om. PK 19 latentis PE | pthysicos P 20 dissintericos M desynterycos P disyntericos R dissentericos V 21 radiatione M 22 histis M 23 ab A'] cum 24 si] sa P evan. in R | add. a 25 et A'] si 26 fuerit PR 28 latentes a cf. addenda 29 emorroicos {idem 101, 3)
m 2, 10—18. 101 roicos aut nervorum dolore contractos. Si vero in 15 lioc loco vespertinus fuerit, fistulas circa anum facit et simili modo aemorroicos, praesertim si ita eum positum qualicumque Mars ratione respexerit; facit 5 enim reumaticos et quibus frequenter apostemata nascantur et quos semper uxorum casus gravi doloris acerbitate conficiant. In octavo loco Saturnus ab boroscopo constitu-16 tus, si per diem fuerit hactenus collocatus, procedente 10 aetatis tempore augmenta patrimonii largitur; quibusdam vero simili
102 FIRMICI vates mathematicos vera semper interpretatione fulgentes et quorum responsa sic sint quasi quadam divinitatis auctoritate prolata. Quosdam autem faciet in templorum cultu semper perseverare aut praepositos religiorium, interdum somniorum divinos reddit inter- 5 pretes, sed et frequenter facit pMlosoplios capillatos. 19 Si vero per noctem hoc loco fuerit constitutus, faciet iras deorum, imperatorum odia, praesertim si Luna imminuto lumine ad eum feratur quacumque ratione. Maiora autem a diis vel ab imperatore ei, qui sic lo natus fuerit, decernuntur mala, si sic positum cum Luna Saturnum Mars ex aliqua parte respexerit; mitigantur vero, si de oportuno loco lovis ei radius accesserit et si in suis finibus fuerit vel in domo Solis vel in altitudine sua, si tamen se trigonica lovi radia- 15 tione coniunxerit. 20 In decimo loco Saturnus ab horoscopo constitutus partiliter in MC. faciet imperatores, duces, praefectos praetorio. Si sic posito Saturno, in quibus exaltatur, Sol in horoscopi parte fuerit con- 20 stitutus, Saturnus autem, sicut ante diximus, in MC. per diem fuerit inventus, faciet honestos honestis moribus agricolas, sed locupletes, et quorum possessiones aut mari aut fluviis aut stagnis semper adiacent. Dabit etiam substantias maximas, magnam 25 gloriam et maioribus personis hereditates, praesertim si sic ei posito nulla se radiatione coniunxerit. Quodsi Mars eum sic positum respexerit validissima coniunctione, haec, quae diximus, minora 21 praestabit. Si vero per noctem in MC. fuerit in- 30 ventus, infelicitates decernit, patrimonii amissionem 3 deorum uel diuinitatis M | an probata,? 4 cultus, corr. A' 6 filosoplios P filosofos R 9 immutato M 13 opp- M 14 fort. excidit vel in domo sua 15 si A'] sed 16 coniunxit, corr. A' cf. 119, 6 18
III -2, 18—23. 103 faciet, denegabit nuptias, denegabit filios, praesertim si in malignae stellae vel signo vel loco vel finibus fuerit inventus. Quod si benivola stella sic positum per noctem [saltem] Saturnum bona radiatione re5 spexerit, id est lovis aut Veneris, f specialiter quos paulo ante diximus denegari, ex aliqua parte largitur. Sed specialiter Satumi stella per noctem in omnibus cardinibus constituta mala geniturae maxima decernit; uxores enim perimit, filios prosternit et acerbos do10 lores orbitatis semper indicit. Quodsi sic positus con- 22 iunctionem Lunae deficientis exceperit, is, qui sic Saturnum habuerit,
104 FIRMICI enim, si sic fuerit coUocatus, paralyticos ridiculos gibbos nanos incurvos hermafroditos et quaecumque his sunt similia; decernit autem haec secundum cor24pora signorum atque substantiam. Quodsi sic Saturno posito ab eo recedens Luna Marti se coniunxerit, in 5 nocturnis scilicet genituris, faciet insanos lunaticos melancholicos languidos. Quodsi sic Saturnus constitutus in nocturna genitura in extremo cornu deficientis Lunae haeserit, facit thisicos. 25 In undecimo loco Saturnus ab horoscopo con- 10 stitutus mediocria decernit bona; et quando aliquid magnum fuerit largitus, eum, qui natus fuerit, in eo loco et in eo ordine coiloeabit, in quo fuit pater eius ante collocatus, sed post trigesimum aetatis annum; nam ante trigesimum aetatis annum quicquid quae- 15 sierit amittit, nec poterit dignitatem vel patrimonium consequi, nisi prima triginta annorum spatia transierit. 26 In duodecimo loco Saturnus ab horoscopo constitutus tumultus servilis discrimina vel propter servos pericula decernit et distringit servitio, qui sic eum in 20 genitura habuerit collocatum; faciet etiam maximas aegritudines, sed et valitudines non modicas, praesertim si sic Saturno posito Luna ex aliqua parte se coniunxerit et si nulla benivola stella in geniturae cardinibus fuerit collocata. Nam si sic posito Saturno 25 benivola stella in quocumque geniturae cardine fuerit inventa, haec mala, quae diximus, ex parte aliqua mitigantur; quae omnia mitiora erunt atque leviora, si per diem Saturnus sic fuerit inventus, fortiora vero et vehementiora, si istum locum in nocturna genitura possederit. 1 paraliticos 2 natos, corr. A' 4 cf. IV 9, 4 6 licet, corr. A' 8 deficienti, corr. R rec. A' y thysicos PRV 12 malignum, corr. % 13 coUocauit, corr. A' 17 primo P^E^ | transiuerit PRV transierint M 19 tumultu sermonis, corr. g 20 seruitia, corr. a {fort. adstringit) 23 si om. V 24 nuUa %] luna I stella inquocumque P
m 2, 23—3, 3. 105 Sed in his omnibus locis Saturno posito partem27 eius diligenter inquire, ut invenias, in quo loco et in quibus finibus duodecatemorium eius sit collocatum, ut ex duodecatemorio et ex finibus duodecatemorii 5 omnem Satumi invenias potestatem. III. lUPPITER. Si luppiter in primo cardine partiliter id est in 1 parte horoscopi fuerit constitutus, in his praesertim signis, in quibus gaudet, vel in suis domiciliis vel in 10 suis finibus vel in altitudine sua, faciet nobiles gloriosos magnis semper praepositos civitatibus, interdum magnarum civitatum decem primos pro mensura geniturae, bonos venustos benivolos laetos divites, praesertim si per diem in horoscopi partibus fuerit in15 ventus et si nulla malivola stella sic ei posito ex aliqua parte restiterit. Nam si lovem sic positum malivola stella contraria radiatione respexerit, totum quicquid luppiter decreverit ex maxima parte minuitur. Si vero per noctem in horoscopi parte fuerit inventus, 2 20 faciet primum nasci inter fratres vel, qui ante ipsum natus fuerit, interimit vel in longinquis eum fseparavit et constituit regionibus ac locis, ut ipse in paterna domo habeat principatum. Facit autem bene nutriri et parentes eius in maxima felicitate constituit. 25 Quodsi sic per noctem love posito malivola stella restiterit, omnem paternam ac maternam substantiam dissipabit. Semper autem luppiter in cardinibus ge-3 niturae collocatus aut primos nasci faciet aut fratres 3 finibus om. V | duodecathemor- (-iorum V), item l. 4 (decath. tertio loco M) | eius sit ex euasit facere voluit VL, sed est eiusiasit 6 inscr. om. PE de ioue V 7 idest x] si (idest bi A') 9 vel in posterius x] etiam 12 decem xffj decemit 13 uetustos, corr. A' | praes. per diem si hor. M 15 posita, corr. A 16 restiterit h] respexerit 18 ex] et P 21 eum semper constituit x separabit A' cf. add. 25 maUjliuola K 27 dissipabit SittT] dissipat ut
106 FIRMICI eius maiores interimit, ut ipse, sicut superius dixi, solus in domo paterna habeat principatum. Quodsi per noctem vel diem in horoseopo constituto love crescens Luna quacumque se ei radiatione coniunxerit^ faciet maximos administratores, rectores civitatum et 5 maximis negotiis saepe praepositos. 4 In secundo loco ab boroscopo luppiter constitutus extraneas hereditates decernit et ab extraneis faciet adoptari; dabit autem magnorum mobilium maximarum possessionum dominia, si sic posito Mercurius lo et ipse bene positus bona se radiatione coniunxerit. Quodsi sic positum lovem,
m 3, 3—8. 107 principum vel ducum [vel] hac atque illac frequenti discursione mittuntur. Faciet notos principibus, publicis actibus praepositos, et qui deorum se praesidio committant et a diis remedia postulent et quibus di 5 rectum iter frequenti significatione demonstrent. Plurimi autem, cum sic habuerint lovem, futura praenoscunt et habent in templis honores frequenter maximos; alii autem pro qualitate signorum thesauros inveniunt. Semper autem sic positus luppiter usque 10 ad mortem felicem decernit senectutem. Si vero 7 sic collocatus, nobilem patrem facit et gloriosum, sed patrimonium eius circa medium aetatis tempus dissipabit et rursus postea colligit. Erit autem circa feminarum coitus tardior et filiorum 15 adfectibus separatus. Si vero per noctem fuerit inventus, mediocres in substantia faciet homines et processu temporis feliciores. In quinto loco luppiter ab horoscopo constitutus 8 magna felicitatum augmenta decernit; facit eum, qui 20 natus fuerit, in maximis rationales. Quodsi sine his omnibus Venus ei se sola ex aliqua parte coniunxerit, faciet 1 vel A' | dissione P discussione MR* 3 positos MV I praes. se V se p. se M 4 directum, corr. % 5 plurima, corr. Sittl 6 sic om. V 7 frequentes, corr. A' 11 love constituto in diametro Sol fuerit suppl. A' fort. recte, cf. llO, i'?. 113, 12 Maneth. III 47 V63 13 dissipauit, coir. A' | colliget A 14 a add. x 16 mediocrem M | faciet bis V 19 eum A'] enim 20 fuerat P* | add. y. (negotiis Momms.) 24 dabit %] habebit 25 marte seposito M 26 se ex add. v. (se A') I coniunxerit, corr. A' 27 aut add. v, cl. 111, is \ rationes, corr. A' possis proc. regum rationes
108 FIRMICI affluentia felicitatis ornatos; nam sicut superius diximus, si cum Marte sic fuerit constitutus, is qui sic eum habuerit, regali erit semper potestate perspicuus et sententiae eius sic erunt, tamquam ab eo cunctis bominibus divina documenta proferantur. Erit autem, 5 qui sic eum habuerit, fortis corpore validis ossibus. 9 Et si coniunctionem cum vento Lunae crescentis exceperit, divinae atque inmortalis paene substantiae homines procreabit. Oportet autem semper f eum, si sic luppiter fuerit collocatus, quo vento currens Luna 10 ad eum feratur; difficile enim ista ratio colligetur. Nam si in aquilone constituto love ex austro recedens Luna crescenti ac pleno lumine se iunxerit, in quinto scilicet love loco ab horoscopo constituto et his signis, quibus gaudet, vel in domiciliis suis vel in altitudine 15 sua per diem dumtaxat, faciet invictos imperatores, et qui totius orbis gubernacula teneant, praesertim si sic love collocato in his Sol signis, in quibus gaudet vel in quibus exaltatur, trigonica se ei radiatione coniunxerit. Gaudet autem per diem Solis ac Saturni 20 radiatione adornatus, praesertim si in matutino ortu lOfuerit constitutus. Quodsi sic positus luppiter, sicut diximus, deficientem exceperit Lunam, faciet honestis moribus homines et moderatae dignitatis gratia sublevatos et quibus numquam se onus paupertatis in- 25 ponat. Quodsi sic posito love sine coniunctione illa ventorum, quam diximus, crescens se Luna simplici ratione coniunxerit, faciet administratores consulares, frequenter etiam consules ordinarios, praesertim si 1 affluentis (afl- PR), corr. % ] ornatus, corr. A' 2 sic prius om. M 4 coniunctis, corr. v, 6 forti a 1 de ventis dicere neglexit, cf. Val. I 13 9 semper observare vel sini. 11 colligitur A' 12 in aquilone si M 14 nempe et
in 3, 8—12. 109 diuma genitura fuerit. Si vero Mercurius se societate radiationeque coniunxerit, longos annos et vitae maxima spatia decernit; dabit etiam utriusque sexus filios aut geminos, praesertim si ipse fuerit dominus 5 geniturae vel dominus partis horoscopi vel dominus eius signi, in quo est dominus geniturae collocatus. Quodsi in nocturna genitura contra datorem vitae fuerit collocatus (non enim gaudet luppiter in nocturnis genituris), eius aetatis, quaecumque decreta 10 fuerit, duodecim annos aufert. Sed et si in noctuma 1 1 genitura Mars ei vel Venus vel Luna contrario se [ei] cursu monstraverit, maximis eum, qui sic natus fuerit, faciet vitiis implicari secundum naturam scilicet signorum atque substantiam. In humanis enim signis 15 sic positus faciet libidinosos et circa amores insana cupiditate praeposteros, facientes ea quae mulieres facere consueverunt. In quadrupedibus vero signis sic positus venatores faciet et ferarum amatores et quos semper silvarum deserta delectent et adsiduis 20 laboribus implicatos. In terrenis vero berbarios faciet et plus volentes scire quam patitur bumanae naturae substantia; in aquosis vero piscatores, et quibus circa fluvium vel mare vel paludes sit subsidium, laboriosos sane ex istis artibus saepe viventes. Quodsi sic 12 25 posito love in nocturna genitura resistentibus ei his, quibus diximus, Luna ab eo recesserit, inaequalem vitam faciet frequentiores miserias indicit. Sed hoc a malo ex aliqua parte temperabitur, si sic
110 FIRMICI felicitates labores miseriasque decernit. Quodsi sic posito love recedens ab eo Luna et quodammodo fugiens per quadratum se vel diametrum radiis Martis obiecerit, biotlianatos faciet secundum naturalem signi formam' atque substantiam. Si enim per diametrum 5 sic [enim] a love recedentem Lunam Mars hac, qua diximus, ratione respexerit in nocturna genitura, faciet rixas pericula et magna semper cum inferiore certamina. Unde per noctem in hoc signo luppiter frequenter malas decernit calamitates. 10 13 In sexto loco luppiter ab horoscopo constitutus maxima mala decernit; faciet enim natos frequenter exponi, maxime si in sexto loco constitutus ipse dominus eius signi fuerit^ in quo est horoscopus vel in quo est MC. constitutum, praesertim si in nocturna 15 fuerit et si per diametrum Solem vel Saturnum vel Martem respexerit^ et si sic positus Lunam deficientem de quadrato respexerit vel cum eodem Luna 14 in eodem signo deficiens fuerit. Quodsi sic positus sine malivola cuiusdam stellae radiatione crescentis 20 Lunae lumen exceperit, haec quae diximus ex parte aliqua mitigantur; et facit aurifices aut eos, qui neto auro vestes pingunt; facit interdum et argentarios. Sed nihilo minus, etiam si eas artes fuerit largitus, hos eosdem crebra eversione desubitat. Locus enim, 25 id est sextus, habet malitiae propriam praerogativam, et quaecumque stella in ipso loco fuerit, id est in sexto, ad decernenda mala maximas vires ex loci vitio mutuabitur. 15 In septimo loco luppiter ab horoscopo constitutus, 30 id est in occasu partiliter, in diurna scilicet genitura, faciet locupletes divites et longae ac beatae senectutis 3 se vel x] siue ] radias P* 6 del. a 7 radiatione Q*A' 8 certamine M 12 mala om. V 13 constituitus R 16 add. Q | si om. PR 23 argenteos P* 25 hos v] hoc | possis dissi-psit (cf. 131, 10), debihtat 26 mihtiae, corr. s.Y rec. 28 decernanda PR
III 3, 12—17. 111 spatia decernit; sed filiorum locum et coniugis f nocturnus maxime versat; nam et carissimam et moratam uxorem amittat necesse est, et amati filii vel filiae miseram videbit mortem. Si vero per noctem 5 in eo loco geniturae fuerit inventus, crescente aetate augmenta patrimonii consequitur, mediocris vero substantiae erit et tantarum facultatum, ut ne quid desit. In octavo loco luppiter ab horoscopo constitutus 16 labefactat frequenter patrimonium et inimicos maximos 10 facit et seditiones frequenter ex populo, et malitiosis semper actibus occupatos, facit etiam ignobiles et stultam iactantes animositatem, praeposteros et quorum furor ad insaniam procedat, praesertim si sic posito love cardinem aliquem geniturae malivola stella pos15 sederit. Quodsi in eo loco constitutus vel secum habuerit Mercurium vel eum trigonica radiatione respexerit et ei crescens Luna se bona radiatione coniunxerit, faciet aut procuratores regum aut rationales aut quibus nuntiandi potestas conceditur; et 20 semper in prima aetate morientur. In nono loco luppiter ab horoscopo constitutus, 17 si diurna fuerit [in] genitura, faciet eum, qui natus est, futura quaeque dicere et reddit deorum semper interpretes. Quidam autem et sacerdotia consecuntur, 25 aliis facit de templis conferri aliquid muneris, sed interdum facit et damna et aestus [damni et] animi. Si vero nocte in eo loco fuerit constitutus, facit semper falsa somnia somniantes et qui de diis frequenter aliquid mentiantur, et qui de deorum sortibus spem sibi 30 aliquam polliceantur, et qui se ex hoc vegetatos semper existiment. 1 locus (locis P*), corr. v cf. 120, 28. 142, 3 \ et] ac P* | noctumis K* nociturus Buecheler a 11 aetatibus PRV 13 insiniam PR 16 eum A'] cum | ratione, corr. A' 17 se ante crescens M 18 aut prius] autem M 22 del. A' 23 an futura praedicere? 24 consequentur M 25 aUquid conferri M 26 del Sittl
112. FIRMICI 18 In decimo loco luppiter ab horoscopo constitutus, id est in MC. partiliter per diem, publicorum negotiorum faciet principes, faciet maximarum decem primos et quibus a populo honores maximi conferantur, claros et qui se velint semper gratia ostentationis 5 exerere, sed in vita luxuriosos reddit. Quosdam etiam facit magnorum virorum aut imperatorum negotia tractare, alios per totam vitam suam faciet coronatos. 19 Sed maximas felicitates decernit sic positus, si nulla ei malivola stella in IMC. posita restiterit. Quodsi 10 sic posito love in MC. malivola stella restiterit, quicquid ei in prima aetate dignitatis vel honorum vel divitiarum collatum fuerit, totum in vita posteriore minuitur ac dissipatur et funditus evertitur, nisi occasus, id est septimus ab horoscopo locus, alterius beni- 15 volae stellae fuerit lumine munitus. Si vero per noctem in decimo loco fuerit constitutus, honestos quidem moribus facit, sed qui cito fallantur et quorum patrimonium frequenti et cita dissipatione depereat. 20 In undecimo loco luppiter ab horoscopo consti- 20 tutus maximas decernit felicitates et magnas notitias largitur; dat etiam famosas potestates, fasces etiam et proconsulare decernit imperium, si Sol et Venus bona se ei radiatione coniungant et si Luna ab austro recedens lovi in aquilone constituto plena se coniun- 25 xerit, id est si tali ad eum cursu feratur, qualem in 21 quinto loco descripsimus. Minuuntur autem haec omnia et efficaciam suam perdunt, si in nocturna genitura sic fuerit constitutus. Si vero Mars sic lovi constituto contrarius fuerit in octavo loco geniturae 30 positus, magnis ac potentibus felicitatibus constitutus et maximis divitiis cultus totum, quic3 maximorum, corr. et suppl. yiG 4 maximis R 5 ostentationes P* 10 posito, corr. v 11 imc, corr. a 16 lumine %] omine MV homine PR 21 divitias A' at cf. III 12,1 31 in add. Ti 32 lac. statuit x | possis cumulatus cf. 28., 24 de err. 90, 19
III 3, 18—24. 113 quid ei vel honorum vel dignitatis conlatum fuerit, miseriarum atque infelicitatis incursione mutatur. In duodecimo loco luppiter ab horoscopo con-22 stitutus maximas decernit infelicitates; facit semper 5 inimicos potentes et qui eum crebra potestate deterreant, praesertim si partiliter horoscopum malivola stella possederit, vel si sic love constituto [idest] in VII. parte boroscopi Mars fuerit inventus. Nam si sic love constituto idest in XII. loco ab horoscopo 10 Mars in occasu geniturae fuerit constitutus, idest in VII. ab horoscopo loco, biothanatos sine dubitatione perficiet. Maiora autem erunt haec mala et fortiori23 calamitate praevalida, si in XII. loco lovem constitutum per diametrum Sol Saturnusque respexerint. 15 Erunt autem pauperes aerumnosi, si sic love constituto in nocturna genitura deficiens se Luna per diametrum opposuerit. Si vero neque ei Sol neque Saturnus in diametro fuerint et bona geniturae loca possederint nec^deficienti lumine lovi se Luna con20 tulerit, faciet eos, qui sic habuerint lovem, quodam subtili artificio saepe pollentes, aut aurifices aut ex auro vestes pingentes aut inauratores aut musivarios aut ex argento quaedam facientes opera. Adpetitur autem atque laudatur, quaecumque ars fuerit, si sic 25 lovi constituto Veneris sese stella oportuna societate coniunxerit. In love quoque in duodecatemorium diligenter24 inquire, ut duodecatemorio vires eius diligenti ratione repperias. 1 ei om. PB 4 felicitates, corr. V rec. 5 eum %<>] cum j deterant a 7 posito M | idest del. x 8 parte horoscopi praeter solitum, cf. 58, 2 12 erunt] era P 13 calamitati, corr. A | pualida P 17 fort. del. ei 19 deficienti ahlativus 20 sic eos P 27 duodecathemor- {idem 28) 28 ex add. x | aures, corr. L' FiKMicus, ed. KroU et Skutsch. I.
114 FIRMICI IV. MARS. 1 Mars in horoscopi partibus partiliter constitutus in nocturna genitura et in masculinis signis faciet militareS; matutinus autem si fuerit partiliter in horoscopo constitutus sine radiatione lovis, faciet nigrastros 5 alteros longiores, plus volentes donare, quam patrimonii ipsorum substantia patitur, ita ut profusi esse videantur, sed quorum actus omni semper ratione publi2 centur. Si vero per noctem horoscopus in Martis domicilio sit constitutus, in signo scilicet masculino, et in 10 eodem signo idest horoscopo Mars fuerit inventus et luppiter cum eo sit partiliter in eodem signo aut solida eum radiatione respexerit, faciet bellorum duces, sed quibus omnis committatur exercitus, mortis ac vitae dominos et quorum adventum civitates semper 15 aut provinciae maximae perhorrescant, felices fortes graves et quorum irae magnis semper indignationibus proferantur. Sed nec coniugem nec filios sic positus 3 caro diligere permittit adfectu. Per diem vero si in horoscopo partiliter fuerit inventus, calidos audaces 20 furiosos peregrinos facit et in omnibus semper instabiles et
ni4, 1— 7. 115 cilio suo constitutus vel in altitudine sua vel in finibus suis trigonica radiatione respexerit aut si cum ipso partiliter fuerit, mala eius ex quacumque parte mitigantur. Sed et ego scio, sicut plurimis genituris sinveni, multos Marte in horoscopo constituto in exilium datos bene et strenue administrare rem publicam. In secundo loco Mars ab horoscopo constitutus, 5 si per diem boc loco fuerit inventus, maxima mala et magna infortunia decernit, praesertim si in matu10 tino ortu fuerit constitutus; faciet enim alienari a parentibus et a domo sua et in finibus semper errare peregrinis. Quodsi sic posito Marte vel cum ipso crescens Luna fuerit vel in diametro constituta vel si quadrata se radiatione coniunxerit, faciet tardos 15 debiles et qui vulnera de ferro frequenter accipiant; debilitabit autem a frigore aut a quadrupede vulne-, ratos. Quosdam autem facit natos exponi; alios facit saepe captivos aut ex ingenuitate ad servitutem trahi; erunt autem semper in aestu animi et in maximis 20 necessitatibus constituti. Quodsi sic posito M-arte luppiter se bona radiatione coniunxerit constitutus ipse vel in domo sua vel in finibus suis, ex omnibus periculis evadunt et a captivitate liberantur vel redimuntur et ex servitute ad libertatem rursus trans25 feruntur; sed ea, quae necessaria sunt vitae, interdum non habebunt. Si vero per noctem sic fuerit inventus, 6 milites facit vel athletas, sed et ipsos consuevit facile periculorum continuatione decipere. Adeunt autem simili modo pericula, si luppiter et Venus, sicut su30 perius diximus, bona se ei radiatione coniunxerint. In tertio loco Mars ab horoscopo constitutus de- 7 cemit quidem gloriam, sed cum labore maximo. Alienas 4 mitigantur A'] mutuatur (mutantur 122, 14) | et om. 1/LA.' \ sicut] et A' 14 si A'] sic 15 frequenter de ferro M 16 uel MA' 21 radiatiotione P 28 aderunt A' 30 coniunxerit PRV
116 riEMICI res autem, qui sic Martem habuerit, desiderabit et omnibus invidebit et babebit maximi cuiusdam facinoris malam conscientiam. Quodsi sic Marte collocato in XI. geniturae loco luppiter fuerit inventus vel in YIL, idest occasu^, facit, ut in publicis admini- 5 strationibus constitutus cum magno labore consequa8tur, sed maximas patrimonii facultates. Sic autem positus in tertio ab boroscopo loco si sic se lovi, sicut diximus ante, coniunxerit, maximae potestatis atque honoris regimen ac dominia largitur, ita ut 10 omnes, qui ei genere iunguntur, bonoris ipsius nobilitate superentur. Nam si in boc loco constitutus in domo fuerit vel in partibus suis vel in domiciliis vel in altitudine sua et luppiter sic ei, sicut diximus ante, iungatur, faciet praesides riparum, duces, vicarios, prae- 15 fectos praetorii et quibus frequenter committatur imperium. 9 In quarto loco Mars ab horoscopo idest in IMC. [Mars] partiliter constitutus si per noctem fuerit, faciet militares, laboriosos et qui semper in desertis 20 regionibus commorentur, vel ferarum praepositos ac magistros-, interdum eversores imperatorum faciet vel iudicum qualitate signorum, parentum vero vitam ac patrimonium dissipabit. Dabit vulnera viduitates ruinas, filium vero aut unum dabit aut nullum; 25 qui sic enim eum habuerit, in omnibus semper actibus lOimpeditur. Quodsi per diem sic fuerit inventus, debilitabit omne corpus, faciet languidos caducos et qui cx ferro vulnera frequenter accipiant^ reddet invalidos et quos feminae semper inpugnent, et qui a feminis 30 magnis semper molestiis deterantur. Faciet etiam 1 sit uv. P 3 constituto M 5 ut om. V 9 coniungerit P* 13 aut erravit F. aut del. vel in domiciliis 15 praefectores, corr. v (eadem praetorio) 18 mc M 19 Mars {post partiliter P) del. A' | sic P 22 exceptores h 23 suppl. A 24 uiduitatis ruinae (rume P), corr. x cf. Maneth. III 53 sqq. 26 eum] cum PR 28 qui om. V 29 accipient V
•13. eos sine gratia praestare, quod dederint; nam quicumque aliquid ab ipsis fuerit consecutus, ingratus illis semper existit. Quodsi sic positum Martem Sol 11 de quadrato vel de diametro respexerit aut cum eo 5 fuerit, fortiora haec mala crebrioraque decernit; frequenter enim
118 FIRMICI consequantur et qui sint semper venustate corporis 14grati. Si vero per diem Mars in quinto ab horoscopo loco fuerifc constitutus, patrimonium eius labefactabit et domicilium frequenter mutat et propter infortunia, quae ei accidunt, peregrinis semper regionibus immo- 5 ratur; erit autem in periculis non modicis constitutus. Si vero sic positum per diem Martem haec mala decernentem luppiter aut Venus vel simul cum eo constituti vel de trigono vel de exagono eum respexerint, lucra maxima ex peregrinitatis incommodo consequetur 10 15 et cito de peregre revocabitur ad patriam. Metuendum est autem, quotiens sic per diem constitutus in diametro habuerit Lunam crescenti lumine; maximos enim labores indicit et tales actus, ut ad imitationem servitutis accedant. Nam et si felix esse visus fuerit, 15 talis eius erit felicitas, ut semper alienae subiaceat potestati; facit enim adsessores iudicum maximorum; accusationes seditiones turbas damna faciet et repentina pericula et ex aliqua corporis parte debiles, interdum insanias et languores tales facit, ut nimio 20 febris ardore adusti ad insaniam transferantur. Faciet etiam vincula carceres et custodias, nisi respiciens luppiter Lunam in diametro Martis constitutam vel ipsum Martem ipsarum calamitatum miserias mitigarit. Quotienscumque enim sic positos Martem ac 25 Lunam luppiter radiatione respexerit, eos qui sic nati fuerint maximis periculis constituit, sed omnium praesidio desperatos repentinis facit luppiter praesidiis liberari. Filios etiam per diem in hoc loco constitutus sine testimonio lovis denegabit. 30 1 uenustatis (-statatis K) corporibus, corr. % a (venustis A) 5 preregrinis R 6 modicis MA] inmodicis PRV 9 exagona V 10 et p. incommoda, corr. A' 14 indicit et Sittl] incitet | ut Sittl] aut 16 ut a] aut | subiacet, corr. a 20 langores RV 21 ardore 6] labore 22 fort. carceris cf. III 7, 7 IV 13, 10. 14, 1 25 posito mart. ac luna, corr. % 27 in add. X 28 praesidio A'] periculo
m 4, 13—19. 119 In sexto loco Mars ab horoscopo constitutua 16 multa mala decernit; nam et filiis nocebit et inaequalitatem vitae faciet, valitudines decernit, pro signorum scilicet natura; nam in curvis signis praemori facit, 5 interdum claudos et gibberosos. In boc loco omnium valitudinum vitia cernuntur, si tamen partiliter ipse locus fuerit inventus et si partiliter Mars in eo signo fuerit constitutus. In septimo loco Mars ab lioroscopo partiliterl7 10 constitutus, idest in occasu, maxima mala et inmensa pericula decernit. Faciet enim laboriosos bomicidas et sceleratos, reos, facinorum inventores aut tortores aut carnifices aut proditores. Quodsi [in] domum suam in occasu positus per diametrum respiciat^ non 15 faciet biothanatum (numquam enim Mars domum suam evertit); sed tunc facit oligocbronium, si horoscopus et Luna fuerint lovis praesidio protecti. Quodsi non fuerit horoscopus in domo Martis, oligochronios reddit, praesertim si per quadratum vel diametrum, idest 20 in hora vel in MC, pleno lumine constitutam Lunam respexerit. Sed generaliter Mars in septimo ab horo- 18 scopo loco constitutus^ idest in occasu, per diem et per noctem biothanatos facit pro qualitate signorum. Fortius tamen hoc malum decernit ac manifestius in 25 alienis signis; nam in hoc loco si fuerit inventus, tunc dolores et lacerationes corporis facit et aut praecipitat aut interimit aut in carcere vinculis constitutos perpetuis et mortiferis calamitatibus deprimit. In nocturnis genituris doloris aestus faciet ex omnibus 19 3 nempe faciet 4 genitura, corr. Sittl | ^cc^tctopLEvoig t^oig Maneth. V 137 5 post interdum eras. facit M lomis fort. corruptus \ giberosos PEV 12 scelaratos B 13 prodotores E^ | in del. a_ 15 cf. VI fol. LXXX col. 3 itied.^ 18 olichronios 20 in mc M] in (ss.) miu P imc BVA fort.' vel in MC. | plenam A 21 generater M 24 ac Sittl (et A)] hoc 27 carcere cf Mueller Ahh. f. Friedlaender 552 29 dolores, corr. %6 \ hominibus P ominibus B
120 FffiMICI actibuS; sed ex ferro vulnera frequenter infligit et vulnera ipsa facit ignita cauteriorum adustione curari. Facit absconsos corporum et inmensos dolores, praesertim cum ipse temporum dominus fuerit vel a Luna plena ipse divisa sibi temporum spatia possederit. 5 20 Si vero Marte in septimo loco constituto Saturnus aut praecipitia iactari; in aquosis constitutus naufragio submergit; in bumanis vero signis 21 constitutus gladio facit interire. Si vero Sol in dia- 20 metro fuerit vel cum eo vel in alio geniturae cardine, vivos facit exuri, ut omnifariam in hoc loco constitutus misera calamitate hominem et flebili nece cum atrocitate disperdat. Sed ante diem ultimum vitae habebit actus, qui in septimo geniturae loco habuerit 25 Martem, aut de igne aut de ferro aut de quadam violentia aut de tormentis aut de homicidiis. Sed et locum coniugis ac filiorum vehementissime persequitur Mars in septimo constitutus loco. 2 ignota, corr. A' 4 temporum ipse V | cf. VI fol. LXXXVIII col. 3 in. 5 ipse A'] se {foH. del.) 6 vero a] uiso I satumo, corr. Sittl 7 in add. x 8 luna si V 8. 9 ad minuta satumi, corr. a 9 malorum
In octavo loco Mars ab horoscopo constitutus si22 per diem in lioc loco fuerit, aut patrimoniorum denegat facultates aut eos, qui habent patrimonium, misera facit proscriptione nudari. Quodsi Solem et 5 Lunam iu diametro habuerit, decernit extinctis oculis caecitatem. Solus autem in boc signo constitutus faciet penurias angustias aestus turbas seditiones pericula. Si vero conspectu populi crudeli necis atrocitate depereant. In terrestribus vero signis in desertis locis faciet occidi, multiplici tamen prius periculorum continuatione turbatos. In quadrupedibus 25 vero signis • faciet
122 FIRMICI in lioc signo constitutus, idest in octavo loco ab horoscopo, faciet calidos periculosos sed argutos; tamen
m 4, 24—29. 123 vel Veneris fuerit, doctos et famosos facit oratores. Si vero aut in domo sua fuerit aut in domo lovis aut in altitudine sua
124 FmMICI armatos vel praepositos vel tribunos vel minoris loci duces aut magnarum provinciarum et licet in minoris dignitatis loco constitutos, habentes tamen gladii et SOvitae in feminino in MC. constitutus denegat 32 filios. Si vero per diem in hoc loco fuerit inventus, idest in MC, inefficaces homines faciet, quos con- 20 venerit in omnibus actibus variis generibus impediri; decernit etiam damna maxima et amissionem patrimonii, faciet etiam proscriptiones et condemnationes. Aliis onus peregrinationis indicit, aliis maximas inponit necessitates, alios fugere compellit, aliis decemit 25 exilia, alios facit peregre vel in exiliis deperire. 33 In undecimo loco Mars ab horoscopo constitutus bona multa decernit et augmenta patrimonii largitur et amores a populo; frequenter dat maximae dignitatis insignia, si sic eum positum cum deficiente Luna 30 luppiter bona radiatione respexerit aut si cum eo fuerit 1 armatis [vel] Sittl \ minoris] maioris Mommsen et aut pro et Z. 2 ] locis MV 2 fere provinciarum gladii x cf. Maneth. III 65 IV 47 4 et add. A 11 oligocroni (-chroni V) 15 fuerit signo M | nempe
aut trigonica se societate coniunxerit; tunc enim facit iudices habentes ius gladii cum maximis dignitatis insignibus. In duodecimo loco Mars ab lioroscopo constitutus, 34 5 si per diem in hoc loco fuerit inventus, aegritudines maximas decemit et malis vitiis implicat et a servis crebras concinnat insidias et facit talem, cui semper servi nocere desiderent, et omnibus eius multiplices per servos spargit infamias. Frequenter autem propter 10 inclusos quosdam aut in custodia constitutos aut etiam damnatos aestus angores sollicitudines damna periculaque decernit. Sed haec omnia mitigantur, si sic Mars positus [ne] in nocturna genitura fuerit inventus. Optare autem debemus in omnibus genituris atque 35 15 in omnibus locis, ut Marti qualibet radiatione quolibet ex loco Venus se ac luppiter semper opponant; tunc enim impetus eius ex qualicumque parte languescunt, cum istarum stellarum faerit testimonio mitigatus. Sed et illud debemus optare, ne quando 20 per diem cardinem aliquem Mars geniturae possideat; si enim per diem partiliter in aliquo geniturae cardine fuerit inventus, vario contra eum, qui natus fuerit, genere grassatur. In cardine enim Marte posito, si ei per diem luppiter se coniunxerit f in alio 25 cardine per diem Mars fuerit inventus et Saturnus alium cardinem geniturae possederit, faciet biothanatos aut ipsos sibi inferentes necem. Verum si in cardine36 per diem constituto Marte in alio cardine Venus fuerit inventa, faciet assiduis amorum inlecebris fatigari aut 30 interfectores uxorum aut ipsos sibi inferentes necem. 1 faciet P* 7 inuidias V 8 omnibus in aho {cuni v) c. p. d. Mercurius aut per diem Mars fuerit del. 29 amorum inlecebris %] a (aut PR) maiorum in latebris MPRV malorum inlecebris A'
126 FmMICl Si vero Mars per diem [in] aliquem cardinem geniturae possederit et Mercurius (in} alio fuerit geniturae cardine constitutus, cardiacos faciet et qualicumque ratione damnatos. Si vero in aliquo per diem geniturae cardine Mars fuerit inventus et Sol in alio 5 geniturae cardine sit positus, faciet f quocumque libet 37 semper exuri. Si vero Luna
I m 4, 36—5, 2. 127 drato respexerit, filios denegabit. Si vero per noctem 39 ipse dator vitae fuerit, maxima aetatis spatia largitur. Si in diuma genitura ipse dator vitae fuerit, faciet in primo aetatis gradu positos interire. Si vero alter 5 fuerit dator vitae Mars per quadratum vel per diametrum restiterit, minuet ex hac aetate, quae ei decreta fuerit, annos quindecim. Si vero inter se et Saturnum mediam Lunam positam acceperit, debilitat atque amputabit partem corporis pro qualitate signi, 10 in quo Luna fuerit inventa. Si vero Lunam crescentem per diametrum vel quadratum viderit, eos qui nati fuerint aut statim perimit aut faciet exponi. Sed ut verius potestatem colligas Martis, duo-40 decatemorium eius et fines duodecatemorii diligenter 15 inquire. V. DE SOLE. Sol in parte horoscopi constitutus difficile fratres 1 dabit; in masculino autem signo constitutus in domo sua aut in altitudine sua et benivolae stellae radia20 tione coniunctus benivolis protectus magnae nobilitatis largitur insignia. Si vero malivolae stellae Sole in horoscopo constituto prope radiis accedant, oculorum aciem ex maxima parte debilitat. Sed quia diximus eum maximas decernere felicitates, omnia 25 debemus specialiter explicare. Cum Saturno in horo- 2 scopi cardine partiliter constitutus in his, quibus diximus, partibus per diem imperatores faciet ac reges; quodsi vires eius leviter fuerint impeditae, 1 denegauit, corr. A' 3 diuturaa M 5 et aild. Q 7 data M 9 atque M] que RV quod P | amputauit, corr. Sittl 10 luna crescente, corr. A' 13 calligas P* [ duodecatha- M duodecathe- PRV utroque loco utrique 20 suppl. h | beneuolis M 22 in sole, corr. a | constitutos MV | radios a cf. 141, 10 I accedat, corr. a 23 ex] et P | maxime P* | debilitat x] desiderat 24 facilitates M 25 satumus PR | horoscopo P* 27 ac] et V 28 vires SittT] uis
128 • FIRMICI coDSulares faciet proconsulares et dat ordinarios consulatus. Si vero Mars sic Solem positum^ sicut diximus, aspexerit vel si cum eo positus fuerit, cum maxima invidia et cum magnis periculis et impedi* mentisj magnis pugnis aut difficultatibus ducatus im- 5 Speria potestatesque decemit. Si vero Sole in horoscopo per diem in liis, in quibus diximus, signis partiliter constituto alium luppiter cardinem geniturae possederit, Mars vero in MC. fuerit partiliter inventus, in masculino scilicet signo, Luna etiam in aliquo sit 10 geniturae cardine plena lumine vel in anaforis cardinum, eum qui natus fuerit, ftotum orbem faciet imperia, ut in tali potestatis administratione constituti potestas eius, licet non sit dominus ac rex, per 4 totius orbis tamen spatia dirigatur. Si vero Mars in 15 MC. fuerit vel in occasu, sic Sole et love, sicut diximus, constitutis^ Luna vero cum [in] Marte vel in MC. fuerit inventa, pleno scilicet lumine, vel in octavo geniturae loco, eos, qui sic nati fuerint duces aut reges aut administratores, biothanatos facit aut aliqua 20 ratione captos mala faciet morte prosterni^ secundum naturam scilicet signorum atque substantiam. Faciet autem interdum depositum ab honoribus suis ab omni 5potestate deici. Sed et si Mars cum Luna non fuerit sic, sicut diximus, iunctus et solus in cardinibus geni- 25 turae fuerit inventus vel in cataforis vel in anaforis eorum, Sole in horoscopo, sicut ante diximus, constituto, nihilominus qui nati fuerint duces vel reges vel administratores captivos vel biothanatos faciet 1 et add. v, non probat Mommsen cl. Staatsrecht II 244 n. 4 3 fuerit positus P 5 et magnis A' 6 boroscopo P 11 cardinem, corr. A' 12 totam, corr. Q | possis
ni 5, 2-7. 129 vel cum summo dedecore a sua potestate deponi. Sed et si Sol in parte horoscopi fuerit inventus, si Saturnus partiliter [in] MC. possederit, simili modo reges duces et potentissimos administratores facit. 5 Si sic Sole posito ac Saturno Mars in secundo ab 6 horoscopo vel in octavo loco fuerit inventus, et Luna plena luminibus in aliis cardinibus fuerit inventa vel in secundo ab boroscopo loco vel in octavo cum Marte, eos, qui nati fuerint, duces vel reges vel administra10 tores biothanatos facit et exules et captivos. Si vero Sol solus in parte horoscopi fuerit inventus, in quibus diximus signis (hoc enim te meminisse conveniet), et Mars in anafora Lunae fuerit inventus, Luna in ceteris cardinibus vel in anaforis cardinum constituta^ eos, 15 qui nati fuerint, reges vel duces vel administratores simili modo biothanatos facit vel cogit eos isto honore privari. Si vero Sol in parte horoscopi fuerit 7 inventus et Luna in ceteris cardinibus geniturae vel in anaforis vel in cataforis cardinum
130 FIRMICI 8 Si vero sic his omnibus collocatis, sicut diximus, Saturnus in anaforis [eorum] vel in cataforis cardinum fuerit inventus, imperium quidem tantum, quantum diximus, non tabebunt;.nibilominus tamen maximos potentia viros ac famosos iudices faciet aut 5 magnarum legionum praepositos aut tribunos, sed efficaces et terribiles, sed non perseverantes in his dignitatibus ac potestatibus, sed aut captivos eos faciet 9 aut in exilium agi aut facit biotbanatos interire. Platice vero Sol in signo boroscopi constitutus faciet in- 10 genuos nobiles; sed platice Sole in signo boroscopi constituto, si luppiter et Venus et Mercurius in ceteris geniturae cardinibus fuerint constituti, magnos viros faciet, et quibus loco cum ipsis constitutum Mars aliqua radiatione respexerit aut cum ipsis constitutus aut bos omnes de quadrato respexerit aut de diametro 2S se huic stellarum commixtioni coniunxerit, faciet maximos iudices, potentes, habentes vitae et necis potestatem, sed fures rapaces et qui res alienas avaro rapiant cupiditatis instinctu. Sed nihilominus hos 2 satumum, corr. A' | eorum del. x 6 magnorum MV 8 aut a] ut 9 placite P 10 Sol om. V 11 placite P | in signo geminat M 12 nescit F. Venerem et Mercurium non plus 48 et22 partibus a Sole discedere; cf. Ptol. Almag. II 366 H. Paul. F 1 — 3 Plin.II38.39 Theon 187, 10 14 a add. a 16 sproperis E 17 paupertates P* 18 trigonio M 19 felicitatis (felitatis M), corr. QA' 20 istius, corr. -ag (illis A') ] si om. MV \ post sic supra lin. eras. hos E {cf. l. 17) 23 suppl. a 24 nempe ipsis
m 5, 8—13. 131 eosdem post maximam depraedationem vel post maximas rapinas vel post inmensa furta exules facit aut biothanatos. Si vero nocte Sol in horoscopi signoll fuerit inventus, sordidiore genere facit procreari. 5 Quodsi per noctem Solem in horoscopo constitutum Saturnus aut Mars per quadratum respexerint aut per diametrum simul cum eo fuerint, et ille se illis quacumque radiatione coniunxerit, maiores quidem fratres perimit, sed et ipsius vitae atque omnem patri10 monii substantiam, sed et actus omnes f pro eversione ac dissipat. Sed semper in omnibus cardinibus geniturae Sol constitutus maiores fratres omnes debilitabit aut, qui sic babuerit, inter omnes fratres primum facit nasci. 15 In secundo loco Sol ab boroscopo constitutus 12 faciet per semetipsos patrimonia quaerentes et in omni vita suaves ac bonos. Sed bos eosdem languidos facit et parvae vitae et variis faciet contrarietatibus impediri, et qui semper sint in vita sua 20 varia terroris trepidatione solliciti. Si vero in boc 13 loco constituto Sole eum Venus ac luppiter bona radiatione respexerint vel de trigono vel de exagono vel si cum ipso fuerint collocati, bonorum aliquid repentinum dabit et felicitatis incrementa non modica; nam 25 iacentes bomines et abiectos ad publicam faciet incremento dignitatis adduci. Sed hoc ei magno labore et cum maximo impedimento decernitur et cum patrimonii iactura voluntaria. Unde quicumque sic Solem habuerit constitutum, nihil adpetat, ad nullam rem 1 maximas — 2 post om. M 2 furta Nemethy] fortia (facinora A') 3 horoscopo PR 5 sol — constitutus, corr. A' 7 vel add. v | ille] illi MV | aut iUis mendosum aut et ille se 9 frates M | fort. vitae 10 velut prona eversione dissipat cf. 153, m proruit Mommsen 11 in omnibus V] nominibus 12 debitabit M 19 imperiti M 21 constitutus sol (sole M) MVA' 23 honorem aliquem Mueller 24 felitatis R* 25 iacentis MV | add. x ) faciet (facit A) A'] faciem 26 abduci V 27 matrimonii actura, coir. v
132 FIRMICI audeat, cum sciat se sic posito Sole in omnibus actibus
m 5, 13—19. 133 aliqua fuerit radiatione pulsatus, patri primo mortem decemit et generis totius eversionem aut labem totius patrimonii facit. Ipsi vero, qui sic eum habuerit, interpellationes et molestias plurimas et contrarietates et 5 impedimenta ex maxima parte decernit. Sed bonam senectutem faciet, ita ut in bac aetate constituto lucra maxima conferantur, sed erit circa adfectus uxoris instabilis. In quinto loco Sol ab boroscopo constitutus faciet 18 10 amabiles bonoratos et qui omnia facile consequantur et quibus cuncta amicorum praesidio conferantur. Sed si sic Sole posito praesens in eodem signo se Yeneris stella sociaverit vel de exagono coniunxerit, coronarum largitur insignia et praetexta veste decorabit, sed et 15 a populo bonores ei, qui sic Solem habuerit, maximi conferuntur. Quodsi malivolae stellae cum Sole in eodem loco fuerint, nibil mali poterint decemere nec perpetrare propter loci naturalem bonitatem, sed solum filiis nocebit. Si vero in eo loco solus fuerit inventus, 20 minores erunt hae, quas diximus, felicitates et sic nocebit filiis, ut indicat perpetuas orbitates aut ut ex casu filiorum maxima doloris tormenta patiatur. In sexto loco Sol ab horoscopo constitutus multa 19 mala decernit; semper enim nocebit et graves ac longas 25 aegritudines faciet. Quodsi sic Mars in horoscopo fuerit inventus, actus quidem publicos faciet, sed infligit ei vulnera frequenter ex ferro; patrem vero faciet aut mala interire morte aut cito mori
134 - FIRMICI variis facit generibus deperire, in sexto loco Sole posito in decimo ab horoscopo loco, idest in MC, nulla stella fuerit inventa. Nam si in sexto loco
r. mS, 19— 23. 135 tentes et administratores fortes temperatos efficaces, provincias et civitates subiugantes. Quodsi liis omnibus, Sole scilicet et Luna et love et loco Fortunae, sicut diximus, positis Mars et Saturnus in secundo 5 aut in octavo ab horoscopo loco fuerint constituti, amittunt imperia et ex honoribus aut administrationibus suis cum dignitatis iactura deponuntur et aut ab inimicis gentibus aut ab adversariis atque aemulis opprimuntur. Faciet etiam, ut ipsi sibi manibus suis 10 inferant mortem, sed et captivos faciet bos eosdem aut exules. Si vero in septimo loco geniturae vel in22 quocumque alio cardine collocato Sole ei Mercurius se in eodem loco positus iunxerit vel matutinus vel vespertinus, litteratos faciet, qui [in] maximam ac 15 variam litterarum scientiam consequantur. Si vero sic Soli ac Mercurio positis Saturnus se coniunxerit, malitiosos facit, malivolos pessimos, et qui velint difficilium litterarum notitiam habere vel qui easdem ipsas difficiles litteras faciant. Si vero per noctem23 20 fuerint inventi Sol et Mercurius et Saturnus, lapidarios facient aut poUinctores aut funerarios aut quibus sepulchrorum cura aut custodia mandetur. Faciet etiam armentarios bubulcos pastores, equorum domitores equarumque, pastores porcarios et his similia 25 secundum naturam potestatemque signorum. Et si in nocturna genitura Sole et Saturno septimo
136 FUIMICI Saturnus constitutus Venus cum ipsis fuerint, eunuclios faciet et mulieres viragines et quae se numquam virili coitu coniungant vel si se aliquando viro coniunxerint, numquam concepturas aut edituras partum. 24 Si vero sic his positis Mars se aliqua radiatione con- 5 iunxerit vel cum ipsis fuerit inventus, hermafroditos faciet, in quibus se duplex natura coniungat. Quodsi sic liis omuibus constitutis Luna se aliqua radiatione coniunxerit vel si cum ipsis fuerit inventa, archigallos facient et qui virilia propriis sibi amputent manibus. 10 Facient etiam lenones et qui meretrices suis velint 25 procurationibus elocare. Sed in sexto loco cum Sole constituti baec eadem faciunt^ si nulla stella in MC. constituta istius malitiae solverit atrocitatem •, nam si qua in MC. fuerit inventa, his omnibus sic inventis 15
m 6, 23—29. 137 committitur, aut clavicularii aut carceris custodes et quibus publicarum catenarum vincula committantur, aut praepositi carnificum aut carnifices et qui damnatos homines flagellis lacerare consuerint et cetera 5 his similia. Si vero his omnibus, sicut diximus, in27 his ^locis^ constitutis luppiter et Venus aliqua se radiatione coniunxerint vel si cum his fuerint inventi, nihil quidem eorum facient, quae ante diximus; [in] illa enim soli decernunt. Cum vero et Venere 10 sacerdotes facient, victimarios et qui sacris praesint vel qui pecora sacra aut sacris aut religionibus destinata pascunt vel qui in templis aliquo fungantur officio aut qui de templis maxima munera consequantur. Sed 28 hae omnes stellae, quas diximus, etiam in duodecimo 15 loco partiliter constitutae haec eadem simili ratione decernunt; sed hi ipsi homines tardiores, sed ex his omnibus, in quibus fuerint collocati, et glorias habebunt et principatum. Sed et in sexto loco constituti hi omnes, si alia stella, sicut ante diximus, in MC. 20 fuerit inventa, haec eadem simili ratione decernunt. Quodsi in septimo geniturae loco vel in quocumque alio cardine solus Sol cum Marte fuerit inventus vel in secundo geniturae loco vel in quinto vel in octavo vel in undecimo, artes dabit ex igne et ferro et quae 25 ex alia duritia fabricentur. Sed in cardinibus Sol et Mars pariter constituti perpetua haec artificia decernunt. In octavo loco Sol ab horoscopo constitutus pa-29 trem cito faciet interire. Si vero cum eo Mars aut 30 Saturnus fuerint inventi aut de diametro ei oppositi 1 clauiculari MV 3 praepositis MV 5 orania, corr. A' 6 add. Sittl 8 in del. v. 9 add. A' 1 ueneris, corr. A' 10 faciet, corr. a 12 pascant a 14 h^c M 15 fort. pariter 16 hii | nempe tardiores | ex h] et 17 fuerunt MB 19 hi omnes x] homines 23 VIII. A] Vmi. 24 artes x] mart. 25 aliqua A' | fabricetur, corr. A' 26 constituto pa 29 faciet et M
138. FIRMICI aut de quadrato coniuncti, facient alienos deliros aut cardiacos aut freneticos; sed secundum naturam signo30rum liaec valitudinum vitia decernuntur. Si vero in octavo loco Sole posito in diametro Luna fuerit constituta/ nondum involuta coniunctione, sed plena lu- 5 mine, sed et si cum eo synodica in octavo loco fuerit inventa, Saturnus vero et Mars per diametrum vel simul constituti pariter vel si se illis quadrata radiatione coniunxerint, valitudines et debilitates maximas facient. Nam caput malitiosis humoribus 10 onerant ex humorum stativa perseverantia, qui circa caput collecti fuerint, facient caducos et lunaticos, aut adsidua interceptione deficere faciunt, etiam aliena verba proferre faciunt; aliorum humeros gravi iactura debilitant, aliis maculas lepras inpetigines 15 thisim hydropem
ni 5, 29—33. 139 ceperit, vitium quidem atque aegritudo perpetua erit, sed et divinitatis alicuius providentia valitudinis acerbitas mitigatur. Quodsi his omnibus, sicut diximus, 32 collocatis Mercurii se coniunxerit stella aut cum ipsis 5 posita aut in exagono collocata, valitudines istas, quas diximus, aut remedio aliquo aut cantationibus compescit aut mitigat^ ut omnifariam his remediis ab incursu valitudinum liberentur, praesertim si Luna lovi se crescens aut Veneri minuta lumine coniunxerit. 10 Quodsi in ista stellarum dispositione, quam exposuimus, Luna semper Mercurii stellae se coniunxerit et cum eodem collocata a benivolis stellis vel de trigono vel de exagono radiata fuerit, ad deos confugiunt et illic manebunt ab ipsis remedia postu15 lantes. Quodsi Luna se Mercurii stellae coniunxerit, sic Sole et Saturno et Marte, sicut diximus, positis, luppiter vero et Venus in aversis et deiectis locis fuerint inventi, insanos lunaticos daemoniacos faciunt et qui ex
140 FIRMICI vola stella fuerit inventa, multa incommoda in peregrinitate patietur et peregre cum dolore morietur. 34 In decimo loco Sol ab horoscopo partiliter constitutus in diurna genitura, idest in MC, in domo sua aut in domo lovis aut in ea parte, in qua ex- 5 altatur, faciet reges, quibus a patre tradatur imperium, aut duces, quibus f hoc bonoris simili modo paternis tractatus honoribus conferatur, aut administratores et consules et proconsules, sed quibus boc 35 ex paterno dignitatis merito deferatur. Quodsi sic 10 Sole posito Mars alium geniturae possederit cardinem, regna ducatus administrationes consulatus proconsulatus per pericula et per pugnas et per invidiam consequentur. Quodsi Sol in MC. in bis signis, in quibus diximus, partiliter fuerit inventus, Mars vero in occasu, 15 idest in septimo geniturae loco, fuerit constitutus et Luna in alio cardine geniturae plena luminibus Martem respexerit, idest aut in hora posita aut in MC, facit eum, qui natus fuerit, sive rex sive dux sive consul sive proconsul sive administrator, exulem captivum. 20 36 Sed et si Sol, sicut diximus, in MC fuerit collocatus, Mars vero in secundo horoscopi loco vel in VIII. loco fuerit constitutus et Luna per diametrum vel per quadratum Martis exceperit radios vel cum ipso pleno fuerit lumine constituta, simili modo hos eosdem, quos 25 diximus, biothanatos exules captivos facit. Quodsi sic Sole, sicut diximus, posito Mars alienus ab his locis fuerit, quae diximus, luppiter vero in cardinibus fuerit inventus aut in cataforis et Luna aliquem geniturae 7 possis lioc honoris s. m.? 20 exullem PR (idem 26) 22 Vin
m 5, 33—38. 141 possederit cardinem plenaque luminibus lovi se radiatione coniunxerit, hos eosdem reges aut duces faciet potestatem suam per spatium totius orbis extendere. Platice vero Sol in eo signo constitutus, in quo est37 5 MC, nobiles parentes faciet, honestos, praesertim si sic Solem positum benivola stella aliqua radiatione respexerit; minuuntur autem etiam haec, si sic positum Solem malivolum sidus impediat. Sed generaliter Sol in omnibus cardinibus partiliter cum Mer10 curio constitutus litteratos faciet, disertos et variis litterarum studiis ornatos, unde varius actus et maxima quaedam decemitur disciplina. Erunt autem isti, qui sic habuerint Solem et Mercurium, si se illis lovis stella coniunxerit, litterarum gratia et magi15 sterii cum regibus constituti; sed et haec etiam Mercurius faciet, si longe a radiis Solis fuerit inventus et si sic eum positum sine invidia Martis ac Satumi luppiter et Venus bona radiatione respexerint. In undecimo loco Sol ab horoscopo constitutus 38 20 felices faciet et nobiles, et quorum patres maximo honoris splendore decorentur; sed processu temporis augmenta felicitatis et dignitatis accipient. Haec autem maiora erunt omnia, si sic positum Solem luppiter aut simul cum eo collocatus aut trigonica 25 radiatione respexerit aut si Venus cum ipso matutina fuerit inventa aut
142 FIRMICI aut aliqua illi radiatione coniunctae, nihil quidem {m} actibus neque honoribus impedient, sed soli filiorum loco acerbi decreti perseverantia nocent. 39 In duodecimo loco Sol ab horoscopo constitutus ignobiles et frequenter servos et captivos faciet et 5 patris citam mortem et totius patrimonii iacturam decernit, etiam vitia et aegritudines graves. Sed et si benivola stella cum Sole in eo loco fuerit inventa, nihilominus maximas ignobilitates faciet. Si vero malivola stella in hoc cum Sole fuerit inventa, per- 10 petuas aegritudines et vitia maxima decernit et perpetuas servitutes. 40 Sed et Solis duodecatemorium et duodecatemorii fines diligenter inquire, ne in aliquo te fallat huius operis disciplina. 15 VI. VENUS. 1 Venus in parte horoscopi partiliter constituta si per noctem in hoc loco fuerit, divinis ingeniis homines faciet, amicos imperatorum aut potentium reddit et quibus imperatorum ac magnorum virorum negotia 20 credantur. Faciet etiam oratores maximos et bonos secundum naturam qualitatemque signorum. Si enim in humanis signis partiliter in horoscopo fuerit inventa, faciet sacerdotum principes et qui in ipsis sacerdotiis purpureis aut auratis vestibus induantur 25 et qui futura praedicant. Faciet autem gratos venustos divites, si nuUa malivola stella sic positae Veneri 2 aliqua se potestate radiationis obiecerit. Si vero in his, quibus diximus, signis partiliter Venere in horo2 in add. x | soli V] sol 6 nobiles, corr. A' V rec. J frequentes, corr. v 7 uitam, corr. Sittl \ egritudinem, corr. A 8 in eo — 10 cum Sole bis habent MV 10 in hoc
m 5, 88—6, 4. 143 scopo constituta Mercurii se stella coniunxerit et cum eadem fuerit [et] in eodem signo et isdem partibus partiliter collocata, coronis faciet atque infulis coronari; faciet etiam tales musicos, ut omnium admira5 tione laudentur. In constantibus vero signis et quae 3 modicae sunt vocis posita, in nocturna scilicet genitura, faciet multiplici studio veneratores amicos imperatorum, facientes aliquid tale et invenientes, quod ad venias regias pertineat; faciet etiam praepositos 10 voluptatum, sed earum quae ad delectationem regiam praeparantur, accipientes annonas ab imperatore maximas, sic ut ex praestatione annonarum maximae illis divitiae conferantur. In terrestribus vero signis aut in aquosis constituta faciet tales homines, qui odorum 15 pigmenta faciant aut qui magnificas vestes texant, aut tinctores maximos perficiet. In quadrupedibus vero signis sic ut diximus constituta faciet nobiles gloriosos bonos, amatores pecorum et regis animalibus praepositos. Si vero in diurna genitura in horoscopo4 20 partiliter fuerit inventa, faciet infames libidinosos impuros; erunt etiam linteones aut plumarii aut colorum inventores atque tinctores aut caupones aut tabernarii. Sed si sic Venus per diem posita Saturnum ex aliqua parte respexerit, faciet molles, cinaedos, vel 25 qui se fdulibus actibus dedant; sed si in horoscopo Venus constituta in prima aetate dabit uxorem. Faciet autem Saturnus, si sic positam Venerem forti radiatione respexerit, aut spadastros aut textores aut pigmentorum inventores. Quodsi sic Venerem posi2 del. A' I hisdem 3 coronatis MPE 5 dicitne cciistd^Xritcc et ij^icpoavccf Maocimus 107, 4. 18 Ludwich; an consonantibus? x cf. 52, n, Heph. 47, lo \ et que v] ^que 7 veneratos 6 12 sit M supra c t (= vel) R | ut h] autem (autem ut V) I annoriarum V 14 colorum Sittl, at cf. de err. 112, 2n 15 textant P 18 regiis V 21 plumaria, corr. v 24 vel om. P ■ 25 fort. sedilibus cf Maneih. VI 533 \ edant M | honosc M 26 lac. statuit % {qui olim Venus); sic pro ai Sittl
144 FIRMICI tam luppiter bona radiatione respexerit, regis textrinis faciet praepositos. 5 In secundo loco Venus ab horoscopo constituta si in nocturna genitura sic ut diximus fuerit inventa, facit magnarum artium inventores et affluentia copio- 5 sos, sed qui frequenter pulsentur infamia, et quibus gradatim felicitas conferatur, et gratos amoenos in 6 veneriis cupiditatibus. Si vero per diem in hoc loco fuerit inventa^ maximas contrarietates et tardas nuptias decernit, causas etiam cum aliqua femina con- lo citat; quidam etiam repentinis uxorum mortibus viduantur. Si vero sic positam Yenerem aut Sol aut Saturnus per quadratum aut per diametrum respexerint vel cum ea positi fuerint, facient steriles et circa venerios actus inefficaces et qui numquam ducant i5 uxores et qui semper puerorum amoribus inplicentur. Sed haec fortius decernuntur mala, si in diurna genitura sic Venus fuerit inventa in domo Saturni vel Martis vel Mercurii vel in finibus eorum. 7 In tertio loco Venus ab horoscopo constituta 20 bona erit, si eam luppiter aliqua radiatione respexerit; accipiet enim uxorem de templo vel sacerdotem Luna, erunt etiam ipsi prophetae neocori aut praepositi templis et religionibus. 25 8 In quarto loco Venus ab horoscopo constituta per diem, idest in IMC, iacturam maximam patrimonii faciet et assiduas viduitates et tales reddit, qui difficile possint aliquid impetrare. Sed et cum ei Mercurius fuerit partili radiatione coniunctus, adulteros 30 faciet frequenter f stoemen propter malas administra4 si sic V 1 diximus om. M sicut diximus om. V 7 et om. V I amoenis P* 8 ueneris (uen. MV), corr. v, 10 concitant V 13 respexerit, corr. A' 23 add. A'Q 24 add. Sittl 27 in medio c^lo PR» 29 ei x] et MV om. PR | merc, unde edebant Mercurio... coniuncta 30 partiliter, corr. v. j radiationem, corr. A' 31 faciet
w. m 6, 4—10. 145 les vel publicas vel privatas proscribi facit. Si 9 vero per noctem in hoc loco fuerit inventa, processu aetatis flaudes faciet, magnorum virorum amicos et plenos gratia et decentes, in iuventute vero, idest in 5 prima aetate, honestos quidem et quibus nihil desit, sed vitio quodam mentis implicatos secundum propriam signi naturam atque substantiam. In tropicis enim signis constituta aut in duplicibus viduitates decernit et damna et causas propter mulieres aut 10, quicquid volunt, facile impetrent. Faciet etiam coronari infulis et coronis; si luppiter eam aliqua radiatione respexerit, famosos vel quodam honore nobilitatos. Si vero cum ea fuerit 25 Mercurius collocatus, augmenta vitae promotiones, sed cum maxima largitur infamia. Faciet autem in omni congressione victores et quibus gratia victoriarum praemia conferantur, in omnibus potentes et qui semper futura praenoscant, notos potentibus viris, et 30 quibus a mulieribus
146 FIRMICI maxima conferantur, vel qui praesidio aut patrocinio mulierum aut uxorum [aut] ad maximos veniant gradus dignitatis, sed processu temporis omuia eis plena per11 fecta tribuuntur. Si vero crescentis Lunae lumen exceperit aut crescens Luna se ei coniunxerit, cum magna 5 invidia administrationes et glorias consequentur, sed certos reddit et ab omni mendacio separatos, qui nec de veris rebus iurisiurandi necessitatem aut dare aut accipere velint; sed cum uxoribus faciet sic cum Luna Yenus posita propter quasdam suspiciones contentiosa 10 iurgiorum conflictatione iurgare. 12 In sexto loco Venus ab horoscopo constituta per diem et noctem ignobiliores dabit uxores aut viduas aut debiles et numquam morigeras viris, si nulla stella in MC. fuerit inventa. Si vero mulier in sexto 15 loco geniturae suae Veneris stellam habuerit collocatam, magnas difficultates et magna pericula patietur ex partu-, aut enim abortabit frequenter aut difficile edit partum, ut intra viscera eius laceratum pecus 13 a medicis proferatur. Si vero in sexto loco Venere 20 constituta, in nocturna scilicet genitura, aliqua stella in MC. fuerit inventa, faciet gratos decoros, quibus uxores morigerentur, et quibus ab uxoribus felicitas conferatur, et omnia quaecumque voluerint consequentes. Si vero aliena Venus a cardinibus fuerit 25 constituta
in 6, 10—16. 147 In septimo loco Venus ab horoscopo constituta 14 si in suo signo per noctem fuerit inventa, felicem reddit senectutem, tardius autem dabit uxorem et difficile filios decernit eis, qui sic habuerint Venerem 5 positam. Faciet autem de rebus veneriis maximis infamiis laborantes secundum naturam qualitatemque signi. Si enim bunc locum tenuerit in tropicis signis constituta vel squamosis vel [aut] erraticis, et cum ea Mars fuerit aut se illi per diametrum aut de qua10 drato forti radiatione coniunxerit, facit inpuros libidinosos infames. Si vero sic positam cum Marte 15 Venerem in his, in quibus diximus, signis aliqua Saturnus radiatione respexerit, idest aut per quadratum aut per diametrum aut simul positus, mulieres, 15 quae sic habuerint Venerem cum hac stellarum societate, inpure et inpudice cum mulieribus coibunt libidinis causa. Sed haec vitia erunt fortiora, si in Capricorno vel Ariete haec se stellarum mixtura coniunxerit. In octavo loco Venus ab horoscopo constituta si 16 20 fuerit, in diurna scilicet genitura, tarde dabit uxorem, et cum dederit, dabit aut degenerem aut viduam aut sterilem aut gravi foeditate deformem. Sed et si Mercurius cum ea fuerit ^et)> simul cum Mercurio Venerem in hoc loco positam malivola stella respexerit vel per 23 quadratum vel per diametrum vel si cum ipsis in hoc loco fuerit inventa, omne eius, qui natus fuerit^ patrimonium dissipatur vel qualicumque proscriptione nudatur. Mors vero illi per gonorroeam^ idest per defluctionem seminis, aut contractionem aut per spasmum 30 aut per apoplexin infertur. Si vero per noctem in 5 ueneris MFR 6 gquitatemque, corr. v 7 tenuerint, corr. A' 8 aut om. V 11 merc. (c eo^ t?) M 12 alia, corr. y, 15 quae] qui | hanc M 16 an impurae et impudicae? j et om. P 18 uel in M | signa sunt ccaeXyf] Maocimiis 108, 2-, L. cf. VI f. LXXV c. 3 in. VII f. XCIX c. 3 20 diutuma M I tardabit, corr. A' 23 et add. a 24 maliuolam PR | stellam P 28 mores, corr. A' [ defluxionem V 29 pasmum MV 30 poplexin V | feritur, corr. 6 10*
148 FIRMICI hoc loco Venus fuerit inventa, divites faciet et quibus morte mulierum magnarum felicitas conferatur; mors vero illis cito et sine dolore et sine aliquo tormento decernitur. 17. In nono loco Venus ab horoscopo si fuerit con- 5 stituta in diurna genitura, faciet eum, qui sic habuerit Venerem, assidua cuiusdam daemonis interpellatione pulsari; faciet autem in templis manere sordidos et sic semper incedere et qui numquam tondeant comam, et qui aliquid velint quasi a diis dictum hominibus 10 nuntiare, quales solent esse in templis, qui vaticinari consueverunt; reddit etiam sic posita Venus somniorum frequenter interpretes. Sed haec fortiora erunt, si sic positam Venerem Saturnus aliqua radiatione 18 respexerit. Si vero in nocturna genitura hoc loco 15 fuerit inventa, faciet divinos, deorum cultores et qui sacris ac religionibus imbuant; quibusdam vero officia aut dona largitur ex templis. Si vero per noctem sic Venere constituta Mars et Saturnus de diametro vel _. de quadrato vel simul positi se ei coniunxerint, facient 20 H m. excitari | cum] cui a x quibus ex Sittl 22 conferetur V | mulieres semper V 23 del. A' 25 axagono R 26 faciet a 27 mulielibus pa.28 domineturV 29.30 proc. mul.V
m 6, 16—21. 149 palatiis regum vel in potentium virorum domibus ob fabricationem harum rerum, quae ad cultum sunt mulierum necessariae, perseverant grati semper ex his ac necessarii
150 FIRMICl faciet infames et in his, quibus [diximus] profitentur, artibus secundos et qui numquam sibi vindicent principatum et qui res suas alienae tuitioni committant. Si vero sic positam Venerem Mars forti radiatione respexerit aut si cum ipsa fuerit, faciet infames. 5 22 famosos. Si vero mulier sic Venerem positam habuerit, impura libidinosa et ad omnium exposita voluptatem et meretricis semper actibus implicata, quae propter necessitatem vitae in meritorio se statuat vel lenoni locet; sed [et] secundum quali- 10 tatem substantiamque signorum hi actus perficiuntur. In erraticis enim signis aut in tropicis aut in Saturni domibus aut squamosis sic, ut diximus, Venerem vir habuerit constitutam, infamis erit in infinitum et qui res inparas multiplici ratione committat. Sed 15 sic ut diximus in his signis et cum ista stellarum societate Venus posita, ita ut [non] in feminino signo fuerit inventa et Luna per quadratum vel per diametrum crescens lumine simili modo etiam ipsa in feminino signo constituta Martem respexerit, faciet 20 eunuchos aut abscisos archigallos aut hermafroditos, et qui semper haec agunt et patientur, quae mulieres pati consueverunt praeposteris libidinum ardoribus agitatae. 23 In undecimo loco Venus ab horoscopo constituta 25 si vespertina fuerit et eam sic collocatam Mars et 1 del. V I profitetur, corr. Sittl; an diximus profiteri.? 2 principatum et] et principatum (et om. V) 3 committat MPK 6 mulieres, corr. a | habuerint PRV 7 erit add. a | omnia P 8 uoluntatem, corr. x | meretriciis A' Q 10 lenoni locet Q] lenone nocet M lenoni nocet PE lenone noceat V 1 et del. X 11 hii P 13 squamosis A' | si add. A {post Venerem) | uenus — 14 constituta MV 14 infinitam, corr. A' 15 multiplica MV 17 societate V] sotiata M saciata P sociata B | non del. a | fort. posita [ita ut non], in 18 inuentus, corr. A' 19 lumini, corr. A' 22 et qui semper geminat V 24 agitatae a] citatae expectaveris masculinum 26 sic] si M I
■ m 6, 21—25. 151 Saturnus aliqua parfce respexerint, faciet steriles
152 FIRMICI freqnenter insidias, facit animi aestus et decernit instinctu libidinis turpis amoris incendia; alii vero ancillas matrimoniis sibi iungunt, alii [sibi] publicas meretrices genialis sibi tori copulatione consociant, 26 ex qua causa etiam filiorum soboles denegatur. Per 5 diem vero in lioc loco posita mulierum causa necem vel malae mortis decernit atrocitatem secundum naturam qualitatemque signorum; babet enim haec stella varias, sed quae difficile inveniri possint, decernendi potestates. Sicut enim in imaginibus artifex pictor lo liniamenta membrorum ex varia mixturarum diversitate persignat et temperatis coloribus [et] certam corporis formam imitatione facit similitudinis corporalis, sic et stellarum coniuncta radiatio societatis consensu pariter temperata vim quandam vicissim ex i5 coniunctis sibi potestatibus mutuatur et substantia sibi ex diverso ignium colore collata fata hominum ad picturae modum aequata societatis moderatione 27 depingit. Nam hoc sic esse, quod dicimus, istis rationibus comprobatur. Venere [si] sic, sicut dixi- 20 mus, collocata si
m 6, 25—30. 153 monii augmenta propriis actibus consequentur et erunt ab omni yitiorum labe sepositi, si tameh sic constitutam Venerem cum love de diametro Luna nulla radiatione respexerit. Quodsi in diametro Luna28 5 fuerit inventa, faciet infames libidinosos aut puerorum amatores, et ex coitu mulierum f sudarios facit gravi infamiae pulsari dedecore; ex incestis enim et stupris ex ista commixtione graves decernuntur infamiae; aut enim cum sororibus aut novercis aut filiabus aut fra10 trum uxoribus coire coguntur, sed nihilominus ex isto incesto lucra illis maxima obveniunt et confertur aliquod meritum dignitatis. Sed et semper Venus 29 cum Luna simul posita aut de quadrato coniuncta aut amoris inlecebras aut infamiae labem prona in15 felicitate decernit aut acerbis animi vitiis implicabit aut facit inpura aut libidinosa cupiditate praeposteros aut ex incestis amoribus gravi pulsat infamia. Aut enim, sicut supra diximus^ cum sororibus coeunt aut, si alienas a genere, duas tamen sorores stupro sibi cognitas 20 coniungunt aut cum filiabus coibunt aut cum matribus aut cum nuribus aut cum privignorum uxoribus, aut circa fratrum uxores vitio libidinosae cupiditatis ardebunt, [aut matribus] aut
154 FIRMICI cum patruis aut cum filiorum suorum patruis aut privignis aut adfinibus, aut duos fratres ad unam lecti libidinem devocabit; alias vero mulieres viriles facit 31 actus appetere. Sed haec tunc fortius facit, si cum Luna ista radiatione coniuncta in tropicis siguis vel 5 in erraticis vel squamosis vel in biformibus ista^ qua [fuerit] diximus, fuerit radiatione composita. Quae fortiora et vehementiora erunt, si sic ambas, idest Lunam et Venerem, sic ut diximus, positas vel unam de duabus Mars aut Saturnus aut de diametro vel 10 de quadrato viderint aut cum una ipsarum unus de duobus fuerit collocatus, vel si ista societate iunctae Luna pariter et Venus vel ista radiatione compositae in domo Martis vel Saturni fuerint collocatae vel si in Mercurii signis aut simul fuerint aut una de duabus 15 in Mercurii signo collocata aliam tali, quali diximus, 32radiatione respexerit. In vespertino ortu Venus constituta, sed nocturna genitura in bono constituta signo, si se Marti prospera radiatione coniunxerit, bona felicitatis incrementa decernit; potentes enim 20 et gloriosas facit potestates et honorum maxima largitur insignia et locupletum facultatum divitias largitur. Quodsi per diem Marti se quacumque radiatione coniunxerit, multorum ac magnorum malorum infortunia decernit. Gaudet enim per noctem, si se 25 Lunae Marti Mercurioque coniunxerit, et tunc homines maxima felicitate nobilitat, quotiens in nocturna geni33 tura fuerit cum his bona radiatione coniuncta. Si vero cum Sole in hoc loco, in quo loquimur, Venus fuerit, iniustissimam eam fore omnium prudentium 30 3 deuocabunt, corr. v 4 si cum A] simul cum 7 fuerit del. V I radiatio, corr. V 12 iuncta, corr. a 14 domum, corr. a | collocati, corr. a 15 mecurii K 16 signa, corr. A' | collocat, corr. A' | alia, corr. a 18 sed] in x 20 bono MV 21 glorias PR | bonorum, corr. A' 23 Marti se a] mart. et 26 lima, corr. v, 28 bonis, corr. A' 30 fuerit inuenta V
ni 6, 30—7, 2. 155 responsionibus constitit. Male enim constituitur Venus, si cum illo fuerit collocata; non enim gaudet Solis sociata luminibus, et quicquid in rebus humanis malum videtur ac miserum, hoc totum hominibus cuih Sole 5 posita decernit. Gaudet vero retro Solem collocata, idest matutina; tunc, quicquid boni cum bonis posita decreverit, fortiori felicitatis crescet augmento. Si vero 34 domina horoscopi fuerit inventa et ipsa totius geniturae domina fuerit vel si ipsa decreverit vitam in 10 bonis signis et oportunis geniturae locis collocata, maximam vitae largitur aetatem. Si vero dator vitae [largitur] vel domino geniturae vel horoscopi domino in diurna genitura restiterit, ex eo tempore vitae, quod decretum fuerit, minuit annos octo; et vitia sic 15 posita decernit, sed talia, quae non gravi maculentur infamia. Sed et in Venere similiter quaere duodecatemo- 35 rion et fines, ut omnibus rationibus decretorum secreta repperias. 20 Vn. MERCURIUS. Mercurius in parte horoscopi partiliter constitutus 1 in his, in quibus gaudet signis, in diurua genitura facit philosophos, grammaticae artis magistros aut geometras aut caelestia saepe tractantes aut qui ai 25 hoc spectent, ut deorum possint praesentiam intueri, aut sacrarum litterarum peritos; facit etiam frequenter oratores et advocatos, praesertim si in hoc loco vel in suis signis vel in ceteris vocalibus signis fuerit inventus. Quodsi sic Mercurium Sol aut Saturnus aut 2 1 consistit V 7 foi*tiora, corr. a {qui potiore) | augmenta, corr. a 8 inuentus MP inuent, R 12 del. A' I cf. ad 103, 23 et 74, lO 13 ex Qbj gt 14 minuta, corr. QA 15 maculent Mommsen 18 eius fines v 20 om. PR de mercurio V 23 phylosophos MR 25 spectent V] expectent I ut om. PR | praesentia, corr. V 29 nempe Mercurium
156 FIRMICI luppiter in diurna genitura respexerit, niagnos viros faciet, qui sacris gloriosis stemraatibus coronentur; facit etiam tales, ut illis maxima imperatorum negotia credantur. Quodsi sic positum Mercurium de quadrato de diametro Mars respexerit aut cum 5 ipso partiliter in horoscopo fuerit inventus, eum, qui sic natus fuerit, multiplici malorum continuatione prosternit: neque enim definiri aut designari possunt mala, quae ex ista Mercurii ac Martis coniunctione proveniunt. Si vero sic positum Mercurium Mars de 10 trigono respexerit, facit hominem bonis ac prosperis Sactibus occupari, Si vero Mercurius sic partiliter in nocturna genitura in boroscopo fuerit inventus, divinos sensibus facit et qui omnia, quae volunt, facillimis semper rationibus consequantur; reddet etiam honestos 15 moribus et graves, rationibus etiam facit praepositos aut conductionum aut instrumentorum aut vectigalium aut negotiationum aut mensarum et fenerationis negotia tractantes. Reddet etiam sic per noctem collocatus imperatorum aut potentissimorum iudicum 20 frequenter interpretes-, sed baec omnia secundum differentiam decernit qualitatemque signorum. 4 In secundo loco Mercurius ab boroscopo constitutus, si in matutino ortu fuerit inventus, faciet homines obscuros, sceleratae mentjs, alienos ab scientia 2fi litterarum et qui sit ab omni vitae subsidio destitutus. Si vero in hoc loco vespertinus fuerit et sit nocturna genitura, faciet feneratores negotiatores aut qui alienarum curam rerum procurationemque sustineant. Si vero in diurna genitura sic fuerit inventus, 30 facit philologos aut laboriosarum litterarum peritos 2 et add. VA' 4 negatia P* 5 vel add. A'V | aut v,6] ita ut 8 nequa, corr. A' | diffiniri PV 9 Martis] mert. M 11 faciet V 12 sic] sit MRaV qui del. 13 in horoscopo om. V 17 strumentorum, corr. Sittl 18 fenerationum is (his V), corr. SiUl 20 iudicium PR 26 sint V | destituti A' 27 sit %] si in 28 negotiares P 31 pilogos, corr. v
in 7, 2-6. 157 et qui naturain suam nolint ceteris hominibus comparare; adfectabunt enim ad omnia, quae illis nulla magisterii tradidit disciplina; facit sane miseros in vita et qui se semper vario angustiarum genere con5 ficiant. Si vero sic positum Mercurium aliqua lup- 5 piter radiatione respexerit vel si cum eo fuerit inventus et Luna se illis bona coniunctione sociarit, facit magnis ac famosis locis praeponi, sed qui non habeant potentiam principalem, sed in ipso actu 10 alienae potestati subiaceant. Facit autem magnis rationibus praepositos, reddit tales [et] qui facultates regias sua dispositione sustentent et qui omnes reditus regios thesaurosque suae habeant fidei dispositionique commissos; sed haec eorum felicitas brevi temporis 15 spatio finietur. In tertio loco Mercurius ab horoscopo constitutus 6 faciet sacerdotes magos archiatros mathematicos et per se invenientes atque discentes, quicquid illis non est alieno magisterio; facit autem cordatos 20 felices et qui ad omnes actus facili se ratione coniungant. Si vero sic positum Mercurium de trigono vel de exagono luppiter respexerit vel si cum ipso fuerit inventus, faciet magnae mentis, magnorum ac divinorum consiliorum viros. Si vero sic positis Mercurio 25 ac love Mars se illis aliquibus radiationibus obligarit, faciet procuratores regum, famosos duces, potentes administratores et quibus regiae facultatis substantia [se] credatur, et tales animo ac viribus reddunt, ut omnia possint animi sui virtute ac felicitate superare. 1 nolunt P 2 enim a] etiam 9 ipsis, corr. Sittl 11 et deh A' jjossis praepositos, rationales et qui 12 sua ■na'] posita 13 dispositionemque MPR (i ir. V) 16 constitus P*R 18 quicquid A'] qui que MPR quod ab illorum non sit alienum m. V 19 alienos, corr. A' | suppl. Sittl, sim. a 20 radiatione, corr. A' | accingant a componant Mueller cl. de err. 100, 28. 110, 14. 121, 14: 25 ioui | illos, corr. V possis etiam Mars [se] illos (ita Sittl) aut lovi Mars se [illos] cum A' 27 facultates, corr. QV | se del Q 29 feliciter, corr. x (ac om. A')
158 FIRMICl 7 In quarto loco Mercurius ab horoscopo constitutus in IMC. faciet acutos et publicis rationibus praepositos et qui multiplici doctrina polleant. Si vero in hoc loco in matutino ortu fuerit inventus, secretarum quarundam artium reddit magistros. Si vero sic posito 5 Mercurio alios geniturae cardines Mars Saturnusque possederint et Mercurium aut de quadrato aut de diametro respexerint, facient accusationes, custodias carceris et frequenter damnationes. Si vero vespertinus in quarto ab boroscopo idest in IMC. la fuerit inventus, faciet aurifices aut fossores auri aut absconsarum quarundam artium magistros aut qui computo aut calculo videantur instructi, aut palaestricorum hominum duces praepositosque perficiet. 8 In quinto loco Mercurius ab horoscopo constitutus 15 si in matutino ortu fuerit inventus, absconsores auri et divitiarum faciet et qui providentia sua maximam faciant substantiae facultatem, aut alienis, sed magnis facit praepositos pecimiis et qui divinis moribus esse videantur. Decernitur autem illis sic posito Mercurio 20 maxima vitae substantia et erit illis fecunda soboles 9filiorum. Si vero vespertinus in hoc loco fuerit inventus, pecunias nulla poterit ratione servare, sed totum, quicquid pecuniae vel auri et argenti ceterorumque mobilium repositum fuerit, profusis faciet 25 erogationibus dissipari. Faciet sane negotiosos ac rationibus publicis quacumque administratione praepositos. Facit interdum pro qualitate signorum ma1 constitus K 2 IMC. A'] mc. (merc. M) 5 magisterio, corr. VA' 8 excusationes P* 10 add. A' | IMC. A'] mc. 13 compoto MV | structi, corr. A' | aut Q^V] ut 18 substantiam, corr. A'Q | alieni, corr. A' 19 diumis, corr. V 20 uideatur PR 21 maximg, corr. a | fecundabiles, corr. A' 22 uespertinus jpost inuentus repetit V 24 pecuniam (pecc- P) MPR pecuniarum A' | auri et A'V] uariet 25 mobilium V] nobilior | praepositum (-tus V), corr. A' 26 negotioso (-sos V) sacrationibus, corr. A' 27 qu§cumque, C07T. A'
ni 7, 7—13. 159 gistros aut geometras aut astrologos et qui siderum cursum prudentia computationis inveniunt; facit etiam palaestricis praepositos et eorum duces. Quodsi in 10 hoc loco Mercurius positus coniunctionem Lunae cre5 scentis exceperit, totum corpus hominis albis facit variari maculis aut [qui] vitiosis valitudinibus implicabit secundum naturam qualitatemque signorum. Si vero sic Mercurio posito [sic] deficiens se Luna coniunxerit, dedecorosis bominem valitudinibus im10 plicabit et faciet frequenter a recto vivendi ordine praeposteris dementiae casibus aberrare. In sexto loco ab boroscopo Mercurius constitutus 11 aut ex docta facilitate sermonis sui ex advocatione aut ex negotiatione aut ex deorum reditibus 15 faciet fortunam sibi maximam comparare, praesertim si sic posito Mercurio in decimo ab horoscopo signo stella alia fuerit inventa. Si vero in nocturna geni- 12 tura matutinus in sexto loco fuerit inventus, interpretes piscatores aucupes sculptores facit, si sic posito 20 Mercurio alia stella in decimo geniturae loco fuerit inventa. Si vero matutinus in nocturna genitura in sexto loco fuerit constitutus et decimus ab horoscopo locus nullam stellam habeat, facit malignos malitiosos malorum consiliorum auctores, fures [sed] et qui res 25 alienas invido mentis ardore desiderent et qui de alienis casibus gaudeant, delatores et qui adfines ac propinquos suos omnes acerbis odiis persequantur, pigros et caecos mentibus et quibus omnia malitiae genera conferantur. Si vero vespertinus in hoc loco 13 1 astralogos M austrolo^os P j syderum MP 5 hominis albis {ex aluum uv.) V] homini saluum 6 qui deh a atque v | implicauit (implicentur V), corr. v 8 si] sic V | sic del. A' 10 ordinem R» 12 Merc. ab horosc. V 13 sermoni M | sui del. A' siue Mommsen \ add. VA' 15 fortuna sibi maxima comparat^ MPE 17 noctumo M 22 constitus R 23 malignorum, corr. A' 24 sed del. a 26 delatrones M | suos ac propinquos V 27 persequatur, corr. A' 29 conferantur suspectum competant Mueller
160 FIRMICI fuerit inventus, faciet cordatos graves crypticos, rationibus aut mensis aut horreis aut apothecis aut instrumentis aut negotiationibus praepositos, ex quibus occasionibus lucra illis magna conferuntur. Si vero sic positus coniunctionem Lunae venientis exceperit, 5 faciet scribas aut iudicum auctoritatum aut senatus aut qui cum imperatoribus constituti docendi habeant aliquam potestatem, aut qui actus principis sui iubeantur dispositionibus suis gubernare, praesertim si sic Mercurio constituto Luna aut quaecum- 10 que alia stella X. geniturae locum possideat. 14 In septimo loco Mercurius ab horoscopo constitutus, idest in occasu, in diurna genitura si fuerit inventus, faciet eos, qui sic Mercurium habuerint, gravibus vitiis implicari et miserarum libidinum cupi- 15 ditatibus aestuare; erunt autem nimis aut puerorum amatores aut virginum, sed hi mulieres stupratas sortiuntur uxores, frequenter infamium virorum curam tuitionemque suscipiunt. Sed et hoc pro signorum qualitate decernitur; nam si in hoc loco in his, in 20 quibus non gaudet, signis
IHT, 13— 18. 161 et quibus ex veneriis occasionibus felicitates maximae conferantur; et aut calculi aut musicae aut notarum aut difficilium litterarum inventores reddit. Scio in hoc loco Mercurium psefopaectas saepe fecisse. 5 In octavo loco [geniturae] Mercurius ab horo- 16 scopo constitutus, si per diem vespertinus in lioc loco fuerit inventus, faciet tardos et qui niliil agere audeant aut velint, laboriosis semper actibus impeditos, stulte malitiosos et ad nullos actus necessarios. 10 Si vero in hoc loco constitutus in Saturni domo fuerit in partibus Saturni, faciet surdos, praesertim si illum sic positum Saturnus aliqua radiatione respexerit, Si vero per noctem vespertinus in hoc loco 17 fuerit inventus, faciet alieni patrimonii heredes et 15 qui casu absconsas inveniant facultates-, erunt etiam felices pariter et beati, vitiosi tamen et qui facile adsiduis languoribus fatigantur. Matutinus vero in hoc loco constitutus faciet eos, qui sic nati fuerint, augere in infiuitum pecunias et magnos actus ad20 petentes; alios autem faciet sollicitudinum, commendationum aut actuum aut instrumentorum fidos stabilesque ^custodes^ aut alieni patrimonii frequenter
162 FIRMICI 19 efficaci cogitatione complere. Si vero in hoc loco matutinus fuerit inventus, faciet sacerdotes divinos haruspices augures mathematicos astrologos medicos, et quibus ex istis artibus et institutis vitae subsidia quaeran,tur. Sed haec fortiora erunt, si benivolae 5 stellae fuerit radiatione protectus; faciet enim felices beatos magnos potentes, et quibus omnia felicitatis insignia conferantur. Si vero sic positum Mercurium malivolae stellae respexerint vel si in diametro vel in quadrato fuerint inventae, faciet inreligiosos sacrilegos 10 spoliatores templorum damnatos damnabiles, et qui semper in peregrinis locis oberrent fugientes aut qui 20exilii damnationibus opprimantur. Yespertinus vero in hoc loco Mercurius constitutus faciet sacerdotes magos medicos artifices, et quibus ex istis artibus 15 vitae subsidia comparentur, et tales ingenio, ut per semet ipsi discant, quicquid illis magisterii non tradidit disciplina. 21 In decimo loco Mercurius ab horoscopo constitutus, idest in MC, si matutinus in hoc loco fuerit, 20 admirabiles et magnos in actibus reddit. Si enim sic constitutum Mercurium luppiter ex aliqua parte respexerit de trigono vel de exagono in diurna genitura, erunt magni potentes, maximarum civitatum vel imperatorum vel potentium virorum negotia tractantes, 25 fideles benivoli sapientes graves. Sed in nocturna genitura si sic positum Mercurium Venus aliqua radiatione respexerit, haec faciet, quae in diuma genitura cum love illum facere monstravimus. Si vero sic positum Mercurium Mars ex aliqua parte respexerit, idest de 30 quadrato vel de diametro, promotiones venientes vario offensarum genere pelluntur; et erunt frequenter ob 6 fuerint, corr. A' ] protecti V | facit {ex faciet uv) M 13 opprimant PK 16 subsidie (-i^ K)PR 17 semet g] se et 19 constitus K {idem 163, 4) 21 fort. in actibus 22 constitutus, corr. A' 26 noctumis PKV post -na s eras. M | genituris V 29 si] sic R 32 repelluntur A'
m 7, 18—25. 163 hoc exules vel alicuius damnationis onera sustinentes. Sed et si Luna se Marti aliqua radiatione coniunxerit^ facient etiam biothanatos. Vespertinus vero in X. loco 22 ab horoscopo constitutus faciet peregrinitates et ad5 siduas locorum commutationes, facit etiam in omnibus actibus publicari. Si vero sic positum Mercurium Saturnus ex aliqua parte respexerit aut de diametro aut de quadrato, faciet aquosis semper actibus occupari et officia eorum aut prope mare aut prope fluvium 10 aut prope stagna constituit; vitia vero et valitudines ex humorum semper abundantia decernit. In undecimo loco Mercurius ab horoscopo con-23 stitutus faciet ingeniosos et in omnibus actibus necessarios et quibus magnarum rationum actus commit15 tantur; sed tunc maiora decernit officia, si lovi fuerit oportuna radiatione coniunctus. In duodecimo loco Mercurius ab horoscopo con- 24 stitutus faciet ingeniosos; si y in quibus negotiis alii periclitantur, in ipsis prosperos habeant eventus. Vespertinus vero in hoc loco constitutus multa faciet negotia concitantes et multorum inventores negotiorum. Neque enim sine causa istum locum prudentissimi viri notaverunt, nec sine causa partum aut tempus parturientis mulieris in hoc loco posuerunt; editura enim sobolem in hoc loco mater constituitur. Confert enim se etiam25 sextus locus duodecimo,
164 FIRMICI in his locis positae pigros habeant actus; Mercurius
m 7, 25—8, 4. 165 malis malum, explicare debemus, quid in genituris cum singularum societate decernat. Per diem cum Tove positus ac Sole in oportunis geniturae locis maximas decernit felicitates; si vero per diem cum Marte 5 fuerit inventus, maximorum infortuniorum faciet calamitates. Per noctem vero simili ratione mutatur; nam cum Venere et Luna et Marte bonus est, cum Sole vero maxima mala infelicitatesque decernit. Quod ut manifestius doceamus, omnia debemus specialiter ex10 plicare. Sed prius duodecatemorium Mercurii diligenter inquire et fines duodecatemorii, ut ad omnia geniturae secreta pervenias. VIII. MERCURIUS CUM SOLE. Per diem Mercurius cum Sole partiliter in boro- 1 15 scopo constitutus faciet reges duces potentes; si vero per noctem in lioc loco faerint partiliter inventi, patrem degenerem et ignobilem faciunt; erunt autem in artibus publicis, sed absconsis et miseris secundum naturam qualitatemque signorum. 20 In secundo loco ab horoscopo Sol et Mercurius 2 partiliter constituti augmentum patrimonii decernunt et aliquorum actuum principatum. In tertio loco ab horoscopo Sol et Mercurius 3 constituti faciunt haruspices somniorum interpretes 25 medicos divinos augures astrologos mathematicos, et qui semper futura praedicant, sed quorum ars atque institutum ad omnium notitiam perferatur. In quarto loco ab horoscopo idest in IMC. par-4 tiliter Mercurius cum Sole constitutus faciet ignobiles 30 et absconsarum aut inlicitarum artium peritos, sed 2 singulorum A' 3 positum MPR 5 faciet in P 13 de coniunctione soHs et mercurii V 14 cf. 141, 8 16 partem, corr. A' 17 ignorabilem P | actibus Sittl, an e
166 FIRMICI honestos et graves. Quodsi sic positi fuerint in quarto loco geniturae, considerandum est maxime, in quo sint signo constituti et qui sit eius signi dominus; periculosum est enim maxime, si in lioc loco Mercurius positus in Satumi domo fuerit inventus. 5 5 In quinto loco Sol cum Mercurio ab horoscopo constitutus partiliter faciet nobiles et qui omnia facile perficient, sed periculosos et qui non habeant perpetuam felicitatem et qui multos facili ratione decipiant. lo 6 In sexto loco ab horoscopo Mercurius cum Sole partiliter constitutus ignobiles servos laboriosos pigros faciet et quorum patres nesciantur, orbos a parentibus, tardos in actibus, et qui nibil consequi possint, si nuUa stella in X. ab boroscopo loco fuerit inventa. i5 constitutus, faciet multa 25 perpeti mala, laborantes et cotidiano opere alimenta quaerentes et malis semper ac sordidis actibus occupatos; erunt enim artes aut sordidae aut squalidae aut gravi odore et quibus artibus vigiliae perpetuae ab operantibus exigantur, quales sunt confectores 30 coriorum fullones lanarii pistores coqui et his similes; ipsos tamen faciet stomachicos aut prima aetate vitiosos. 8 perficiant A 9 ratione Q*A'] radiatione 16 suppl. A' 18 praeserti K 21 partiliter QA'] pariter {ante cum sole P) 25 add. A' 26 loborantes K | alimenta] uictum V 27 occuputos (os ex es uv.) M 31 pictores, corr. Sittl 32 sthomaticos
m 8, 4-9, 1. 167 In octavo loco ab horoscopo Mercurius cum Sole 8 partiliter constitutus faciet debiles vitiosos et qui facili ratione decipiantur*, sed.... in hoc loco constituti biothanatam mortem faciunt et decernunt fre5 quenter insanias. In nono loco ab horoscopo Mercurius cum Sole 9 partiliter constitutus faciet exorcistas et qui laborantes daemonum incursione homines remediis liberent, ut his artibus maxima illis vitae substantia confe10 ratur. In decimo loco ab horoscopo idest in MC. Mer- 10 curius cum Sole partiliter constitutus in his, quibus gaudet signis vel in quibus exaltatur^ per diem totius orbis dominos faciet aat multis et maximis provinciis 15 potestatis merito praepositos, praesertim si bonum eis luppiter testimonium commodarit. In undecimo loco ab horoscopo Mercurius cumll Sole partiliter constitutus in processu aetatis felicitatis augmenta decernunt. 20 In duodecimo loco ab horoscopo Mercurius cum 12 Sole partiliter constitutus pauperes infelices servos faciet, qui semper
168 FIRMICI captivitatis causa servituros. Si vero in feminino signo, in horoscopo scilicet, Saturnus et Mercurius partiliter in nocturna genitura fuerint inventi, facient eunuchos vel viros sine semine et qui coire non possint, turpes infames inpuros inpudicos cinaedos. 5 2 In secundo loco ab horoscopo Mercurius cum Saturno pariter constitutus in diurna genitura faciet herbarios medicos et per quos hominibus sanitas comparetur, sed divites etiam et famosos in actibus suis. Erunt autem pro qualitate signorum frequenter ora- 10 tores aut mendicos nudos insanos aut templorum servos; frequenter etiam facient accusari et in custodia constitui, lugubres tamen semper et sine filiis et aliqua cor- 15 poris parte debiles aut quibusdam vitiis implicatos. 3 In tertio loco ab horoscopo Mercurius cum Satumo partiliter constitutus urinatores aquas ex altis puteis levantes, hortulanos, actores modicarum villarum, aut pollinctores et funerarios aut custodes mor- 20 tuorum cadaverum aut sepulchrorum faciet ianitores. 4 In quarto loco ab horoscopo idest in IMC. Mercurius cum Saturno partiliter constitutus faciet inlicitarum
m 9, 1-7. 169 rint, frequenter mutare domicilia, et annonae aut frumentorum aut locorum quorundam praepositos aut gemmarum aut margaritarum aut aromatum aut metallorum praepositos; facient etiam et sacrorum
170 FIRMICI 8 In octavo loco ab horoscopo Mercurius cum Saturno pariter constitutus processu temporis patrimonii et honoris augmenta decernit; alii yero mortis alienae causa patrimonia consecuntur, valitudo tamen illis erit aut de Vesicae calculo aut de ventris vitio. Per noc- 5 tem vero in hoc loco pariter constituti pauperes proscriptos languidos aut ruginosos facient et quibus humores facient ex damno depereuntes, si Luna minuta lumine ad Saturnum feratur aut ad Martem plena. lo 9 In nono loco ab horoscopo Mercurius cum Saturno pariter constitutus prophetas aut vestitores divinorum simulacrorum aut baiulos divinarum caerimoniarum faciet. 10 In decimo loco ab horoscopo Mercurius cum Sa- 15 turno pariter constitutus, idest in MC; alienorum patrimoniorum heredes faciet aut maximarum rerum inventores. Erunt interdum scribae aut actores aut maximorum virorum procuratores. Sed sic eos positos
I III 9, 8-10, 3. 171 nus ab horoscopo partiliter constituti quid decernant, sextus geniturae locus manifestius explicavit. X. MERCURIUS ET lUPPlTER. Mercurius cum love partiliter in horoscopo con- 1 5 stitutus in diurna genitura faciet claros et gloriosos, civitatibus praepositos aut maximarum civitatum decem primos, iuridicos et qui provinciis aut civitatibus iura restituant, sed qui iustis semper gaudeant causis. Si vero per noctem sic fueriut inventi, procuratores 10 aut actores aut negotiorum praepositos, sed magnorum aut potentium virorum interdum facit scribas, rationibus mensis apothecis negotiationibusque praepositos, argutos vero, ingeniosos et quibus ex bonitate ingenii felicitas maxima conferatur. 15 In secundo loco Mercurius et luppiter partiliter2 ab horoscopo constituti in diurna genitura facient heredes alieni patrimonii, ab extraneis adoptatos et fundamentorum multorum et depositarum specierum dominos et quibus processu temporis augmenta feli20 citatis maxima conferantur. Si vero per noctem in hoc loco partiliter fuerint inventi, stultiores facient et quibus non sit perpetua felicitas et quos vitae cursus saepissima ratione decipiat. In tertio loco ab horoscopo luppiter et Mercu- 3 25 rius partiliter constituti magos facient, sed praeclara semper bonitate pollentes, hymnologos aut deorum baiulos aut custodes templorum aut qui religionibus homines initient et consecrent et qui deorum monitu 1 decernat, corr. A' 3 satumus et mercurius PR de coniunctione mercurii et iouis V 5 an gloriosis.^ 6 au V I aut — 10 praepositos repetit E 7 uiridicos P | prouitiis R* priore loco 8 uira P | iussis HPB pr. l. V | gaudent, corr. A' 10 aut actores om. R pr. l. 11 ac A' 15 et A'] cum 16 faciet, corr. A' 18 multarum, corr. A' 20 maxima om. P 21 stultores, corr. A'
172 riEMICI futura praenoscant, aut sacris certaminibus facient praepositos. Haec
III 10, 3—10. 173 fructus maximos consequantur, felices beati et qui regum actus sua intercessione disponant, exactores regiarum annonarum vel pecuniarum fiscalium, provinciis civitatibusque praepositi. Si vero diurna geni- 8 5 tura et in sexto loco love cum Mercurio constituto nulla stella in X. ab horoscopo loco fuerit inventa, mediocres et vita et patrimonio et actibus faciet. Si vero per noctem sic fuerint inventi, reddunt negotiorum interpretes et piscatores aut augures aut sculp10 tores aut laboriosis semper actibus impeditos aut servilia officia facientes aut in talibus artibus positos, quae gravibus odoribus et gravibus sint sordibus squalidae, idest aut fullones aut coriorum confectores aut gallicarios aut pistores aut lanarios aut bis si15 miles. In septimo loco ab borosQopo, idest in occasu, 9 Mercurius cum love pariter constitutus et per noctem et per diem eadem simili ratione decernit. Faciet enim a mulieribus felicitates maximas conferri et fa20 ciet publicis muneribus praepositos et populorum aut civitatum principes aut decem primos, longioris vitae et bonae senectutis et bonis consiliis ac moribus et qui bonas res desiderent seinper. Sed
174 FIRMICI cessu temporis mediocriter substantiae incrementa decernunt. Si vero per noctem in hoc loco fuerint inventi, aut inveniunt aliquid, unde habeant maximum vitae subsidium, aut hereditas illis non modica conferetur, et processu temporis maximis felicitatibus 5 sublevantur; vitiosos tamen corpore et languidos facient. 11 In nono loco Mercurius et luppiter constituti haec decernunt, quae in tertio loco geniturae constituti decreverunt. 10 12 In decimo loco ab horoscopo Mercurius et luppiter magnos actus et magnas administrationes et magnas decernunt potestates pro mensura geniturae. 13 In undecimo loco ab horoscopo Mercurius et luppiter partiliter constituti haec decernunt, quae de- 15 cernere illos in quinto diximus loco. 14 In duodecimo loco ab horoscopo Mercurius et luppiter pariter constituti, si Mercurius matutinus extiterit, faciet scribas regis aut senatus aut notarios exceptores principum, aut civitates maximas 20 tueantur, sed qui magne et frequenter offendant et qui in novissimo vitae tempore infelicitatis onere praegraventur aut qui biothanata morte depereant, si sic positi in nocturna fuerint genitura. In diurna enim genitura quantulumcunque in his actibus et in his 25 officiis perseverant et non frequenter offendunt. Vespertinus vero in hoc loco cum love constitutus tardiores actus et sinistrum fatum dabit, quidam vero popularibus actibus aut laboriosis implicabuntur. 1 f(yrt. mediocria 13 decemit, corr. A' 15 pariter M 18 pariter pariter P 19 reges, corr. A' 20 add. >t 21 tuentur PE possis tuentes | an maligne? 26 perseuerent V 29 actus P
m 10, 10—11, 3. 175 XI. MERCURIUS ET MARS. Si in parte horoscopi Mercurius et Mars parti- 1 liter fuerint constituti, in diurna scilicet genitura, anaforicos cardiacos facient et oligochronios et inf) felices; aut enim ex occasione mulierum aut ex amoris inlecebris aut absconsis scripturis aut de maleficiis aut de falso damnari eos facient; et faciunt biothanatos interire. Si vero per noctem in horoscopo par- 2 tiliter fuerint inventi, facient magnos magnarum reli10 gionum praepositos, duces aut praenuntios aut protectores aut satellites imperatorum, administratores maximos, 1 om. PB de coniunctione mercurii et martis V 2 si — fuerint in confinio foliorum geminat M 3 costituti B 4 anaroficos M 6 maleficis, corr. Q^A' 7 facient et facient et faciunt M 9 regionum V 11 imperatorum V 12 add. A' 13 conteratur PR | posito, corr. A' 15 eos deh A' 16 decipiuntur V 17 sat. const. P 18 in omni felicitatis M | praegrauantur MR* 20 loco absc. merc. M 23 facient A'] faciet 25 del. xc 26 implicat, corr. A' 27 plenam A ] si add. QV
176 FIRMICI sic fuerint inventi, facient malae mentis, malitiosos obscuros tiinidos, fet audaces et qui in omnibus actibus decipiantur, sed actus eorum facit multiplices; erunt enim aut publicani aut vectigaliarii aut curiosi. Quosdam mente insanos aut freneticos facit. 5 4 In tertio ab boroscopo loco Mercurius et Mars pariter constituti facient aut ex ignitis aut ex ferratis actibus vitae habere substantiam*, erunt autem tales, ut futura praediscant et qui semper conversentur in templis; sed omnibus, qui negotianturj terribiles, etiam 10 si nihil sciant vel si nihil agant, existunt^ sed qui processu temporis habeant felicitatis augmenta. 5 In quarto loco
UI 11, 3—8. 177 In quinto loco ab horoscopo Mercurius cum Marte 6 partiliter constitutus fortes viriles, athletas invictos in omnibus certaminibus reddunt, sed qui ad varia loca domicilii gratia. conferantur et quibus de publico 5 aut de fisco victus gratia annonae maximae conferantur. Sed in omni certamine superiores et terribiles adversariis suis faciunt. In sexto loco et in XII. ab horoscopo Mercurius 7 et Mars partiliter constituti haec eadem simili ratione 10 decernunt; nam si per diem in his locis fuerint constituti, valitudines et vitia maxima decernunt. Faciunt autem et in custodia constitui et carceris habere notitiam et ex quacumque accusatione damnari; aut enim adpetuntur aut deferuntur aut falsis criminum 15 circumventionibus obligantur; a servis enim et per servos aut servilibus hominibus aut ab his, qui sunt criminis alicuius causa in custodia constituti, appetuntur aut deferuntur et cum maximis tormentis et cum maxima violentia et atrocitate depereunt, prae20 sertim si in his constituti locis Lunam plenam ex aliqua parte respexerint. Si vero per noctem in YI. 8 vel in XII. ab horoscopo
178 FIRMICI perseverabunt, qui in liis locis Mercurium cum Marte habuerint constitutum, quia ab uno actu ad actum alium transeunt. 9 In septimo loco ab boroscopo idest in occasu Mercurius cum Marte partiliter constitutus, si per 5 diem in hoc loco partiliter fuerint inventi, eos qui sic eum habuerint, mulierem aut uxorem suam manu propria interficere compellunt aut propter mulierem vel propter uxorem aut propter amoris cuiusdam praeposteras cupiditates semetipsos aut alios interficient, 10 aut propter tale aliquod admissum facinus in publica custodia aut in carcere constitui et ex lOista accusatione damnari. Sed generaliter quicumque sic Mercurium et Martem habuerint, homicidia et mortes f in ipsorum pro signorum qualitate complen- 15 tur; aut enim grassatores erunt aut latrones aut sicarii aut piratae aut his similes^ et in his facinoribus comprehensi per severam sententiae animadver11 sionem plectuntur. In nocturna vero genitura sic positi facient eos a mulieribus iniustis actibus circum- 20 scribi aut viraginibus iungi et ab his filios suscipere et semper magnis vitiis involvi. 12 In octavo loco ab horoscopo Mercurius cum Marte partiliter constitutus si per diem sic fuerit inventus, faciet [nihil] tales, qui nihil ex eis, quae cupiunt, con- 25 sequi possunt, sed periculosos et qui omne patrimonium funditus amittant. Quidam vero erunt insani ac furiosi; alii in custodiam coiciuntur aut damnabuntur 13 et finiunt frequenti ratione biothanati. Si vero per 4 aborosc M 11 aliquot M aliquod tale V | amissum MV ammissum PR | suppl. %6 12 constitui et A'] constituti 14 sic Mercurium a] missus est 15 ipsis V in del. Mommsen 17 simile, corr. A' 18 perseuerans (-anti V) s. animaduersione (-auersione PR) 19 flectuntur, corr. Q, et Y (complectuntur) 21 uoraginibus M* uirginibus R* 25 tales qui %(>] nihil tale si cf. 161, 1. 188, 19 \ eis A'] ea 26 nempe possint 27 amitantR 28 custodia (custo M), corr. a 29 frequenter, corr. a | byothanati R biothanatis V I
in 11, 8—16. 179 noctem in hoc loco fuerint inventi, de malis artibus vel de malis officiis facultates sibi aliquas comparabunt et qui per dies singulos malis ac nefariis actibus crescant. Erunt fures aut effractores aut qui 5 commendatas sibi res aut fidei suae creditas obstinatis soJeant cupiditatibus abnegare, aut nefariorum facinorum inventores vel executores. Faciunt enim aut tortores aut carnifices aut proditores suorum et ex istis artibus fortunae ac facultatum sibi maximas 10 substantias comparantes, sed mors eis cum violentia aut cum quibusdam tormentis gravibus proveniet, aut moriuntur [in] gravis insaniae vitio laborantes. In nouo loco ab horoscopo Mercurius cum Marte 14 pariter constitutus iniustos inreligiosos periuros faci15 ent, sed cum isto mentis errore nihilominus ministros deorum, sed et hos ipsos deos, quibus serviunt, spoliantes atque nudantes, qui templorum donaria praedam suam faciant. Sed haec maxime faciunt, si longe a radiis Solis inventi fuerint aut in suis invicem par20 tibus aut in domo Solis f arte haec eruut, si sic eis positis Luna se de quadrato vel de diametro coniunxerit plena luminibus. In decimo loco ab horoscopo Mars et Mercurius 15 pariter constituti miseros et inefficaces homines faci25 unt; delectabuntur autem adsiduis navigationibus et amatores erunt palaestrarum, et qui vitam suam potentibus viris aut regibus vitii cuiusdam vendant. Erunt autem cum macula semper aut vitio secundum qualitatem substantiamque signorum. Sed 16 30 semper Mercurius cum Marte pariter constitutus 1 inventi om. M ( partibus, corr. v.6 2 comparabuntur MV 3 quae a 4 fractores, corr. A' 10 mores, corr. A' mortes o 11 prouenient, corr. A' 12 in del. v 15 istos, corr. A' | errores V 17 donaria c] dominari ad cf. de err.28,6 18 faciunt A'] faciant MPE facient V 19 sui solis P | suis] Solis 6 20 lac. stat. % \ v. c. fortiora x
180 FIRMICl in actibus publicis aut in administrationibus aut in occupationibus constituit, sed in ipsis actibus numquam longis temporum continuationibus perseverant; aut enim impetiti aut accusati amoventur et frequenter iudiciis adplicantur et falsis interdum accu- 5 sationibus opprimuntur; ex quibus infortuniis ita eorum patrimonia dissipantur, ut [in] gravi fenore usurarum quatiantur; sed et sponsione aut fideiussione aliqua gravibus damnorum vel condemnationum geneITribus opprimuntur. Si vero luppiter Mercurio ac 10 Marti pariter positis aliqua se testimonii societate coniunxerit, aut si cum ipsis pariter fuerit inventus, magnos in omnibus actibus et in occupationibus faciet,
m 11, 16—12, 1. 181 dunt. In domo vero Veneris aut in partibus constituti faciunt linteones, textores tunicarum, plumarios, tinctores, aromata aut gemmas aut margaritas aliqua ratione tractantes. In lovis vero domo vel in parti5 bus constituti scelerata ac facinorosa officia tractantes; facient enim tortores carnifices interfectores delatores proditores suorum. In Solis vero aut Lunae domo aerarios ferramentarios statuarios pelliones coriorum infectores, ab igne aut ex ferro vitae 10 subsidia quaerentes. Inmutatio enim signorum diversorum negotiorum actus decernit. In undecimo loco Mercurius cum Marte pariter 19 constitutus faciet perire semper in pugna, alios amatores palaestrae faciet, alios armorum, sed fortes con15 siliis et qui ex omnibus actibus felices semper processus accipiant. In duodecimo loco ab horoscopo constituti Mer-20 curius et Mars quid faciant, sextus locus specialiter ostendit. 20 XII. MERCURIUS ET VENUS. In horoscopo Mercurius et Venus partiliter con- 1 stituti in diurna genitura faciunt scutarios vel protectores imperatorum vel qui proprio excubitu salutem principis servent aut qui pecunias aut thesauros regios 25 suis iubeantur dispositionibus gubernare, et quibus huiuscemodi administrationum officia credantur; facient enim musicos choricos et qui musicos modos faciant aut certe publicos magistros aut oratores aut 4 radiatione MPR | domo uero MR»V 5 praepositos facient triburios aut suppl. Q praepositos tribunos regiones aut ciuitates aliquas obtinentes, in domo Saturni vel in partibus constituti A' non male \ facinerosa P^'R 6 facit V 7 suorum 6J eorum 8 ^rrarios R 10 immutatio enim A'] immutationem (inm- M) 13 semper perire M 17 looco P 20 de coniunctione mercurii et ueneris V 21 In horoscopo om. V 24 peccunias PV 26 huiusscemodi P huscemodi R 27 an etiam.?
182 Fmmci grammaticos aut legum inventores aut qui in nume2ris praestent. Si vero per noctem in horoscopi partibus fuerint inventi, facient acutos ingeniosos et qui omnia^ quaecumque agere voluerint, facile consequantur. Erunt autem aut coronati aut praepositi sacer- 5 dotibus aut sacrorum simulacrorum baiuli et qui processu temporis augmenta dignitatis accipiant. Facient autem armoniae cuiusdam peritos aut litteris regis praepositos, sed quorum oratio ac sermo plenus sit leporis et gratiae. 10 3 In secundo loco ab horoscopo Mercurius et Venus pariter constituti in diurna genitura facient multa negotia tractantes et qui in nobilibus actibus occupentur, sed in ipsis diutius perseverantes, amoenos et gratos in vita pariter ac moribus, vinosos tamen ac 15 libidinosos. Si vero matutinus in hoc loco fuerit inventus, faciet per semetipsos patrimonia quaerentes, felices litteratos disciplinam aliquam musicamque tractantes, laetos et honestos gratiaeque splendore ful4 gentes. Si vero in nocturna genitura vespertinus in 20 hoc loco cum Venere fuerit inventus, magnas decernit facultates et processu temporum maximarum felicitatum incrementa largitur; erunt enim principes civitatum, erunt legibus praepositi et quibus maximarum provinciarum cura mandetur. Alii inveniunt aliquid, 25 unde initia felicitatis accipiant, aliis hereditates maximae conferuntur. 5 In tertio loco ab horoscopo Mercurius et Venus pariter constituti facient in sacris certaminibus esse victores aut sacerdotes aut prophetas aut vestitores 30 deorum aut in templis maxima tractantes officia aut 2 praesint, corr. x cf. Maneth. V 266 3 acutos Us M 5 aut prius om. M 7 temporis om. M 8 regiis A 10 gratia, corr. A' 13 in del. a 15 pariter x] paribus (operibus A) I uitiosos M cf. VIII f CIV col. 2 med. 18 misicamque P» 19 gfaque M 26 felitatis K | alii MV | hereditatis Mav» 21 conferunt M
m 12, 1—8. 183 praepositos sacerdotibus aut sacri certaminis principes aut legatos f boni aut institutionis moribus et quibus desideria sua secura civitas credat. In quarto loco ab horoscopo Mercurius et Venus 6 5 pariter constituti absconsarum litterarum facient peritos, magos pbilosophos et caelestia saepe tractantes aut qui laborantes homines curent et qui hominibus quolibet genere prodesse consueverunt. Matutinus vero cum Venere in hoc loco positus a servitute ad 10 libertatem venire faciet et ab ignobilitate ad splendorem nobilitatemque perducit, sed miserarum mulierum aut servilium aut anuum aut virginum tuitionem defensionemque suscipient et qui propter has actus variis generibus adpetant. Actibus vero institutis et nego15 tiis et negotiationibus occupatos facient secundum substantiam qualitatemque signorum. In quinto loco ab horoscopo Mercurius cum Ve- 7 nere pariter inventus maximas facultates processu temporis decernit et felicitatis simili modo largitur 20 insignia, et qui mulieribus vel ab uxoribus dona maxima vel praemia consequantur et qui potentibus viris notitia iungantur. In sexto loco ab horoscopo Mercurius cum Ve- 8 nere pariter inventus in diurna genitura de rationibus 25 vel de negotiationibus aut de computo aut de disciplina aut de deorum reditu decernit substantiae facultates, praesertim si sic his in VI. loco constitutis aliqua stella in X. geniturae loco fuerit inventa; sed 2 fort. bonis moribus et institutis; sic fere locum refingit Buecheler legatos boni aut instituti
184 riRMICI Tixorein difficile consequentur, nam erunt libidinosi et 9 ex ista re quodam modo infames. In nocturna vero genitura si matutinus in hoc loco cum Venere fuerit inventus, ancillas aut viduas aut meretrices matrimonii sibi gratia copulabunt; actus vero habebunt laboriosos 5 et serviles et circa aquam, si nulla stella sic his positis in decimo ab boroscopo loco fuerit inventa. Quodsi fuerit^ faciet proprio labore multa quaerentes; erunt enim peregrini negotiatores gubernatores nau10 cleri vel fabricatores auri. Yespertinus vero in hoc 10 loco si cum Yenere fuerit inventus, cordatos ingeniosos musicos vel organarios faciet aut tinctores colorum aut aromatum aut gemmarum aut margaritarum mercatores; faciet quosdam myropolas vel pigmentorum medicinalium inventores [erunt]; faciet etiam sic posi- 15 tus frequenter praepositos metallorum^ ut ex his actibus maxima illis facultatum subsidia quaerantur. 11 In septimo loco ab horoscopo Mercurius et Yenus pariter inventi absconsarum valitudinum vitia decernunt; faciunt enim aut hepaticos aut freneticos aut melan- 20 cholicos et his similes valitudines, sed ab uxoris afiectu semper alienos et usque ad ultimum vitae tempus in12fames. Si vero in hoc loco per noctem cum Venere fuerit inventus, a mulieribus vel ab uxoribus maxima illis divitiarum substantia conferetur et qui gradatim 25 processu aetatis grandes honores et maximae felicitatis insignia consequantur, praesertim si non eos sic positos Mars et Saturnus ex aliqua parte respexerint, sed specialiter Saturnus. Nam si fuerint illis sic positis Mars et Saturnus aliqua radiatione coniuncti^ 30 haec, quae diximus, in contrarium vertunt. 1 consequantur, corr. QA' 3 hoc om. M 4 aucillas M* 5 gratia om. PB 6 stella om. V 8 multa] an vitam.S* 9 penegrini R 10 vel SittT] idest 11 cum om. V 12 locorum, corr. A' 14 muropolas 15 del. A' 18 aborosc M 21 uxoribus affectus (us ex ibus MP), corr. A' 25 conferantur, corr. A' 26 maxima V 29 positos PR'* 30 ratione M
ni 12, 8—17. 185 In octavo loco ab horoscopo Mercurius et Venus 13 pariter constituti vespertini in diurna genitura inefficaces aprocopos reddunt et qui nihil agere possint. Facient etiam laboriosos semper negotio impli5 catos; eruut autem vitiosi animo et corpore et qui nuptias difficile consequantur, erunt steriles et qui sobolem generare non possint. Morientur autem aut spastici aut gonorroici aut apoplecti aut frenetici. Per noctem vero in boc loco pariter inventi alieni 14 10 patrimonii facient heredes aut alienarum facultatum sollicitudinem gerentes, sed bonos benignos patres familias et quibus a mulieribus vel ab uxoribus plurima conferantur; alii quiddam invenient, qaod illis ad omne subsidium vitae sufficiat; sed habebunt mor13 tem repentinam et sine dolore atque tormento. Ma- 15 tutinus vero cum Yenere in hoc loco constitutus multa discentes et omnia scientes perficiet, exinventores etiam, et
186 FIRMICI aut civitatibus honorentur, sed qui de uxoris actibus infamiam contrahant. Matutinus vero in lioc loco cum Yenere constitutus modorum musicorum inventores faciet, sed scaenicos et publicis spectaculis destinatos, circa nuptias vero infelices; aut enim mere- 5 trices aut publicas aut scaenicas aut infames uxores habebunt, quidam et amatores erunt puerorum et multarum libidinum vitiosis voluptatibus inplicati. 18 In XI. loco ab horoscopo Mercurius cum Venere constitutus faciet mulierum negotia tractantes et qui- 10 bus mulierum substantia credatur, ut ex isto actu maxima illis patrimonii subsidia conferantur, sed postea in contrarietatibus aut in iacturis maximis constituantur. 19 In XII. loco ab horoscopo Mercurius cum Venere constitutus si per diem sic fuerit inventus, amatores 15 faciet et ex amorum vitio laborantes, perspicuos tamen et omnibus notos in istis vitiis; deferri tamen propter hoc [et adferri tamen] faciet et compellit ex ista delatione damnari, faciet biothanatos interire 20 propter haec animi vitia, quae diximus. Si vero per 20 noctem in hoc loco fuerint inventi, a mulieribus indignis multas faciet persecutiones aut qui meretricem amoris instinctu comparare cogantur, mechanicos vero et qui in his actibus multiplicibus fiustitiis occupati esse videantur; sed qui frequenter ab instituto deci- 25 dant et qui actibus ac negotiis aut a facultatibus suis frequentibus soleant [in] rationibus decipi. 3 constitus P 5 meretrices publicas A' cf. 152, 3 IV, 13, 3. 4 6 sceniceis P (a ex corr. B) 9 cum Venere (?] et uenus 11 substantiae V | credantur MV 13 fort. constituuntur 18 del. A' 21 inventi om. M | indignis] ingeri iis Mueller 22 qui A'] cui 23 stinctu, corr. QA' | sibi copulare x cf 152, 4. 184,.5 VI fol. LXXXV col. 4 ima \ rogantur, corr. A' | medianico, corr. tia cf V f LIX col. 1 m. VI fol. LXXVII col. 4 in. 24 in om. PBV | multipliciis (-cis M^V), corr. A' | in vitiis Nemethy institutis Buecheler cl. 183, i4 27 actibus A | a om. M | suis om. P 27 frequenter, corr. % I del. v. cf 190, 4. 202, 5 i
in 12, 17—13, 4. 187 XIII. DE LUNA. Luna in horoscopo partiliter constituta in uoc- 1 turna genitura si plena et in quibus gaudet signis fuerit inventa, grandia fortunae incrementa decernit; 5 praeponi fratribus facit et aetate semper et merito. Si vero per diem in hoc loco partiliter fuerit inventa, gubernatores maiorum navium faciet. Si vero sic 2 per diem Luna constituta alium geniturae cardinem Mars Saturnusque possederint, idest si in quadrato 10 vel diametro vel si cum ipsa fuerint inventi, facient piratas crudeli feritatis atrocitate famosos aut inaccessorum locorum praepositos iudices. Si vero sic Lunam positam cum malivolis nuUa benivola stella respexerit, eos, qui nati fuerint, faciet exponi aut nulla vitae 15 tempora decernit et statim faciet interire aut malum vitae finem biothanatumque decernit. In secundo loco Luna ab horoscopo constituta in3 nocturna genitura claros et perspicuis actibus faciet, sed luxuriosos et amoenis deliciarum voluptatibus de20 ditos et quibus maior patrimonii substantia processu temporis conferatur. Si vero per diem in hoc loco 4 fuerit inventa, aut statim parentes interimit aut ipsum a parentibus dividit aut parentes facit dissoluto matrimonio separari et patrimonii substantiam vario iac25 turarum genere minui; alii sic habentes Lunam assiduis peregrinationibus occupantur et actus suos per multa dividunt loca; sed vitam eorum talem facit, ut alicui potestati subiaceat. Si vero in hoc loco fuerit minuta luminibus et Saturnus in parte vel in signo 1 om. M de luna in quibus locis posita et cum quibus astris constituta quid faciat V 6 semper fratribus V 8 per diem sic V 9 possederit, corr. A' 10 ipsis, corr. A' 11 pyratas M 12 uero om. M 14 facient, corr. v 18 noctur in fine lin. M | perspicuos A' 19 luxoriosos P^ | uoluptibus M 24 substantia, corr. Q | uero {om. V), corr. A' | iaturarum PK 25 alii v. cf. 148, 30] tales 28 alienae x 29 uel in parte V
188 FIRMICI horoscopi fuerit constitutus, perficit repentinis oculorum vulneribus caecitatem. Si vero sic Luna constituta Mars in parte horoscopi vel in signo fuerit inventus, articulorum dolores vel eiectiones vel fracturas faciet, alios aemorroica valitudinis adsiduitate debilitat. 5 5 In tertio loco Luna ab horoscopo constituta matrem ignobilem vel aliqua infamiae faciet maculatione pollutam. Si vero in hoc loco cum love fuerit inventa, his, qui sic eam habuerint, fiscalibus vel a publicis annonis alimenta suppeditat. Si vero love 10 et Luna in hoc loco constitutis Mercurius se aliqua radiatione coniunxerit, antistites facit maximae cuiusdam deae vel potentissimae religionis sacerdotes aut publicarum... dispositores vel correctores. Si vero cum Luna in hoc loco Venus fuerit inventa, actus 15 habebunt de pigmentis ac de aromatibus aut de vino 6 aut de floribus. Si vero in nocturna genitura in hoc loco Luna cum Saturno solo fuerit inventa, faciet tardos, qui nihil ex his, quae cupiunt, consequantur et qui religionibus omnibus sacrilega proferant 20 verba et quibus [det quibus] deorum ira maxima infortunia conferantur. Si vero per diem in hoc loco Luna cum Mercurio et Marte fuerit inventa, sacrilegos, templorum spoliatores, iniustos impios inreligiosos homicidasque perficient. 25 7 In quarto loco ab horoscopo idest in IMC. Luna constituta si per diem sic fuerit inventa, matrem ignobilem decernit et quae maritum superstitem relinquat. Sed et si Saturnus in alio geniturae cardine 4 desectiones v, cf. 26, 26 Maneih. I 136 9 a add. A' 10 a om. M 11 loco om. V | constitutus MR* 12 antistes MVR* 13 potentissimam, eorr. v | sacerdotibus, corr. v 14 V. g. ■(pecuniarum> cf. 157, 12. 181, 24 Nemethy \ con-eptores M 16 de vino A'] deno {deinde lac. 3 — 5 litt. in MQV) olvs^itOQOvg Ftol. 46^ 5 19 cumpuniunt PR concupiunt V 20 de add. 0 \ omni, corr. a 21 del. A' 24 expoliatores M 26 mc, corr. v 27 fuerit sic V 29 satui-num M
in 13, 4—9. 189 fuerit inventus et Venus fuerit in occasu, mater de ingenuitate ad servitutem transfertur et fiet aliquando captiva. Si vero per noctem Luna in hoc loco luerit inventa plena lumine, matrem faciet nobilem divitem 5 et ipsos adsiduis faciet divitiarum augmentis maxime sublevari. Si vero Sole partiliter in horoscopo consti- 8 tuto Luna in quarto loco fuerit inventa, idest in
190 FIRMICI vel Saturnus> alium geniturae possederit cardinem, in10 vidias et infelicitates frequenti ratione decernit. Per diem vero in MC. Luna constituta mediocres in vita et in omnibus actibus faciet et qui frequentibus soleant fationibus decipi. Si vero per diem sic Luna 5 posita Sol in horoscopo partiliter fuerit inventus in domo sua aut in altitudine sua aut in domo Tovis, magnos administratores maximarum provinciarum vel maximarum faciet civitatum, proconsules, sed in ipsa [actus] administratione terribiles; sed
m 13, 9—14, 1. 191 ipsi pariter ac matri. Si vero nullo in horoscopo 13 constituto sola per diem in XII. ab horoscopo loco fuerit inventa, iacturam patrimonii, miseros actus peregrinitatemque decernit. Si vero per noctem si5 mili modo in lioc loco fuerit inventa, miseros humiles aut humili aut servili genere faciet procreari et laboriosos et semper ingloriis actibus occupatos et quorum corpus aut os gravi odoris foeditate turpetur, sed qui frequenter falli periclitarique consueverunt et 10 qui vitium aliquod ex peregrinitatis incommodis contrahant. Sed et Lunae duodecatemorion et fines, in qui- 14 bus est duodecatemorion, diligenter inquire; quicquid enim in genitura celatur ex generali stellarum com15 positione, id totum duodecatemoria et fines eorundem publicant et demonstrant. Si enim ex duodecatemoriorum efficacia et ex finibus, in quibus fuerint inventa, omnem volueris apotelesmatum explicare substantiam, non falleris; Babylonii enim [in] duodeca20 temoriis summam decretorum tribuunt, Ptolomaeus vero antisciis, nos utrisque. XIY.
192 FIRMICI Venerem feratur, honestates, quas diximus, cum gra2tiae venustate largitur. Si vero in hoc loco posita crescens lumine ad Mercurium feratur vel si cum ipso sit, facit beatos potentes nimiumque cordatos, et qui felicitate ingenii aut doctrinae gratia honores gloriam 5 dignitatem et patrimonii substantiam consequantur. Si vero deficiens in hoc loco constituta ad Mercurium feratur vel cum ipso sit, valitudines vitia malitiam 3 malignitatemque decernit. Si vero in hoc loco constituta in diurna genitura ad Martem feratur vel cum 10 ipso sit, laboriosos miseros, ab igni aut ex ferro aut ex pondere aliquo cotidianae vitae faciet alimenta quaerentes; si'vero in nocturna genitura in hoc loco posita feratur ad Martem vel si cum ipso sit, militiam gloriam potentiam et in his actibus decernit 15 principatus; athletas etiam facit pro qualitate signo4rum, sed qui ceteris virtutis merito praeferantur. Si in hoc loco posita in nocturna genitura crescens lumine ad Saturnum feratur vel cum ipso sit, paternum ac maternum patrimonium minuet, matrem aut viduam 20 aut cum valitudine aut cum vitio facit aut mala morte pereuntem, ipsos vero in prima aetate miseros ac la5boriosos, procedente vero aetate felices. Si vero per diem crescens lumine ad Saturnum feratur vel cum ipso sit, eum, qui natus fuerit, morte parentum cito 25 faciet orbari et patrimoniuin [de] miseris compellit lacerationibus dissipari, sed et ipsis processu aetatis et felicitas et augmenta patrimonii conferuntur. Sed et nocte lumine deficiens haec eadem simili ratione 1 honestas (-os V) quos, corr. % cf. V fol. LXIII col. 3 in. (honores v) a ipse MPR 11 igne V 12 pondere cf. IV 14, G VIII fol. CX col. 3 ima; an onereF 15 decernitur, corr. A' 16 etaam R* | secundum qualitatem V etatg 21 morte geminat M 23 uero temppre M 26 patrimo M | del. A' (dimiseris R») 27 et om. M' 28 et felicitas om. M I conferantur R*
m 14, 1—9. ■ 193 decernit, si vero per diem in hoc loco posita minuto lumine ad Saturnum feratur vel cum ipso sit, vitiorum valitudines et malae mortis et proscriptionis incommoda. Si vero locus Fortunae in decimo ab ho- 6 5 roscopo loco fuerit inventus, idest in MC; vel in undecimo, in quo loco MC. pars frequentissimis rationibus invenitur, et ibi Luna crescens luminibus fuerit inventa et sic ad Saturnum feratur vel si cum ipso sit et sit Sol partiliter in horoscopo in eadem parte cum Sole fuerit inventa '80 nec se cuncta Solis societate liberaverit, periculosis et humilibus actibus in prima aetate eos, qui nati fuerint, implicabit; sed processu aetatis post graves iacturas largitur substantiae facultatem. 1 fiempe minuta 2 ferantur M | si cum V 6 MC.l merc. PR 9 add. A' 14 ipso] ipsa MR^V | si quid ex sed quic uv. R, si del. a | decernit M 23 del. v.a 29 si add. V 30 coniuncta soli, corr. x ef a FiRMicus, ed. Kroll et Skutsch. I. 13
194 FIRMICI 10 In omnibus autem genituris eursum Lunae te servare conveniet; nec tantum eodem die, quo natus liomo prima vestigia lucis ingreditur, sed diligenti ratione perquirere etiam tertio die debemus, cui se stellae [vel] Luna vel quali radiatione coniungat vel 5 a quo recedens [vel] ad quem feratur: eo enim die nato bomini primum inmulgentur alimenta nutricia. Inquirendum itaque est tertio die, an sit minuta an pleua luminibus et quatenus eam benivolae stellae malivolaeque respiciant. Nam et tertio die, sicuti 10 primo, omnia simili ratione decernit; quae si diligenti fuerint inquisitione [decernit] collecta, in explicandis fatis bominum numquam poterimus erratica confusione turbari; quem tractatum, ne quid a nobis praetermissum esse videatur, in quarti libri principiis expli- 15 camus. 1 cf. 83, 22. 207, 20 Maneth. VI 108 2 eosdem (eundem V) diem (diesPB^ dieE*), corr.L' | quo V] quod 5 stella P j del. QA 6 del. A' 7 inmulgetur, corr. QA' 8 minuita M 9 quatinus PB | stellae om.VL 12 del. V 15 principii P ] explicabimus V | subscr. lulii. Firmici. Matemi (om. V) lunioris. YC. matheseos lib. in. explicit; incipit eiusdem lib. nil, MV _ _? explicit lib. in. incipit lib. {om. E) im. (quartus E)PE
LIBER QUARTUS
196 FIRMICI 3 sionis exhibui. In otio itaque constitutus et forensium certaminum depugnationibus liberatus, exutus etiam quodammodo invidiae laqueis improbis ac perfidis hominibus crassa invidia et rapiendi, immo potius latrocinandi potestate permissa hos ad te, Lolliane, 5 solutus omni soUicitudinis cura libros scripsi, ut a terrena quodammodo conversatione sepositus ex qualicumque parte ad purganda animi vitia, quae ex pravorum hominum conversatione contraxeram, caelestibus me ac divinis disputationibus adplicarem. 10 4 In hoc itaque libro id principe loco explicabitur, quod in posterioribus tertii libri partibus promisimus, idest Lunae omnes species ac formae, coniunctiones etiam, defluctiones et quicquid ad eius numinis pertinet potestatem; Fortunae etiam locus et daemonis, 15 geniturae dominus, quem Graeci oecodespoten vocant, diligenti ratione tractabitur, et eius etiam, qui actus decemit, efficacias explicabo; sed et plenas partes ac vacuas earumque decreta monstrabo, masculinas etiam ac femininas partes pariter ostendam, et ultimas partes 20 5Luna rursus accipiet. Omnia enim, quae Aesculapio Mercurius f einhnus uix tradiderunt^ quae Petosiris explicavit et Nechepso et quae Abram, Orfeus et Critodemus ediderunt [et] ceterique omnes huius artis scii, perlecta pariter atque collecta et contrariis 25 sententiarum diversitatibus comparata illis perscripsimus libris divinam scientiam Romanis omnibus intimantes, ut hoc, quod quibusdam difficillimum videbatur propter Latini sermonis angustias, ostensa Romani sermonis licentia veris ac manifestis interpreta- 30 tionibus explicarem. 1 exibui M 4 grassa, corr. A' 5 latrocinando P* 6 omnis, corr. Q 10 duuinis M 16 oecodespotent 19 earum V 21 escolapio 22 emhnus V et Hanubius Teuffel cf. 91, 13 I quae Petosiris] q. p. et osiris 23 nehepso (nephso V) I abraam M | orpheus MV 24 et del. v 25 scii Sittl] antisci (antiscia V) | pariter om. M 31 expUcare, corr. A'
rV prooem. 2— 1, 4. 197 T. Lunae nos omnes cursus in principiis huius libri 1 explicaturos esse promisimus et quid qua ratione decernat; omnis enim substantia humani corporis ad 5 istius pertinet numinis potestatem. Nam posteaquam perfectum hominem yitalis aura susceperit et posteaquam se corpori spiritus divinae mentis infuderit, compositi corporis formam pro qualitate cursus sui Luna sustentat; unde cursus eius prudenti debemus 10 inquisitione. colligere, ut totam possimus substantiam bumani corporis explicare. Aliter enim natura bominis 2 constare non poterit, nisi corpus eius ad vitae subsidia firmo fuerit praesidio fabricatum; et errant, qui putant solam vitae et spiritus rationem in omnibi^s 15 genituris esse tractandam, idest horoscopum et MC; ex his enim locis vitae substantia et spiritus invenitur. Sed nos cum horoscopi parte et cum MC. etiam Lunae cursum sagaci ac sollerti inquisitione debemus partiliter invenire. Fabricator enim hominis deus3 20 cum animal hoc divina ac singulari artificii ratione componeret, inmortalis ariimi divinitatem mortalis ac terreni corporis vinculis obligavit, ut animus
198 FIRMICl potestatibus ac viribus sustinentes bominem divina ac terrena coniunctionis societate compositum integra 5specie ac forma perfecti operis explicarent. Quare scire debemus^ quod corpus hominis Luna susceperit et quod Luuae sit potestatibus deputatum; nam et 5 crescentis Lunae augmenta in corporibus nostris et deficientis luminis damna sentimus. Medullae enini humani corporis, cum Luna creverit, crescunt; cum vero inanescere coeperit destituta luminibus, tenuati corporis fatigatione languescunt; sed et bumanum 10 corpus Luna deficiente decrescit et rursus crescentis 6 Lunae complementis soUemnibus inundatur. Sic omnis substantia terreni corporis istius numinis providentia gubcmatur. In posterioribus enim caeli regionibus collocata et terrae imperium ex vicinitate sortita 15 omnia corpora, quae inspiratione divinae mentis animantur, cursus sui multiplici varietate sustentans et per signa omnia festina celeritate discurrens et omnibus stellis adsiduis se coniunctionibus socians ex contrariis mixturis et ex disparibus elementis integra 20 compositi operis substantia mutuata omnia animantium corpora et concepta procreat et generata dissol7 vit. Laborandum itaque et in omni geniturae substantia ista magno opere requirenda, in qua est Luna constituta; quanto enim Luna velocibus se 25 agitationibus transfert et quanto se stellis omnibus celeri festinatione coniungit, tanto nos cursus eius 2 coniunctione MV 3 explicarem, corr. A' 7 enim om. M 8 crescerit M 9 inanis ceperit destat ut (i. c. esse restat ut V) a, corr.yi 10 languescant V 11 decrescit x] deserit; humor sive sanguis post et 1. 10 excidisse vid. 6 15 uiciuitate P (n ea;? E) 17 sustentant (-at V), corr. Sittl 18 discurrens V] discurrunt M discurrent P discurent R 19 assidue V | se 07n. MV | sociant (-tiant M), corr. VQ 20 ea mentis, corr. Nemethy 21 corporis A | mutata, corr. 0 (ne conicias integram... substantiam cf. 40, u) 23 in om. PR 24 ita M I suppl. x 25 quando P* 26 quando M^PRV 27 cursus om. M
i rv 1, 4-10. 199 diligenti debemus contemplatione colligere. Nam et primus dies et tertius eadem simili ratione decemit, septimus etiam et undecimus per Lunam totius vitae substantiam monstrat. Sed et geniturae dominus et 8 5 vitae dator ex Lunae coniunctionibus invenitur, dies etiam ultimus vitae ex Lunae rationibus discitur. Sed et temporum dominum, quem Graeci chronocratorem vocant, cum Sole nobis Luna demonstrat; nam in nocturnis genituris initium ac dominium ipsa suscipit 10 temporum, in diurnis vero genituris Sol; quod quale sit vel ubi proficiat, in libris posterioribus explicamus. Lunae plurimas species ac formas esse in- 9 stitutionis libro diximus, sed et nunc bas easdem breviter explicamus; omnia enim, quae difficiliora sunt, 15 debemus frequentius intimare, ut istas difficultates ex crebro tractatu facilius adsequamur. Est itaque Luna 10 aut synodica aut plena aut dichotomos aut menoides aut amficyrtos et per has mutata formas cursum menstrui luminis complet. Haec itaque luminis eius >o vel augmenta vel damna et diversarum formarum mutabiles species et primo natalis die tractantes genituram et tertio rursus die diligenter debemus inspicere, et quibus se coniungat et quibus defluat et recedat et quatenus se post primam coniunctionem 25 secundis coniunctionibus societ, quibus etiam per ventum se coniungat, quando per altum minuta luminibus, qualiter 2 eadem et PB 3 etiam om. P 5 ex] et M* 6 nempe radiationibus | dicitur MPB 7 -chratorem P 9 dominum, corr. v 10 Sol] cum sol P csol R 12 Lunae v] Tunc I adplurimas, corr. x adprime confert Sittl \ in add. v 13 libros PR 15 ex Q] et 17 sydonica, corr. A' | dicothomos I minoides 18 amfjcyrtos MR amsycyrtos P 21 die QJ dies cf. 32, 28 23 add. A' 24 quatinus MPR 25 societ v] societate (sot- M) | per ventum cf. 108, 7. lo 26 suppl. X cl. 14, 3 29 feratur plena PR | vel add. Sittl
200 FIRMICI conditionis suae stellis inngatur, quando in eadem parte posita synodica se copulatione coniungat, quando eam in isdem partibus collocatam Sol orbe suo rapiat et abscondat, ut sic exploratis omnibus atque tractatis in genituris hominum plenam pronuntiandi scientiam 5 consequamur. 11. LUNA AD SATURNUM. 1 Si se Luna Saturni adplicaverit stellae et crescens lumine ista se Saturno societate coniungat vel sic ad Saturnum feratur, matri viduitatem et muliebrium lo locorum adsiduos dolores decernit; ipsos facit in templorum conversationibus detineri et patrimonium eorum variis lacerationibus dissipat, sed rursus procedenti temporis cursu proprio labore aliam sibi facit patri2 monii substantiam quaerere. Si vero deficiens et mi- i5 nuta lumine Saturno iungatur, parentes faciet aut degeneres aut servos aut miserae infelicitatis squalore demersos, quorundam autem matres aut debilitatas perimit aut certe facit biothanatas interire ipsis in annis minoribus constitutis; sed et ipsos facit aut 20 vitiosos debiles aut oligochronios aut malo quodam exitu intereuntes, praesertim si in ista coniunctione in necessariis geniturae locis fuerit inventa, idest si [in] horoscopo partili radiatione iungatur. 1 suae om. P 2 sycnodica M sinodica V | se
IV 1, 10—3, 3. • 201 IIT. LUNA AD lOVEM. Si Luna se lovis adplicaverit stellae et crescens 1 lumine ista se societate coniunxerit vel ad lovem feratur, faciet felices gloriosos divites, multorum et 5 magnorum fundamentorum et latissimarum possessionum dominos; sed sic habentes Lunam etiam futura praedicunt aut propria animi divinitate aut deorum monitu aut ex oraculis aut artis cuiusdam venerabili disciplina. Si tamen in ista coniunctione Lunam po10 sitam de quadrato vel de diametro Martis stella [non] viderit, minuuntur haec omnia cum maximo vitae discrimine. Si vero in ista coniunctione fuerit minuta 2 luminibus, faciet adoptari vel expositos antea postea parentibus reddi, per semetipsos sibi patrimonia quae15 rentes, et reddit tales, qui gradatim et processu temporis crescant et qui babeant alicuius gloriae potestatem; sed haec tunc complentur, si sic Lunam positam vel crescentem vel minutam Mars de diametro vel quadrato non viderit. Quodsi sic Lunam positamB 20 Mars ista, qua diximus, radiatione respexerit, faciet expositos sempiterno servitutis onere deprimi aut ab ancilla matre aut a debili faciet procreari-, aut ipsi certe fiunt parte quadam corporis debiles et misero infelicitatis onere praegravati, praesertim si istam 25 coniunctionem Mars in diurna genitura respexerit vel Saturnus in nocturna, sed Saturnus tunc, cum minuta.deficit Luna. 2 se iouis se M | applicuerit V 3 isti se societati A' se ei s. a 5 fundamtorum M 7 praedicant V | diuinitatate M 10 del. a 11 vitae om. M 15 reddi, corr. Q''A' 19 sic V] sit 20 ista qua V] itaque 21 deprimi V] reprimi an aut.? 22 debile MV debiles R* 23 miseros (miseri V^), corr. v
202 FIRMICI lY. LUNA AD MARTEM. 1 Si se Luna Martis applicaverit stellae et crescens lumine Martis se societate coniunxerit vel ad Martem feratur et sit nocturna genitura, facit calidos periculosos violentos, sed qui frequentibus soleant rationi- 5 bus decipi et quorum vita sit maximis periculis mancipata, efficaces tamen et omnia complentes, aut armis dedicatos aut athleticis certaminibus deputatos, praesertim si in primis geniturae locis fuerint constituti; erunt tamen vitiosi aut laborantes. Matres vero 10 eorum aut debilitatas ante perimit aut facit biothanatas 2interire. Si vero diurna fuerit genitura et sic se Marti Luna coniunxerit^ omni faciet.... parte corporis amputatos; aliorum oculis nocet, aliorum stomachum latentium vitiorum continuatione [Luna] debilitat, 15 quosdam oligochronios biothanatos facit. Sed haec omnia secundum propriam naturam singulorum signorum facit atque decernit; et secundum cardinum diversos situs et secundum anaforas cardinum et secundum ea signa, quae aliena esse ab horoscopi societa- 20 tibus diximus, decretorum diversa varietas invenitur. 3 In his enim signis, quae aliena esse societate horoscopi diximus, idest in sexto ab horoscopo vel in duodecimo loco, si crescens lumine Luna se Marti coniunxerit, patrimonium minuit, parentes separat aut 25 interemptis parentibus orbitatis faciet miseriis fatigari; aliorum corpus ferri laceratione conciditur, aliis talia nascuntur vulnera, ut nulla re alia nisi ignitis 2 apUcauerit R applicuerit V | cf. 82, 28. 97, 2.0. 140, n 3 societati A' possis Marti | coniuxerit (x ea? n) M 4 noturna ir. M 10 uiciosi V] uitio 11 debilitatos R* | aut A'] ita ut | faciat V 12 fuerit om. M 13 debiles aut parte corporis post corporis suppl. A' 15 continuationem PRV | del. a 16 oligochronius MFR 19 exitus, corr. y, 22 alimenta, corr. a | a add. a | societatem, corr. Sittl 25 matrimonium, corr. % \ aut Sittl] ut 27 corpora M
IV 4, 1-5. 203 sanari cauteriis. Largitur autem artes^ quae aut ignem tractent semper aut ferrum; alios milites faciet, sed qui sempiterno onere militiae deterantur. In quinto vero loco vel in undecimo ab horoscopo vel in secundo vel in octavo loco vel in ipso horoscopo constituta si per diem ad Martem Luna feratur, vitia laterum et parvum vitae spatium decernit et biothanatos facit. Si vero fuerit nocturna genitura4 et minuta luminibus feratur ad Martem^ in his scilicet, 10 in quibus diximus locis, magnos potentes terribiles efficaces faciet, qui maximas civitates potestatis alicuius licentia subiugent, praesertim si in primis cardinibus geniturae sic fuerit inventa. Si vero per diem5
204 FIEMICI VL LUNA AD VENEREM. 1 ' Si Luna feratur ad Venerem
IV 6,1-7,1. 205 in cardinibus geniturae posita sic feratur ad Venerem, Mars vero in occasu vel in MC. fuerit inventus, ob haec facinora, quae diximus, gladio faciet interire. Si vero in mulieris genitura sic Luna feratur ad Ye-^ 5 nerem, erit invido stridore semper inpatiens et quae ad promiscuas libidines pravis cupiditatibus erigatur et quae incestarum et inlicitarum cupidinum vota concipiat et inpuris semper libidinum cupiditatibus aestuet. Aut enim cum fratribus aut cum filiis coit 10 aut cum filiis fratrum aut patruis suis aut illecebris suis captos ad genialis iniuriam tori privignos praepostero adducit cupiditatis ardore aut adfines suos sibi stupro cognitos iungit. Alias viragines facit, praesertim si in tropicis vel in erraticis
206 FIRMICI partibus suis fuerit inventus et eum luppiter trigonica radiatione respexerit; tunc enim litterarum merito et eloquentiae splendore maxima illis conferuntur insignia. Hi enim populi leves animos et turbulentis seditionibus concitatos eloquentiae suae potestate com- 5 pescunt et furentes animos et perditi furoris indignationibus concitatos orationis suae possunt licentia mitigare; scibunt computos, scibunt musicam, palaestricam semper exercebunt et caelestium ac divinarum disputationum secreta cognoscunt, ex quibus 10 occasionibus gloriae substantia et maximus illis de2cernitur principatus. Si vero
IV 7, 1—8, 2. 207 corpore debiles, languidi vitiosi et quos semper malitiosis humoribus aegritudo comparata debilitet. VJII. LUNA SI AD NULLUM FERATUR. Si vero Luna sic fuerit collocata, ut ad nuUum 1 5 feratur nec alicui se stellae propria radiatione coniungat nec cardines benivolum sidus obsideat, faciet pauperes deiectos et qui ab omnibus sint necessariis destituti et quibus cotidianae vitae subsidia denegentur et qui ad sustinendam vitam semper aliena prae10 sidia desiderent et qui [per] paupertatis angustiam misera mendicitate sustentent; erunt autem a parentibus
208 FIRMICI seriarum adsiduis rationibus quatit, maximis sudoribus et maximis laboribus praesidia quaerentes; et cum eos vicinos felicitatibus fecerit^ a summo gradu caduca rursus facit deiectione delabi et interdum usque ad summum perductos non patitur plenam ad- 5 prehendere felicitatem. Per vacua enim signa cursus suos dirigens primam aetatem facit miseris ac variis infortuniorum casibus implicari. Sed cum animum et corpus gravi infortuniorum continuatione quassaverit et multis iuventutem periculis fregerit et hac 10 atque illac misera peregrinatione pertraxerit, tunc multorum bonorum et maximae felicitatis decemit augmenta, ut, quantum primae aetati fuerit infortuniis derogatum, tantum posteriori felicitatis conferatur. 3 Si vero per vacuum currens Saturno se postea vel 15 Marti coniunxerit; infelices lunaticos caducos faciet et qui prima aetate usque ad novissimam vario infelicitatis genere deprimantur; faciet pauperes miseros destitutos et quorum corpus sit male pendentibus nudum, custodes sepulchrorum aut qui per- 20 petui carceris poena cludantur. IX. 1 Explicatis coniunctionibus Lunae et diligenti significatione monstratis ad aliam interpretationem transferatur oratio, ipsius scilicet Lunae, ne quid a nobis 25 in tam subtilibus disputationibus praetermissum esse videatur, praesertim cum tota vitae substantia ex istius numinis cursibus colligatur. 1 rationibus suspectum; velut continuationibus d. 44,2. 210, 21 7 dirigens A'] dirigent MV diligent PR 9 continuatio in fine lin. M 12 maximas felicitates, corr. A' 13 ut] aut M | aetatis, corr. v j fuerut M | infortunis PR 14 tanto posterior felicitatibus, corr. A' 17 a add. v 19 suppl. Dressel cl. VIII fol. CV col. 3 in. 20 nudus, corr. A' | perpetuis MPR 27 praesertun — 28 colligatur om. V
210 FIRMICI adsiduos dolores aut longae aegritudinis labore demersos vitae munus implere aut facit biothanatos variis generibus interire; aut euim submersi fluentibus aut incensi depereunt aut laqueo se suspendunt aut gladio se [suspendens] extingunt. 5 6 A Saturno Luna ad Solem. Si Saturno defluens Luna Veneris stellae coniunxerit 1 laborare MPR | decersos P* 3 submersit M | fluctibus scripsit 121, 29 fluminibus VII fol. XCVII col. 4 med. VIII f. CIV col. 1 med. 5 del. V 6 add. V | saturnus PR 10 perpetua tutusque (totusque M), corr. A 11 istis (is ex us) calamitatibus implicetur M | impUcentur E 13 inscr. om. M j a add. V | saturnus PR 14 se add. VQA' | coniunxerit n ante x ss.) M coniungant R 16 cuiusdam %] quidam MR* quidem PR^^V 17 ex istis
IV9, 5— 10, 2. 211 et sit crescens vel plena luminibus, facit obscuros et absconsos et tacitos, secretarum et illicitarum litterarum scios aut caelestibus religionibus occupatos aut peritis computationibus interpretantes siderum cursus. 5 Facit etiam negotiationibus praepositos et liberalium artium publicos magistros, facit oratores eloquentiae splendore fulgentes aut medicos cunctorum testimoniis adornatos. Si vero fuerit minuta luminibus, aut9 sonum vocis impedit aut aures obtundit, sed et corpus 10 eorum, qui sic babuerint, misera fatigatione debilitat; facit melancholicos ictericos spleneticos thisicos bydropicos pleumaticos et angusto meatu cum acerbo doloris incommodo collectum vesicae stringit humorem. X. 15 A love Luna ad Martem. Si a love defluens 1 Luna feratur ad Martem et sit nocturna genitura et crescens Luna sic Martis societati iungatur, facit magnos potentes, civitates vel regiones maximas suis viribus optinentes, sed cum soUicitudinibus et cum 20 periculis istius decernit potentiae potestatem. Non erunt tamen hi sine vitio aut valitudine, sed existunt tales, qui facile cuncta patiantur, praesertim si in principalibus geniturae locis Mars fuerit inventus; quodsi in deiectis locis Marte constituto sic ad eum 25 Luna feratur, ignitas artes decernit, sed ipsos facit humiles et abiectos et valitudines et vitia et malae mortis discrimina frequenti ratione decernit. Si vero 2 per diem Luna a love defluat crescens et stellae se 1 sit crescens vel plena x] sic crescens uel luna 2 Hterarum M 3 socios (sot- M), corr. Sittl 4 syderum MP 5 liberarum M 8 fuerit om. M 10 nempe sic
212 FIRMICI Martis adsociet, faciet [et] expositos, servos^ misero onere mendicitatis oppressos, vitiis ac valitudinibus implicatos et quorum servitus captivitati sit similis 3 et qui vitam violenta morte deperdant. Si vero Luna deficiens in nocturna genitura a love defluens feratur 5 ad Martem, primos claros faciet; et si Mars in principalibus geniturae locis fuerit inventus et Luna minuta luminibus in nocturna genitura a love defluens feratur ad Martem, faciet iudices duces et quibus summum potestatis credatur imperium. Quodsi in 10 deiectis geniturae locis Mars faerit inventus et sic, sicut diximus, ad eum feratur Luna, faciet milites athletas, aut qui ex igni et ferro quaerant sibi vitae 4subsidia, aut medicos cbirurgos facit. Si vero per diem deficiens Luna et a love defluens feratur ad 15 Martem, paternum ac maternum patrimonium dissipat et parentes in prima aetate eius perimit et onus extremae mendicitatis inponit, aliis vitium acerbi doloris infligit; facit interdum servos, interdum captivos, plerumque biotbanatos, praesertim si sic currente Luna 20 Mars in cardinibus geniturae fuerit inventus vel si in anaforis vel cataforis; tunc enim, quae diximus, cum in bis locis constituto Marti Luna ista se societate coniunxerit. 5 A love Luna ad Solem. Si a love Luna de- 25 fluens feratur ad Solem, paternum ac maternum patrimonium varia laceratione dilapidat et ipsos a parentibus alienat aut in longinqua peregrinatione constituit, alios exules, alios fugitivos facit, aliis servitutem 1 et del. A' | misero] in utero V 2 mendacitatis PB 3 captiuitatem (-te V), cmr. Q 4 depereant, corr. Q 6 primos suspecium, mimos x cf. Maneth. IV 280 V 104 11 sic V] si 13 adhletas P atlethas E 17 perimit et a] permittet 19 infigit V 22 velut fortiora erunt omnia 23 Marti x] mart M marte PRV | se om. M 27 dilaceratione V
IV 10, 2—8. 213 inhonestae captivitatis inponit, praesertim si in Saturni vel Martis domo Sol vel Luna fuerit inventa. A love Luna ad Venerem. Si a love defluensG Luna feratur ad Venerem, quodsi sit crescens vel 5 plena luminibus, faciet parentes nobili potestatis auctoritate praefulgidos et qui maximam fuerint potentiam consecuti, sed alienari a suis bunc, qui natus fuerit, cogit et cito eum orbum a parentibus facit, sed nihilominus etiam ipsi potentiam gloriam nobili10 tatemque decernit; sed haec omnia [verbo] processu largitur aetatis et ab uxoribus maximae felicitatis decernit augmentum. Facit etiam ipsos venustos gratos lepidos, et quibus ex gratia vel venustate potestas maxima comparetur. Si vero a love defluens ad Ve-7 15 nerem feratur minuta luminibus et sit principalibus vel in necessariis geniturae locis, infinita felicitatis incrementa decernit, et erit nimium felix, in cuiuscumque genitura sic fuerit inventa; decemit enim honores potentias fasces praetextas et magnificae po20 testatis insignia, et quibus a parentibus hoc dignitatis meritum conferatur, et in primo aetatis gra(Ju positis potentissimae dignitatis ornamenta decernit, et
214 FIRMICl 9 vitae spatia perseveret. Si vero minuta lumine a love defluens feratur ad Mercurium, ex litteris vel ex disciplina aliqua aut ex horreis et ex negotiationibus faciet vitae substantiam vel subsidia quaerentes; quidam hereditates aliquas consecuntur, alii.... invenient, 5 alii commendatas sibi res abnegant, ut ex ista perfidia patrimonii sibi praesidia comparent. 10 A love Luna ad Saturnum. Si a love defluens Luna ad Saturnum feratur et sit crescens vel plena luminibuS; faciet ab extraneis adoptari vel ipsos 10 alienae subolis patres aut minorum tutores vel proCT^ratores facit; alii expositos vel subtractos filios post multum temporis spatium invenire coguntur. Erunt aquosis semper atque bumidis actibus implicati aut adsiduis peregrinationibus [vel peregrinantibus] er- 15 rantes aut peregrinarum mercium gratia navigantes, ut ex ista conversatione vitae illis praesidia quaeranlltur. Si vero minuta luminibus a love defluens ad Saturnum feratur, aut exponi faciet aut onus servitutis inponit aut infortunium miserae captivitatis in- 20 dicit aut alia vitia aut valitudines facit, ut omnis vita eorum gravi doloris acerbitate confecta cito finem miserae mortis incurrat. Quodsi nocturna genitura fuerit et Luna minuta luminibus a love defluens ad Saturnum feratur, facit quolibet genere biothanatos 25 interire. XI. 1 A Marte Luna ad Solem. A Marte defluens Luna si feratur ad Solem, maxima vitia vaiitudinesque decernit et breve vitae tempus tribuit et facit 30; biothanatos interire et generaliter maxima infelicitatis 1 spacium ME* 3 negotiatiationibus M 5 absconsas res suppl. Nemethy cl. 218, 3i. 226,4. 11 patris M 15 del A' 17 ut] aut P I nauigatione P* 23 incurrit P | noturna R | genitura om. MP, expunxit R 30 breve vitae SittT\ breuitate
rvio, 8-11, 4. 215 decernit incommoda. Quosdam vero sic posita facit in extraneis et in peregrinis finibas interire. A Marte Luna ad Venerem. Si a Marte de- 2 fluens Luna feratur ad Venerem et sit crescens vel 5 plena luminibus, facit adulteros libidinosos amatores et veneriis semper cupiditatibus deditos, frequentibus periculorum casibus implicatos; exercebunt autem artes aut pigmentorum et aromatum aut lapidum et margaritarum, et fiunt frequenter ex ista Lunae so10 cietate tinctores; metalli etiam cuiusdam commercia tractabunt et fiunt pro signorum vel locorum qualitate copones, ut ea, quae ad victum et potum sunt necessaria, famosis et publicis mercimoniis praeparent. Si vero a Marte defluens minuta lumine sic feratur 3 15 ad Venerem, efficaces beatos felicesque faciet, sed divites; hi sane mulieres soUicitabunt, et auferunt locupletes, sed [in] alieni iuris uxores, ex quibus comparabuntur illis maxima felicitatis insignia; nam per has mulieres honestantur maximo dignitatis ornatu, 20 praesertim si sit nocturna genitura.
216 FIRMICI aut carnifices aut spiculatores et quibus deferendi licentiam publica committat auctoritas. Si vero per diem ista se Luna societate coniungat et sit plena lumine, decernit miserae damnationis incommoda, ut sententia iudicis deportari cogantur et fiant ex ista 5 5 damnatione biotbanati. Si vero minuta lumine in diurna genitura a Marte defluens ad Mercurium feratur, infinitorum finmensum decernit cupiditates; facit enim grassatores latrones, sed qui in isto deprebensi facinore severa iudicantis animadversione plectantur; lo alii premuntur cadentium ruina tectorum, alios a rectae vitae cursu mutat insania. Si vero fuerit nocturna genitura, faciet carceris praepositos custodiarumque custodes et qui ex hoc officio patrimonii sibi substantiam comparent; erunt sane amatores navium i5 et athletarum et qui quadrupedia animalia adsiduis officiis prosequantur. Habebunt sane vitia et adsiduis periculorum incommodis deteruntur. 6 A Marte Luna ad Saturnum. Si a Marte defluens Luna plena vel crescens ad Saturnum feratur, 20
IV 11, 4-12, 1. 217 facit biothanatos. Quorundam vero matres aut patres pro signorum qualitate aut vitiis oppressos ante perimit aut facit biothanatos interire. A Marte Luna ad lovem. Si a Marte defluens 8 5 Luna plena vel crescens lumine ad lovem feratur in oportunis geniturae Jocis, facit duces ducentes exercitum potentes imperiosos, et qui sint omni ratione terribiles et qui |)rovincias civitatesque potentiae suae potestate possideant. Erunt sane divites locupletes 10 pecuniosi et qui omnia, quaeque volunt, facillimis ratiouibus consequantur et qui sint in omnium certaminum conflictatione victores. Si vero sit minuta 9 lumine et sic a Marte defluens ad lovem feratur, faciet publicis quibusdam certaminibus destinatos, sed 15 qui semper praeconio bonitatis ornentur; aut gloriosos milites facit et liis adsidua felicitatis incrementa decernit et hos eosdem crebris honorum promotionibus flate patet et variis facit generibus gloriosos; latentia tamen vitia infligit et frequentibus faciet va20 litudinibus implicari. XIL A Sole Luna ad Venerem. Si a Sole defluens 1 Luna feratur ad Venerem et sit diurna genitura, faciet steriles et qui subolem generare non possint, et qui 25 difficile coniugalibus copulentur adfectibus; aut enim steriles aut anus aut ancillas et ipsas nihilo minus steriles uxores ducunt aut puerorum turpes ac miseros coitus sectantur, ex qua causa filiorum illis soboles in perpetuum denegetur. Erunt sane prae30 posteris amorum vitiis obligati aut inpuris aut turpi2 peremit PR 4 iouen M 5 lovem A'] martem 6 possis
218 FffiMICI bus cupiditatibus dediti, servilibus semper studiis et servilibus actibus occupati^ facultates nimias comparantes et per semetipsos vitae sibi subsidia maxima quaerentes, et qui felicitatis augmenta processu tem2poris consequantur. Si vero per noctem a Sole de- 5 fluens feratur ad Venerem, multas decernit uxores, facit communes gratos acceptos et magnos actus et magnas decernit facultates; erunt nobiles gloriae splendore fulgentes. Facit autem imperiosos potentes divites et quibus maxima felicitas conferatur, praeser- lo tim si nullum eorum Saturnus qnadrata vel diametra radiatione pulsaverit. Tunc autem haec felicitas et lii honores decernuntur, si in necessariis geniturae locis fuerit ista coniunctio. 3 A Sole Luna ad Mercurium. Si a Sole de- i5 fluens Luna ad Mercurium feratur et sit diurna genitura, facit in vita et actibus periculosos et moribus malis et sacrilego semper errore praeposteros et [qui] divinitatem negantes; sed hi tamen etiam commen4 datas res sibi abnegant. Si vero per noctem a Sole 20 defluens Luna ad Mercurium feratur, facit publicos [vel] tabelliones, ex quibus litteris quaerant vitae subsidia; erunt tamen ex hoc studio in suis civitatibus ornati et qui omnibus eiusdem negotii viris cunctorum iudiciis praeferantur. Frequenter tamen/ si eos 25 luppiter trigonica radiatione respexerit, curam civitatis tuitionemque suscipiunt. Erunt autem difficilium litterarum aut sophiae cuiusdam inventores aut caelestibus religionibus dediti et quibus divinitatis secreta credantur aut absconsarum aut inlicitarum litterarum 30 actibus inhaerescunt*, alii absconsas res inveniunt, aliis 2 facultatibus nimia, corr. v, 7 acceptos magnos M 11 deorum, corr. a 13 hii 18 magis M | et sacrilego A'] ex agri loco | del. A' 19 hii (qui 6) \ tamen om. A | condempnatas, corr. A' 22 vel del. A' | ex quibus A] et a quibus | quaerunt P 23 tamen om. M 24 negotiis PK* | uires, corr. A 26 trigoni MK* 30 aut] et A 31 inherescant, corr. A
rv 12, 1—9. 219 confertur hereditas, si tamen alieni ab his fuerint Mars pariter et Saturnus. A Sole Luna ad Saturnum. patrimonia minuit et malarum peregrinitatum decernit incommoda, facit etiam gravia vitia et graves valitudines aut periculorum gravium et violentorum facit casibus implicari. 15 A Sole Luna ad lovem. Si a Sole defluens 7 Luna feratur ad lovem et sit diurna genitura, a parentibus fortunae et felicitatis largitur insignia; quidam regiones aut civitates maximas obtinebunt, erunt tamen ultra modum beneficio felicitatis ornati. Si 8 20 vero per noctem a Sole defluens ad lovem feratur, faciet per semetipsos sibi facultatum substantiam comparantes et qui sint adsiduis peregrinationibus dediti, sed hos in prima iuventute decipit et, cum fuerint feorum provectu temporis aetatis, glorias 25 commendationes f bonitas et idoneas decernit substantiae facultates. A Sole Luna ad Martem. A Sole defluens9 Luna si feratur ad Martem et sit diuma genitura, parentes eius celeri morte prosternit, ut sic ipse or3 A] Si a M I suppl. v 4 Geratur (G colore violaceo, non ut solet rubro) P eratur R 7 substantiam, corr. Q, 10 add. v 11 orbitatis MP | suppl. A' (decemit et) | malorum (mala Q) 13 ualitutidines M 15 defluens Luna om. M 17 infelicitatis, corr. A' 20 a om. M 21 sustantiam R 22 comparentes R* 24 in provecta temporis aetate x cf. 101, v. 225, 13 25 bonas A' an honestates? cf. 192, i nobilitates a \ substantiae %] subsidigMR* subsidiiPR*^ 27 mercurium M | defluens his R 29 sic suspectum; latetne miserae.^
220 FIRMICI bitatis onere deprimatur. Pereunt autem parentes ex ista coniunctione frequenter biothanati; et ipsis, qui nati fuerint, decernit vitiosas luminum caecitates aut facit eos amputata parte corporis debiles aut in prima eos perimit aetate vel, si nibil horum fecerit, facit 5 10 biothanatos interire. Si vero per noctem a Sole defluens Luna feratur ad Martem, facit violentos crudeles et qui periculosa semper facinora committant, aut facit vitiis et valitudinibus implicatos. Actus tamen publicos militiamque decernit aut athletas facit 10 gloriosos pariter et...., praesertim si Mars Luna in necessariis geniturae locis fuerint inventi. Si vero in deiectis locis fuerit ista coniunctio
amabiles. Si vero a Venere defluens minuta lumine 2 ad Mercurium feratur, vitia impuritates valitudinesque decernit, actus vero varios multiplicesque faciet: aut oratores aut tornatores aut plastas aut sculptores 5 faciet
222 FIRMICI 6 biothanati. Si vero a Yenere defiuens minuta lumi-. nibus per diem ad Saturnum feratur^ faciet vitiosos et debiles et quos malignus semper bumor infestet; circa aquam tamen dabit actus, sed qui miseris laborum continuationibus defatigant. Aut enim ex altis 5 puteis cotidiano opere aquam levare coguntur iubentur adsidue lacunas cluacasque purgare aut erunt bortulani, sed miseri, aut nautae aut aquarii aut pisca7 tores aut urinatores. Sed hos actus signorum frequenter qualitas mutat; faciet enim bubulcos armen- 10 tarios equarios pastores et qui iumentorum stabula purgare vel mundare iubeantur^ sepulchrorum etiam facit plerumque custodes aut certe pollinctores facit, qui sepeliendorum bominum curam cunctorum iudicio consensuque suscipiant. Sed haec pro locorum vel 15 signorum varietate decernit, de qua varietate etiam in aliis apotelesmatibus plenissime diximus. 8 A Venere Luna ad lovem. Si a Venere de- ' fluens Luna ad lovem feratur, faciet magnos potentes et nobiles, civitatibus praepositos, quosdam vero facit 20 praesidio mulierum sublevari; erunt sane grati venusti, erunt tamen amatores mulierum et qui venustatis 9 gratia omnia, quae desiderant, consequantur. Si vero defluens a Venere minuta lumine ^d lovem feratur, de rauliebribus personis dabit subsidia facultatum et 25 reddit tales, quibus a prima aetate
rv 13, 5-12. 223 ditates dabit, alios lucra maxima invenire compellit aut in templis honorata decernit officia. A Venere Luna ad Martem. Si a Yenere de- 10 fiuens Luna ad j\Iartem feratur in diurna genitura et 5 sit Luna crescens vel plena luminibus, amoris alicuius instinctu miserae calamitatis deceruit exitia et ob hoc grave periculorum discrimen indicit, ut et ad custodiam carceris et ad datimationis discrimen accedant et qui propter hoc biothanata morte depereant. Alios 10 faciet exspoliari, alios subiugari; alios facit misero oneri captivitatis addici, pro locorum scilicet et p(-testate. Si vero a Venere defluens Lunall per noctem ad Martem feratur et sit crescens vel plena luminibus, facit artificiosos, violentos semper 15 et callidos et qui vitiis et valitudinibus implicentur. Si vero a Venere defiuens Luna in nocturna genitura feratur ad Martem, faciet homines terribiles et potentes, qui regiones maximas suis virtutibus ac potestate subiugent, praesertim si in horoscopo vel in 20 quinto ab horoscopo signo aut Mars fuerit aut Luna. ^r in ceteris locis fuerit ista coniunctio, aut artificiosos facit aut athletas aut milites, sed qui adsiduis periculorum casibus implicentur. Si vero a Venere de- 12 fluens minuta lumine in diurna genitura feratur ad 1.-, Martem, patrimonium niisera laceratione dilapidat et ipsos facit deiecta humilitate miseros et vitia valitudinesque decernit, alios facit exules, alios in fugam vertit, aliis onus servitutis inponit, alios in primo vitae cursu perimit. Facit plerumque biothanatos:;() mulierum causa vel propter amoris alicuius inlecebras*, ob hoc enim insidias pericula damnationesque decernit. 1 aliis, corr. Q | inuenere PR | copellit R 2 honarata R* 6 calamitiatis R 8 crimen, corr. a \ accendant PR* 10 e faciet M ( expoli, corr. A' 11 onere, corr. Sittl | add. a 16 nempe Luna (^minuta lumine) 20 nempe septimo | aut prius om. M 22 atlethas M adhletas P | sed qui ad qui M 26 deiecta om. M 28 primos uitae cursus, corr. A' 29 plurumque R 30 causas MR»
224 FIRMICI 13 A Venere Luna ad Solem. Si a Venere de. fluens Luna feratur ad Solem, parentes acerba dissensione dissociat aut ipsis onus miserae orbitatis indicit, patrimonii et vitae decernit angustias, inpuros facit et qui miseris amorum obligentur; sed cum 5 primum [in] iuventutis tempus exierint^ processu temporis augmenta patrimonii Mercurio defluens Luna plena 20 lumine ad Saturnum feratur, faciet circa aquam semper adsiduis laboribus fatigari, operarios sempiternis laboribus deditos et qui corpus suum ad opus aliquod locare consueverunt, laturarios bumeris ac dorso subsidia quaerentes. Alios in custodia constituit, alios 25 intrudit in carcerem, alios publicis iudiciis opponit; alios damnari, alios squalore carceris et publicarum custodiarum oppressos sordibus comatos ac deformes 1. 2 1. d. P I dissentione M 3 miserae Sittl] scire (dirae QA') 4 patrimonium, corr. A' 5 armorum, corr. A' I suppl. X I ligentur, corr. % cf. 217,.30 6 del. A' 7 suppl. A 10. 11 ad merc M 13 et surdos M | impedient (inp. B), corr. A 14 habebunt auctus M 17 aliquarum, corr. Sittl 20 add. A' j mero uv. M | pleno M 21 facient, coir. A' 22 sempitemos M»PR 24 laturanos (-ios E), corr. Sahnasius Plin. exerc. 239 h E \ dorso A' {uhi add. vitae)] dorsum ac 26 instruit in carcere, con'. A' | aliis M* | pudicis, corr. A' 28 sortibus Mbpa I conatos, corr. a cf. IV 19, n. 24, 9
IV 13, 13-14, 6. 225 faciet interire, praesertim si in malivolarum stellarum signis fiat ista coniunctio. Si vero a Mercurio de-3 fluens Luna minuta lumine ad Saturnum feratur, faciet mendicos pauperes, pannis obsitos et miserae 5 egestatis calamitate demersos, alios servire in templis facit, alios vaticinari compellit. Facit plerumque lunaticos aut sacrarum valitudinum vitia decernit, facit caducos et misera commotione dementes. Si vero a4 Mercurio per noctem defluens Luna minuta lumine 10 ad Satumum feratur, aut exponi facit aut squalorem miserae servitutis inponit aut onus acerbae captivitatis indicit; etiam maximas valitudines aut vitia decernit aut in prima aetate temporis perimit aut facit aliqua ratione damnari; quodsi nihil horum fuerit, 15 facit biothanatos interire. A Mercurio Luna ad lovem. Si a Mercurio5 defluens Luna ad lovem feratur, faciet magnos potentes, quibus imperatorum litterae ac secreta credantur aut qui regias opes regiosque thesauros fideli tu20 tatione custodiant et qui in regia domo iubendi vel disponendi habeant potestatem; facit plerumque magistros nuntiosque regum, sed et neocoros aut prophetas facit aut principes sacerdotum, ut ex istis honoribus aut ex his occasionibus maxima illis felici25 tatis conferantur insignia et ut ex his actibus potentium divitiarum incrementa conquirant. Si vero a6 Mercurio defluens minuta lumine Luna ad lovem feratur, aut rationibus praeponit aut ex fenore negotiationibus facit esse praepositos aut facit actores et 50 tales, quibus publica vel fiscalia instrumenta credantur, aut ponderibus publicis aut fiscalibus facit prae1 im E 2 ad merc | per noctem defluens M 3 feratur aut exponi M 5 egestatis A'J gestis cf. 229, n. 241/2; vestis X ■ 6 uaginari, corr. c cf. 233, 25 12 uaHtutidines M 16 Si a marc PK 19 fidei, corr. % \ tuitione P fort. recte 22 ineorocos M ineocoros PR corr. A' 23 ut] aut M 25 potentiarum M 27 marc PR 28 fenori 29 auctores M FiEMicus, ed. KroU et Skutsch. I. 15
226 FIRMICI poni aut privatarum litium iudices facit et ex his actibus maxima facultatum incrementa decernit, sed et felicitatis largitur insignia; aliis hereditates decernity alios res depositas et absconsas invenire compellit, apud alios res commendatae remanent et apud 5 eos sine fraudis vitio perseverant, ut ex istis rebus gloria et substantia illis et magna felicitas comparetur. 7 A Mercurio Luna ad Martem. A Mercurio defluens Luna si feratur ad Martem in diurna geni- 10 tura et sit Luna crescens vel plena luminibus, faciet inreligiosos periuros fallaces et quorum malitia ad omne facinus per dies singulos crescat. Erunt effiractores fures et qui templa sacrilego furore semper expilent; erunt latrones bomicidae et ad neces hominum 15 semper armati; sed in his comprehensi facinoribus custodiae vinculis carcerisque traduntur et gladio severa iudicis animadversione plectuntur aut quolibet genere ob haec facinora biothanata morte depereunt. 8 Si vero sit nocturna et a Mercurio de- 20 fluens Luna plena vel crescens feratur ad Martem, facit duces ac tribunos militum, sed terribiles et tyrannicis potestatibus sublevatos, vel defensores aut praesides civitatum, sed qui numquam in istarum potestatum licentia perseverent et qui vario genere semper 25 offendant; quorumaliivertunturinfugam, alii in exilium dantur, alii biothanati intereunt, praesertim si in princi9palibus geniturae locis Mars et Luna fuerint inventi. Si vero in deiectis geniturae locis a Mercurio defluens 1 priuitarum PR | et SittT] aut 2 sed et Sittl] credet 4 depositas et A] depositas sed M deposita sed PR 5 aput utroque loco M 7 substantia illis et magna substantia et felicitas M 9 A merec defluens M 16 cophensi P 17 carcerique x | gladio R cum ras. post 0] gladios MP | severa A'] uera 18 iuditiis M iudiciis P 20 add. QA' 22 milites, corr. Sittl 24 sed Sittl] aut 26 uertantur, corr. a 29 defectis, corr. A'
IV 14, 6—11. 227 Luna in nocturnis genituris [locis] plena lumine feratur ad Martem, parricidalium scelerum facinora decernit. Aut enim filios suos parricidali perimunt furoris amentia aut illos ad fraternas neces furor prae5 posterae cupiditatis inpingit aut parentibus per ipsos parricidale infertur exitium aut adfines suos iugulant aut aversi coniugales adfectus genialem torum sanguine laniatae coniugis polluunt, ut omnifariam vario furoris instinctu parricidali grassentur insania; sed 10 liaec pro locorum ac signorum varietate decernuntur. Mors vero eorum violenta erit semper aut publica; aut enim propter servos aut propter personas in custodiam redactas aut propter damnatos homines grave illis periculorum discrimen infertur et propter lioc 15 damnati publica morte depereunt. Si vero minuta 10 lumine in diuma genitura a Mercurio defluens feratur ad Martem, faciet falsarios maleficos et effractores, furesaut latronum conscios et receptores; ex quibus criminibus aut in custodia constituuntur aut severa 20 animadversione damnantur. Alii fiunt publici carnifices et quibus publicarum animadversionum officia credantur, aut exceptores personalium causarum fiunt aut officia pertractent, aut adiutores fiunt huiuscemodi hominum, et damnatorum aut carceris 25 publici fiunt ex ista coniunctione custodes. Si vero 11 minuta lumine a Mercurio defluens Luna feratur ad Martem in nocturna genitura, aut milites custodes armorum aut athletas aut quibusdam certa1 geniturae locis, corr. x | pluna R 4 ad QA'] aut 5 parentibus geminat IS. 6 exitium QA'] auxilium 7 aversi] Paul. Nol. ind. et XIX 184 cft. Mueller aversati Sittl \ genialaem h. _ f..., torum ex genia lamtorum P torum R 8 coniugalis, corr. A 10 cemuntur, co?t. A' 11 publica <>] plicta MFB {in quo i erasum) 16 a om. P 20 animaduersatione R | fiunt publici f "iunt P fiunt — 22 causarum post adiutores l. 23 repetit sed del. R 21 animaduersionis, corr. Sittl 23 la^. statuit k \ fiunt om. P 26 luna om. M 27 suppl. Mommsen 28 adhl- P 15*
228 FIRMICI minibus destinabit, efficaces terribiles famosos et quorum officium ad omnium f crebrorum notitia movere 12perveniat. Quodsi in horoscopo vel in quinto ab horoscopo loco Marte vel Luna constituta fuerit ista coniunctio, facit eos violento quodam genere mortis 5 extingui. In ceteris enim geniturae locis vitia valitudines pericula et laboriosos actus et adsiduas vigilias aut violenta quaedam negotia decernit. Sed haec omnia, sicut frequenter diximus, ex signorum diver13 sitate variantur. In signis enim vel in 10 tropicis constituto Marte si a Sole vel a Mercurio defluens Luna in malivolarum stellarum signis constituta feratur ad Martem per diametrum vel quadratum, aut si se illi vicina aut partili societate coniunxerit, faciet pellarios coriarios caligarios, coquos aera- 15 rios, ex igni vel ex ferro artes suas officiaque complentes. Si vero in Veneris fuerit signis ista coniunctio, faciet linteones tinctores plastas aut tabernarios. Si vero in Mercurii aut in Martis domo fuerit ista coniunctio, amatores armorum aut palaestrae facit et 20 publicorum negotiorum officia tractantes. Si vero in domo lovis fuerit ista coniunctio, tribunos duces ac magnarum legionum praepositos aut civitatum vel 14 provinciarum praesides facit. Si vero in domo Saturni fuerit ista coniunctio, gravia misera et scelerata 25 decemit officia; aut tortores enim aut carnifices aut delatores faciet aut bestiarum venatores et Marsos tales, qui aspides venari consueverunt, agrestium pecorum vel bestiarum magistros faciet, alios piscatores, 1 destiiiauit, corr. A' 2 notitiam M omnium notitiam crebro rumore x cf. 165, 21. 261^ 4 3 perueniant, corr. A' | quinto] Tiempe septimo 4 mar. M martPR «mtZeMars A' 5 coniuncta, corr. A' | uiolentos M uiolentos PR 6 post enim im. in add. M 9 uarietate M 10 generantur P* | suppl. x 14 illa P* | coniuncteratM* 15 calligarios, corr. v; fort. gallicarios cf. 173,14 I cocos MP 18 phasias M plasias PR corr. a 19 aut A'] et 28 uenare, corr. QA' cf Maneth. V 185 \ agrestium — 29 faciet 07n. M
IV 14, 11—16. 229 alios aucupes, alios ex puteis altissimis adsiduo labore aquas levare compellit, alios agrestium locorum vel hortorum operarios faciet, alios naucleros nauticos vel gubernatores, alios structores, alios lapidarios, alios pol5 linctores facit aut per ipsos sepulturae semper officia tractantes. In Martis f adi enim coniunctione multiplici genere decreta variantur. A Mercurio Luna ad Solem. Si a Mercurio 15 defluens Luna feratur ad Solem, aut mente captos 10 aut lingua impeditos aut surdos efficit aut pauperes et misero egestatis squalore depressos, erraticos semperque peregrinos et qui nusquam sedem domiciliumque constituant; sed haec infortunia processu temporis temperantur et expleto tempore iuventutis parva illis 15 ex variis actibus vitae praesidia quaeruntur. A Mercurio Luna ad Venerem. Si a Mer- 16 curio defluens Luna in nocturna genitura plena lumiminibus feratur ad Venerem, faciet eos fpublicis protegi ab aere; inveniunt omnibus actibus principa20 tum; gloriae etiam et magnae felicitatis incrementa decemit. Alios oratores facit, sed affluentia sermonis... alios poetas facit et eos divinorum carminum auctoritate nobilitat aut in officiis deorum vel in officiis imperatorum adsidua honorum continuatione consti25 tuit aut ex personis et commendationibus mulierum aut ex muliebribus quibusdam actibus ad felicitatem 2 agrestium om. M | colorum, corr. A' 3 nauclerios PR 4 polinatores M pollintores PR (m quo ras. post n) 5 per ipsos fort. non sanum; vespillones 6 6 noU conicere Martiali; pariicnlari Buecheler \ coniunctionem, corr. Q 11 miseros, corr. a 13 constituunt M 15 querantur M 16 inscr. om. M 17 luminibus principatum gloriae feratur PR 19 fort. habere in venereis; locum sic fere refingit Buecheler facit eos
IV 14, 16—15, 2. 231 magna in templis officia tractantes. Si vero in ceteris 20 geniturae locis fuerit ista coniunctio, mediocres in facu\tatibus facit et qui artes metallicas exercere consueverint. Facit plerumque coriarios et qui aromata 5 mercari consueverint, facit etiam eos politores pretiosarum gemmarum vel qui gemmis ex vario pigmentorum genere aliam speciem coloris adpingant, aut ornatores aut sculptores simulacrorum aut fabricatores efficiet aut in templis sacra carmina precantes aut 10 tibicines templorum faciet et qui babeant rerum caelestium notionem vel qui sciant secreta caelestia vel qui res absconsas et abditas facili ratione perdiscant, ut ex bis occasionibus vitae illis subsidia quaerantur. XV. 15 A Saturno defluens Luna. Si a Saturno de- 1 fluens Luna [et] ad nullum feratur, sed per vacuum cursus suos dirigat et sit crescens vel plena luminibus, patrimonium misera laceratione dilapidat et facit a parentibus alienari aut interemptis parentibus in 20 prima aetate reddit orbos; facit plerumque pigros aut in longinquis peregrinationibus detinet occupatos. Si 2 vero sit minuta luminibus, [et] faciet circa ventrem frigus adsiduum, quos Graeci psychrocoelios vocant, et infinitis flegmatum vitiis laborantes, macros sple25 nicos dysentericos bydropicos pleumaticos vel dysuriacos et qui latentibus vitiorum doloribus torqueantur; sed haec pro signoram qualitate decernit..3 meclianicas uel metallicas M 5 pollitores M poUintores B» 7 adiungant M» 8 tomatores A' cf. 139, 23. 221, 4; an inauratores.? | scultores M 9 praecantantes A' 10 tibicine M | facient, corr. A' 11 notitiam M 15 pro inscr. Satumus MFR | si a om. M 16 et del. A' 17 cursum suum M 18 lapidatione dilacerat uel dilapidat M 20 reddit orbos SittT\ redditur hoc 22 sit om. M | et del. A' 23 psichrocoelio M psychrocoelio PR cf. Ptol. 39^ 28 24 magros 25 lipsetericos, corr. a | pleumeticos, corr. A | disiriacos M dysiriacos PR
232 FIRMICI 3 A love defluens Luna. Si a love deflueas Luna ad nuUum feratur et per vacuum cursus saos dirigat, si sit plena luminibus, faciet adsidua profectione peregrinos, pauperes et qui processu temporis omnia- felicitatis [tempora et] ornamenta deperdant; 5 si vero sit minuta luminibus, expositos captivos et quorum vita servitutis onere deprimatur. Quidam erunt vitiis valitudinibus implicati, alios oligochronios facit. 4 A Marte defluens Luna. Si a Marte defluens 10 Luna ad nullum feratur, sed per vacuum cursus suos dirigat et sit plena luminibus, patrimonium dissipat et parentes in primo aetatis gradu perimit aut vitium illis aliquod aut malae mortis discrimen inpingit, ipsos vero aut ex altis praecipitat locis aut a quadru- 15 pedibus pericula aut maxima illis vitia vel valitudines 5 decernit, alios facit publica morte biothanatos. Si vero minuta lumine a Marte defluens ad nuUum feratur, aut a genere suo alienari et separari facit et patrimonia eorum variis lacerationibus dissipat aut 20 dat laboriosas artes, ut circa ignem semper ferrumque versentur, aut miseros milites facit. 6 A Sole defluens Luna. Si a Sole defluens Luna ad nullum feratur, sed per vacuum cursus suos dirigat, faciet pauperes [et] infelices peregrinos erra- 25 ticos et qui servilibus semper actibus inmorentur, alios ad varios actus adfectantes, [in] quod adgressi fuerint, vario facit genere desperationis omittere*, sed processu temporis huius infortunii discrimina mitigantur et praesentium calamitatum ex aliqua parte so 1 Si a love d. Luna om. M S ioue P A ioue B 3 adsidua x] ex sua {possis ex varia) 5 del. A' 6 lumine M 7 deprimantur M 8 nonne vitiis sive valitudinis.^ 14 inpinget P^E 16 pericula aut m. illis pericula & (uel Q) uitia MQ 18 defluens luna M 20 dissipationibus laceratM 24 currsus M 25 et del. A 27 in del v id Mue. 28 uarios PK 1 admittere, corr. a 30 praesidentium, corr. Sittl
IV 15, 3—9. 233 miserum mutatur exitium; deposito paupertatis onere parvum illis vitae subsidium comparatur et ad aliquos actus affectare compelluntur. A Venere defluens Luna. Si a Venere defluens 7 5 Luna crescens lumine ad nullum feratur, sed per vacuum cursus suos dirigat, faciet passivos in coitu et qui numquam in uxorum amoribus perseverent, et qui incestis delectentur amplexibus, sed bos eosdem facit nudos pauperes et qui humeros suos laboribus subi10 cientes cotidianae quaerant vitae subsidia. Si vero sit minuta luminibus, vitiosos turpes pauperes et adsiduo facit miseriarum onere praegravatos aut artibus [et actibus] inbonestis applicat semper et miseris. A Mercurio defluens Luna. Si a Mercurio 8 15 defluens Luna ad nullum feratur, sed per vacuum cursus suos dirigat et sit plena luminibus, faciet grammaticos oratores medicos musicos et qui computationis sollertia caelestium sciant siderum cursus, aut fenoris et negotiationis officia tractantes, ex qui20 bus occasionibus gloriam et substantiam, sed processu temporis consecuntur. Si vero fuerit minuta lumini- 9 bus, ab humoribus vitia decemit aut ex aquis grave periculorum discrimen indicit; aliorum mentibus nocet, aliorum obligat linguas, aliorum auribus nocet, sed 25 hos omnes faciet alienos a litteris; faciet alios vaticinari, sed in templis, alios ad templorum custodias sempiternas addicit, alios ministros facit servosque templorum. 1 etixitium M | pauptatis M 2 parum, corr. A' 7 qui numquam A'] quicquam | et qui x] et quicquam 10 cottidianae M 13 del. % saepe variae lectiones inrepserunt cf. 96, i7. 214, 10. 235, 11. 242, 23 al. 14 Si merc M 15 sed] et M 17 musicos medicos M | commutationes soUerti^, corr. Sittl praeeunte Dresselio 18 caelestium A'] testium 21 prosecuntur, corr. v
234 FIRMICI XVI. 1 Nunc genera explicanda sunt omnia, quae veloci cursu suo perficit Luna, ut et partiliter et generaliter omnia explicasse videamur. 2 Si Saturno se applicaverit Luna, miseros parentes 5 facit; si vero se Marti coniunxerit, ambos parentes [faciet] humilitat, patri miserias indicit. Si a Marte ad Saturnum feratur, idest si utrumque latus eius Mars Saturnusque possederint, sacrae... Si vero a Saturno ad Martem feratur, mediocriter haec eadem lo facit; mulieribus vero tunc decernit vitia, cum eandem radiis suis inpugnaverit Saturnus. Lunaticos vero tunc facit, si figura Lunae vel scema f vel similitudinem Saturni comparetur ac Martis, love ac Venere ^in^ alienis existentibus signis; enim luppiter et i5 Venus istas omnes coniunctiones vel defluctiones, per quas misera bominibus decernuntur exitia, bona radiatione respexerint, decretorum malorum
IV 16, 1—7. 235 adornata. Sed et in octavo geniturae loco in nocturna genitura et in his in quibus gaudet signis consecuta lovis vel Veneris testimonium maximam decernit felicitatem. Quemcumque itaque locum volueris in geni- 4 5 tura tractare, aut naturae aut nutrimentorum aut generis aut parentum aut fratrum aut nuptiarum aut sobolis aut extremum diem vitae, diligenter inspice cursum coniunctiones defluctionesque Lunae, longitudines altitudines et qui coniunctiones eius excipiant. 10 Spectare itaque in omni genitura debemus, ne Sol 5 coniunctionem Lunae ad se venientis excipiat; posteaquam enim de diametro Solis recedens luminis sui coeperit damna sentire ad synodum festinans, qualibet luminis sui figuratione pro mensura uniuscuiusque de15 cernit exitium. Si enim fortis eius radiatio fuerit, fortia mala et magnorum infortuniorum [ei] decernit exitia; si media fuerit [vel fiet] radiatio, malorum temperatur exitium. Si vero deficiens ad ipsos radios 6 Solis accesserit et ipsi orbi eius quodammodo gluti20 nata fuerit
236 FIRMICI iunxerit, ultra modum felicitas et ultra modum omnium bonorum)> conferuntur insignia; erit enim felix nimiumque felix, in cuiuscumque genitura sic cum 8love Luna fuerit inventa. Si vero cum Marte sic, sicut diximus, fuerit
IV 16, 7—17, 1. 237 felicitatis decernit insignia; sed liaec maiora efficiuntur, si Mars addat ad numerum. Si vero Veneri se ista radiatione coniungat aut in MC. aut in quinto aut in XI. ab horoscopo loco aut in ipso horoscopo, 5 bonae erunt circa nuptias, si eas Saturnus nulla radiatione pulsaverit. Erunt autem feliciores, si Venus retrograda a principalibus locis.... nocebit et facit plerumque ptbisicos; sed bona tunc decernit fortiora, cum fuerit per noctem ista coniunctio; minuuntur 10 autem bona et mala crescunt omnia, ab bis scilicet stellis, in diurna genitura. Explicato cursu Lunae et diligenti ratione mon- 12 strato ad promissi operis definitionem sermonis intentio transferatur, scilicet ad explicatiou em Fortunae; 15 non enim omnem possumus fati explicare substantiam, nisi iste locus diligentissima fuerit ratione collectus. Sicut enim in boroscopo quaerimus, quis in eodem loco sit, quis occidat, quis in medio caelo sit, quis in imo, quis in ceteris locis, quatenus etiam dominus ipsius 20 signi sit positus, in quo est horoscopus constitutus, ita et locum Fortunae
238 FIRMICI ad Lunam et, quantuscumque signorum numerus, tanta ab lioroscopo incipiens signa numera; et quodque signum habuerit novissimum numerum, 2ipsius signum locum Fortunae demonstrat. Sed haec platica computatio est, quam ideo posuimus, ne quid 5 a nobis praetermissum esse videatur; partiliter vero locus Fortunae ista ratione colligitur, quam tu sequi in omni disputatione debebis. Tunc enim vera definitio [et] in apotelesmatibus proferetur, quotienscumque singula loca partili fuerint ratione collecta. 10 Sic vitam, sic spem, sic fratres, sic parentes, sic filios, sic valitudines, sic coniugem, sic mortem, sic actus, sic amicos, sic inimicos, sic cetera omnia, quaeque in substantia bumani generis requirentur, veris definitionibus explicabis. Quae omnia tunc explicabimus, 15 cum ad interpretationem venerimus sfaerae barbaricae; haec enim omnia divinus ille Abram et prudentissimus Achilles verissimis conati sunt rationibus invenire. Sed locus Fortunae, de quo loqui coepimus, 3 partiliter ista ratione colligitur. Si diurnam geni- 20 turam tractans locum Fortunae coeperis quaerere, hac eum investigato ratione: a parte Solis inchoans omnium signorum partes usque ad illud signum, in quo est Luna, cum ipsis Lunae partibus, [in] quantamcumque totae partes fecerint summam, additis horo- 25 scopifinchoans computationem is collegeris, ab horoscopo incipiens in dexteram partem ab horo1 suppl. A' 3 et A'] aut ] quodcumque v cf. ad 217, 10 1 signum om. M 4 dicere solet ipsum tibi signum 5 placita PE | possumus PR 7 quam tu sequi A'] quantus §que 8 deffinitioP 9 et del. % | proferatur, corr. x 10 partiliter, corr. A' 16 nunc, corr. A' I explicauimus, corr. Q^A' cf. VI f. LXXXII c. 3 nied, 16 fere M fer§ PR 17 abraamM ISachilesPR 20 de loco fortung u/nc. rubr. additHL \ diuma genitura, corr. A' 22 inuestigata, corr. x | a parte A'] aperto | inchoat, corr. v 23 illumPR 24 in] n P del A' aliquid excidisse videtur cf. 239, 7; foH. hic inserendum computatione si collegeris del. inchoans cf VI l. l. col. 4 in. 26 add. A' | coUigeris PR 27 aborosc. oign M 1
IV 17, 1—6. 239 scopo signis ceteris divide tricenas partes signis singulis reddens; et in quocumque signo totius numeri
240 FIRMICI locO; in quo est, signum ipsius, idest locum Fortunae oportunis radiationibus respicit; et si dominus partis ipsius, idest si dominus finium, in quibus locus Fortunae fuerit inventus, ipsam partem ex eo loco, in quo est, oportunis radiationibus respicit; et si sint 5 7 ambo invicem sibi cardinaliter iuncti. Et cum haec omnia diligenti ratione collegeris et sit noctuma genitura, rursus Lunae partes adtende, si diurna vero, Solis et vide, qui sit partium dominus, in diurna scilicet Solis, in noctura vero Lunae [Solis vero dominus], 10 et an etiam ipse locum Fortunae cardinali radiatione respicit. Si vero unus barum omnium partium dominus fuerit inventus et bene sit in genitura et in his, in quibus gaudet, signis vel
n^ 17, 6—12. 241 fuerit inventus in his, in quibus diximus, locis, mediam genituram decernit, ut nec ultra modum felix sit nec egestatis angustiis deprimatur. Si vero ambo bene ceciderint, dominus ipsius signi, in quo est locus For5 tunae, et dominus partis illius, in qua ultima pars fuerit inventa, et in bonis signis constituti, idest in quibus gaudent vel in quibus exaltantur, vel in domiciliis suis, et partiliter in cardinibus fuerint collocati, tantas decernit felicitates, ut is, qui sic natus fuerit, 10 imperatoribus omni genere coniungatur. Sin vero in signis cardinum non partiliter, sed platice fuerint inventi, mediae felicitatis incrementa decernunt. Si vero 10 dominus ipsius signi, in quo est Fortunae locus inventus, sed et dominus partis ipsius, idest finium 15 dominus, et dominus partium earum, in quibus eadem genitura Luna fuerit inventa, bene fuerint collocati, vel in quibus exaltantur vel in domiciliis suis, et principalia geniturae possederint loca vel in his, in quibus gaudent, locis fuerint collocati, facient 20 imperatores, sed quorum imperium per totius orbis spatia dirigatur et quorum tanta potestas sit, ut ad deorum numen accedant. Si vero istarum stellarum, 11 quarum fecimus mentionem, nulla bene ceciderit, is, qui sic natus fuerit, usque ad ultimum vitae diem 25 infelicitatis onere deprimetur. Quod cum fuerit, inspice partiliter MC. et hoc signum, quod in anafora horoscopi sit; et si nulla ex illis stellis, quarum mentionem fecimus, bene fuerit collocata, vide an in MC. vel in anafora horoscopi benivola stella conditionis so suae secuta potestatem inveniatur; nam si inventa fuerit, praecedentis mali processu temporis infortunium corrigetur. Si vero illis tribus, quibus ante diximus, 12 2 ut nec] utq; M 6 in qu. g. v. geminat M 9 his P 10 si M 11 placite P 15 in add. a 16 lune, corr. A' 19 his in om. M 23 inuentionem E^ 25 deprimentur MPK* 26 et a] sed {possi^ sed et) | arafora M afora P 27 sit %] sed 28 vide an Sittl] uideant 29 arafora M 32 corrigens, corr. v FiKMicus, ed. Kroll et Skutach. I. 16
242 FIRMICI male positis MC. et anafora horoscopi omnium benivolarum stellarum praesidio relinquatur, infelix misera et omni malorum erit ista genitura continuatione depressa. Sed et Fortunae duodecatemorium diligenter inquire, ne te apotelesmatum fallat intentio. 5 XYIII. DE LOCO DAEMONIS. 1 Locum daemonis ista ratione colligimus; quam ideo huic libro indidimus, quia Solis eum locum esse Abrabam simili ratione monstravit et inicum erat, ut a loco Lunae Solis separaretur locus. Qui locus 10 hac ratione coliigitur: [ut] in diurna genitura a parte Solis usque ad partem Lunae omnium signorum colligis partes et totam hanc summam ab horoscopo incipiens per sequentia signa distribuis, et in quocumque signo ultima pars ceciderit, ipsa tibi pars 15 daemonem monstrat. In nocturna vero a Luna usque ad Solem omnium signorum colligis partes et omnem istam summam ab horoscopo incipiens simili ratione totis dividis signis, et in quocumque signo et animae A' 23 del. x quaer, Mo. 24 mulierum M | Sed et] Set M 26 nempe demonstrant | uidere, corr. A'
IV 17, 12—19, 3. 243 XIX. DE DOMINO GENITURAE. dominum, quem Graeci 1 oecodespoten vocant, qua debeas ratione colligere; ipse enim totius geniturae possidet summam et ab 5 ipso stellae singulae decreti licentiam sortiuntur; qui si bene fuerit coUocatus in bis, in quibus gaudet signis vel in quibus exaltatur, vel in domiciliis suis, et conditionis suae genitura fuerit nec malivolarum nociva radiatione pulsatus nec benivolarum stellarum 10 praesidio destitutus, omnia bona pro naturae suae qualitate decernit et integrum annorum numerum. Si vero impeditus a malivolis vel a benivolis desertus fuerit, omnis eius efficacia debilitata languescit. Qua-2 tenus invenias, explicabo omnibus veterum sententiis 15 intimatis. Quidam hac voluerunt geniturae dominum ratione colligere dicentes hunc esse geniturae dominum, qui in principalibus geniturae locis positus in signis suis aut in finibus suis fuisset inventus. Alii vero a Sole et Luna geniturae dominum requi20 rebant eum dicentes esse geniturae dominum, in cuius stellae finibus Sol et Luna fuissent inventi, idest Sol in diurna, Luna in noctuma genitura, et babet rationem. Alii eum dixerunt esse dominum, qui altitudinis Lunae dominus fuisset inventus. Alii vero hunc esse dixe25 runt dominum, cuiuscumque signum post natum hominem Luna relicto eo signo, in quo est, secundo loco fuerit ingressa. Sed et nos hanc rationem sequi- 3 mur; haec enim est verissima et ab omnibus comprobata. Sed et tu haec omnia, quae diximus, dili30 genti ratione discute: invenies, quod dominus geniturae 2 suppl. A' 3 oeocodespoten R 4 summa PR 5 decreti singii M | diligentiam, corr. h 9 radiatiatione M 15 explicatis uel intimatis M | cf. Ptol. 28'' 3i. 33^ 2
244 FIRMICI sic fpositus et inveniri; quia itaque hanc rationem sequitur intentio tua, etiam exemplo debemus instruere. 4 Si quis prima natalis liora Lunam in Ariete habuerit, quia ppst Arietem [habuerit qui] ad Taurum secundo loco Luna transitum facit, Venus geniturae dominium 5 possidebit, quia Taurus signum est Veneris; et sic in ceteris signis. Illud tamen scire debemus, quod neque Sol neque Luna in aliqua genitura domini efficiantur; totius enim domini dedignantur dominia sortiri. Si itaque Luna in Geminis fuerit inventa ea die, 10 qua nascitur homo, neque in Cancro id est in domo sua neque in domo Solis dominum geniturae demonstrat. Sed cum haec signa transierit, idest Cancrum et Leonem, et ad signum venerit, tunc ostendit geniturae dominum; quia ita- 15 que Virgo domus Mercurii est, iste geniturae dominus efficitur. [Habebunt communionem in dominatione Sol et Luna,
IV 19, 5—8. 245 semper affectu; erunt sane semoti et sibi vacantes, modicum sumentes cibum et multa potatione gaudentes. Corpore erunt modici pallidi languidi, frigido ventri et qui adsidue reiectare consueverint et quos 5 semper malignus bumor inpugnet et quos intrinsecus collectus dolor adsidua ratione discruciet. Vita vero eorum erit malitiosa laboriosa sollicita et adsiduis doloribus animi implicata, circa aquam vel in aquoso loco babentes vitae subsidium. Quodsi ipse genituraeG 10 dominus effectus aut in domo sua sit aut in finibus suis aut in domo lovis vel in finibus suis aut in domo Solis et sit diuma genitura [locum], faciet in vita claros et nobiles et omnem felicitatem pro locorum potestate decernit. Si vero in Martis finibus 15 fuerit vel in domo Martis vel in domo Lunae fuerit inventus, faciet tristes laboriosos sordidos humiles ingloriosos et qui adsiduis lugubris tristitiae sordidentur. Sed haec fortiora erunt mala, si fuerit 7 nocturna genitura et si Luna minuta luminibus do20 minium ei decreverit; tunc enim caput capillorum raritate denudat aut facit turpiter capillis defluentibus calvos et quorum lumina repentinis solent caecitatibus impediri vel quorum lumina aciem suam ex adsidua suffusione deperdant. Facit etiam pleu25 monicos bydropicos podagricos caducos spasticos, praesertim si dominus effectus geniturae et in ista signorum vel partium deiectione positus deficientis Lunae radios exceperit. Quodsi eum benivolae stellae habentem 8 dominium sic, sicut diximus, positum bona radiatione 2 cybum P | potione M 4 reiactare MFB (ac ex eic), corr. Q cf. VII f. XCIII col. 4 ima ructare x 6 radiatione M^^PR 9 nempe habebunt 11 suis sc. lovis nisi hoc ipsum latet 12 diumae geniturae locum, corr. %6 17 tristitia, corr. Y,6; excidit v. c. squaloribus 18 hoc PE | fortuniora, corr. A' 20 ei v] et | capud P 24 ex A'] et | deperdat, corr. A' cf. Ptol. 38'' 26 25 podacricos M 26 eifectus om. M 27 deficientes, corr. v 28 exeperit M 29 dominum, corr. A'
246 FIRMICI conveniant, istas valitudines vel praesidium dei alicuius vel soUers medicina curabit. Si vero sic, sicut diximus, Saturnum positum malignum sidus armaverit, haec, quae diximus, mala cum maximo incremento calamitatis augentur. Faciet autem mortes ex longa 5 et gravi valitudine, quae aegritudo vitiosa humorum inundatione perficitur; moriuntur autem in locis aut in humidis aut in aquosis aut absconsis et incognitis. Si ^in^ Mercurii domo vel partibus fuerit, facit maleficos venenarios malos periuros, inimicos fratrum pa- 10 riter ac parentum. 9 luppiter. Si luppiter dominus geniturae fuerit, faciet homines magni animi magna appetentes et quibus fides semper habeatur et qui ad magnos actus semper inflentur et qui plus sibi dent, quam patri- 15 monii vel potentiae facultas exposcat, imperiosos et in omnibus actibus suis nobiles gloriosos honestos, amatores munditiarum, laetos et qui omni ratione delectari desiderent, plurimum capientes cibum, amantes amicos et efficaces communes simplices et qui 20 lObene semper facere consueverint. Corpus vero eorum media moderatione componitur et erit ipsa corporis forma munda formosa candida; erunt sane pulchris oculis et capite, spissis capillorum crinibus adornantur, fixo gradu vestigia ponentes; vita vero eorum 25 erit gloriosa notabilis, plena fide felicitatis, omnia sane quaecumque cupierint consecuntur. Sed et bonis semper conversationibus adornantur et [eos] magnorum virorum testimonio proteguntur, uxores et filios 1 dei Qv] de 2 sollens PK | sic om. tH 3 saturnus, corr. A' j sydus M 7 inundatio, corr. QA' | perficiuntur, corr. QA' | fort. post locis adiectivum excidit 9 in add. A' 10 uenerarios, corr. Q^ 13 facit M | homines om. M 15 qui] quib^ P cf. 114, 6. 261, 14 16 exposcant, corr. A' 19 delectari om. P | amantes et efficaces amicos, transp. v. cf. Vf.LXIII 4 in. LXIV 2 in. 21 facere QA'] facile 23 candidi, corr. %; sane numquam tertio loco 24 adomantur fort. inlatum ex v. 28 25 potentes P* 26 plena nominativus 27 Sed et] Set M 28 del. A'
rv 19, 8—13. 247 tenero diligunt semper
248 FIRMICI / faciet asperos invictos et qui nullis rationibus subiugentur, mobiles contentiosos audaces periculosos, violentos, qui adsiduis soleant rationibus decipi, edaces,
IV 19, 13—17. 249 yeT in finibus suis et in quinto vel in XI. ab boroscopo loco constitutus vel in MC. vel in horoscopo et deficientem respexerit Lunam vel deficiens Luna dominium Marti decreverit et lovis
250 FIRMICI lime digerant;
IV 19, 17—24. 251 vel in finibus lovis vel in altitudine sua et si Venus a Solis radiis fuerit liberata. Quodsi sic Venere col- 22 locata Mercurius aut in domo sua aut in finibus suis aut in altitudine sua aut in domo Yeneris aut in 5 finibus Veneris fuerit inventus et sit in oportunis geniturae locis positus, faciet poetas, sed quorum carmina fulgido gratiae splendore nobilitantur; si vero fuerit diurna genitura, decemit quidem nihilo minus paria, sed haec omnia quantulacumque ratione 10 debilitat. Si vero fuerit noctuma genitura et Saturnus in cardinibus geniturae positus vel oportunis locis istam commixtionem maligna radiatione pulsaverit deficientisque Lunae radios aspexerit, totum, quicquid ante promisimus, impeditur. Si vero Venus dominium 23 15 nacta in deiectis vel in pigris locis fuerit inventa, in Saturni loco vel domo vel in finibus etiam Saturni,
252 FIRMICI fuerit dominia sortitus^ vel in finibus suis vel in altitudine sua vel in domo Veneris et se sub trigonica radiatione formaverit, faciet poetas oratores, affluentia 25grati sermonis ornatos. In Lunae vero domo si fuerit inventus, faciet facundos, sed quorum sermo sine gratia 5 proferatur. Si vero in Saturni domo vel in finibus eius fuerit inventus et luppiter eum et Venus bona radiatione respiciant et aut ipse sit in geniturae cardinibus aut luppiter aliquem geniturae possederit cardinem vel in tertio ab boroscopo loco fuerit, faciet 10 quibusdam religionibus deditos et secretarum ac magicarum artium scientes, matbematicos astrologos haruspices et [qui] omnium religionum et caeli ipsius secreta quaerentes et quibus legationum credantur officia, amantes fratres et qui cupiant adfines suos fido 15 necessitudinis auxilio protegere et qui iura amicitiae artissimis vinculis astringant, iustos religiosos et ab omni profusionis labe sepositos et qui firmi consilii 26 ratione cuncta perficiant. Si vero Mars se ei qualibet applicaverit ratione vel si eum de quadrato respexerit 20 et sit Mercurius in tertio geniturae loco in humanis vel vocalibus signis lovis testimoniis adornatus love in horoscopo vel in MC. partiliter constituto, faciet advocatos oratores, quorum ingenium invicta fulgeat licentia potestatis, et omnia eum facit propriis viri- 25 27 bus optinere. Si vero Saturnus istam commixtionem in oportunis geniturae locis positus in nocturna genitura respexerit, faciet insidias pericula accusationes discrimina et popularis invidiae crimen adnectit. Quodsi sic Saturno respiciente Mars in occasu fuerit 30 1 domina P 2 se x] si an et se lovis t. r. adomaverit.? 3 afluentia B 4 dominio M domino PR, corr. A' 5 sermo sine a] sermone 7 eum SittT] cum eo 8 sit om. M 11 maicarumP 12 magesticos mathematicos M 13 del. Sittl 18 profusione, corr. A' 19 perficiat MR* 21 si PR | humanibus 22 finibuo uocalibus M 25 potestates MR* | uiris MR* 26 ista commixtione, corr. A' 29 crimen] discrimen 6
IV 19, 24-31. 253 mventus et plenum crescentis Lunae lumen exceperit, ob maleficia vel ob inlicita sacra vel ob adulteratas pecunias publice accusatos faciet gladio interire. Cor- 28 pus vero faciet Mercurius, cum dominus geniturae 5 fuerit, medium semper et gracile et quorum faciem tenuis pallor lividet, oculos vero ornat pulchritudinis honestate. Erunt sane modicum cibum potumque sumentes et quibus omnibus substantia litterarum merito conferatur et qui propter litteras vel propter 10 docti sermonis ornatum adsiduis soleant legationibus fungi et quos secretarum ac religiosarum litterarum arcana delectent. Faciet etiam magistros aut gram- 29 maticae artis aut oratoriae aut philosopharum litterarum interpretes ac magistros et qui omnia nego15 tiationis officia facili ratione pertractent, accipientes pariter ac [dantes] exhibentes fidele commercium. Erunt sane in omni negotiatione solliciti, utiles et qui substantiae facultates suis viribus colligant, patres familiae ab omni luxuriarum sepositi voluptate, iusti, 20 sibi vacantes et a conversationis publicae strepitu separati et qui omnes religiones ac deos cum quadam trepidatione suspiciant. Si vero vitiorum ac valitu-30 dinis possederit locum et malivolarum stellarum fuerit minaci radiatione constrictus, humoribus vitia (25 decernit; et si Luna male fuerit collocata, aut spasticos aut lunaticos aut caducos facit et mors illis aut ex aquis aut ex humoribus semper infertur. Scire itaque nos oportet, sicut superius com-31 prehendimus, quia Sol et Luna numquam accipiunt l 80 geniturae dominatum. Sed cum dominis geniturae 2 ob post sacra vel om. M | adulturas PR 4 facie (faciet M) tenus, corr. v 6 pollor M | inuidet, corr. Sittl 7 cybum P 8 omnisxc 11 sacratarumPR 12 archana 14 intepraetesM 15 facile Ra ( pertractes M 16 del. Sittl \ exhibente PR 19 omi M 20 conuersatione p. strepitus, corr. a cf. 23, 2 21 ac deos Sittl\ adeos PR ad eos M 22 suscipiant, coii\ NemetJvy 23 possederint, corr. A' | et om. P 24 constrinctis, coir, v. a \ add. v. cf. 233, 22 25 decemunt, coir. A'
254 FIRMICI [domini iinibus] constituti [vel positi] vel oportuna cum ipsis radiatione coniuncti vel in geniturae domini finibus constituti vel in domibus eorum collocati et locum ipsius prosperis radiationibus intuentes, plurimum ex natura sua communicatum decernunt 5 et, licet sit alius geniturae dominus, plurimum illi a Sole et Luna ex oportuna societatis radiatione confertur. Quid itaque Sol cum geniturae domino aequata societatis potestate decernant, breviter explicabo; nam quantum decernant singuli temporum spatium, in libro 10 institutionis specialiter diximus. 32 Sol cum domino geniturae. Si Sol cum domino geniturae bac, qua diximus, fuerit radiatione coniunctus, cum ceteris, quae dominus geniturae dederit, haec etiam a Sole pro naturae suae potesta- 15 tibus conferuntur. Facit itaque homines plenos fidei, sed inflato superbiae spiritu sublevatos, sapientes et omnia fspiritu aequitatis moderatione compositos, bumanos, religiosos et qui patres suos integro semper. Facit etiam corpore longos decoros, 20 sed quorum caput flavo capillorum crine lucescat*, facit etiam agrorum cultores patrimonia propria virtute quaerentes, efficaces cordatos et qui semper aquosa 33 regionum delectatione laetentur. Facit etiam tales, qui omnes actus cum maxima bonestate perficiant; 25 sed lii ab uxoris et a filiorum erunt affectibus separati. Vitia vero et valitudines circa oculos
IV 19, 31—35. 255 ceteras partes corporis, frequenter faciet igni comburi. Mortis vero exitus in peregrinis locis violentos publicosque decernit. Auget Sol tempus vitae, si bene collocatus domini geniturae fines teneat, et si 5 eum malivolarum stellarum non impediverit radius. Luna cum domino geniturae. Si Luna cum34 domino geniturae hac, qua diximus, radiatione fuerit coniuncta, cum ceteris, quae dominus geniturae dederit, haec etiam a Luna pro naturae suae potesta10 tibus conferuntur. Facit itaque homines stabiles honoratos ordinatos honestos, magnos corpore, sed corpus pro signi qualitate decernit, corporatos, sed quos honesta corporis pulchritudo condecoret, multum sumentes cibum, parvo potu gaudentes; sed et vita 15 eorum inaequali semper ratione mutatur, ut patrimonium eorum et augeatur adsidue et adsidua rursus iactura minuatur. Facit etiam eos in aquosis locis adsidue commorari. Sed circa uxores et filios et ma- 35 tres pronos eorum facit semper affectus et a paternis 20 adfectibus faciet separari. Quodsi Lunam malivola stella radiaverit, vitia circa oculos semper efficiet; aut enim oculos vulnere dedecorat aut aciem luminum obscura nube suffusionis inpugnat. Corpus vero eorum candidarum facit macularum varietate signatum, 25 aut leprae maligna vulnera semper infligit aut corpus adsidua contractione deformat aut hos eosdem tremuli corporis inbecillitate debilitat t] publicat
256 FIRMICI 36 Cum ergo ex Lunae cursu dominus geniturae fuerit inventus, non debemus ipsum solum singulari ratione respicere, sed ex omnibus stellarum illum temperMionibus figurare. Cum enim alter cum altero fuerit vel cum testimonium suum praebuerit, pro na- 5 tura sua cuncta aut auget aut minuit; et geniturae dominus alienis instructus radiationibus et ex singulis stellis, quaecumque illi testimonium perhibuerint, et ex loci ac signi potestate decreti licentiam mutuatus efficaciam suam ex aliena radiatione componit. 10 37 Si ergo malignus fuerit, benivolarum stellarum prosperis radiationibus mitigatur et tota malitiae,mutatur inprobitas et, licet sit ad nocendum paratus, ex bonarum stellarum testimonio gratia quodammodo inficitur, praesertim si omnium benivolarum stellarum 15 radiatione conventus; sed et signo et loco 38 malivola mitigatur stella. Si ergo plures fuerint, in quibus est salutare praesidium, imaginem etiam ipse salutaris accipit voluntatis et melius decernendi votum sumit, si bonarum stellarum societate nocendi 20 mutaverit voluntatem. Tunc infortunia et graves casus prosperis rursus actibus corriguntur, tunc accusati et in gravibus discriminibus constituti aut sententiis iudicum aut indulgentiis principalibus liberantur; tunc aegritudines deus sanat et omnia mala in ipsis infor- 25 39tuniorum conatibus comprimuntur. Si vero malivola stella dominandi licentiam sola perceperit, contra hominem acerba continuatione grassatur et licentiae suae vires cum magnae necessitatis exercet imperio. Sic benivolae rursus stellae, si non fuerint malivolarum 30 4 alter cum a] alterum 5 vel cum] nempe vel ei aut vel cum ei | perhibuerit Dressel 6 aut prius om. M | minuet M^PB I fort. "(ita]) et 7 alieni, corr. A' 9 loco, corr. A' | decemet {om. M) dihgentia, corr. v. 11 prospexeris R 12 malicia M 16 add. ■a \ signum et locum m. mitigat, corr. v. 22 prospexeris PE 26 comprimantur M» 28 acerua PR 29 exercet A'] extet (exstet P) fort. exerit
IV 19,36— 20,1. 257 stellarum minacibus radiis impeditae, omnia felicitatis et omnium dignitatum ornamenta decernunt; si vero malivolarum stellarum inimicus inpugnaverit radius, nihil possunt ex promissa felicitate decernere. Sic40 5 semper commixtiones et radiationes omnes diligenter debemus inspicere; aliter enim non poterit totius fati explicari substantia, nisi haec omnia fuerint diligenti inquisitione collecta. IUud etiam diligenti debemus ratione colligere, et cum
258 • FIRMICI vitae debes diligenti ratione colligere et geniturae domini potestatem. Frequenter enim cum bene ordinatis quibusdam stellis geniturae dominus angusta vivendi spatia decernit^ ex parte totum, quicquid bene positae stellae decreverant, inmaturo mortis mutatur 5 2adventu. Tempus ergo vitae a Sole et Luna et ab horoscopi parte et, quod est potissimum, et a domino geniturae debes diligenti ratione discutere; quae omnia, licet in boc opere sparsim dicta sint, specialiter tamen in singulari libro, quem de domino geni- 10 turae et cbronocratore ad Murinum nostrum scripsimus, et comprehensa sunt et explicata. Laborandum itaque est et omni sollicitudinis intentione quaerendus geniturae dominus, ut per boc invento vitae spatio et a cbronocratore singulis stellis diviso 15 3 omnia possimus, quae decreta fuerint, explicare. Sane extra ceteros climacteras etiam septimi anni et noni per omne vitae tempus multiplicata ratione currentes naturali quadam et latenti ratione variis hominem periculorum discriminibus semper afficiunt, unde LXIIL 20 annus, quia utriusque numeri summam pariter excipit, androclas appellatus est; novies enim septeni anni LXIII efficiuntur et [qui] rursus septies noveni simili modo LXIII anni efficiuntur. Quia itaque utriusque numeri cursus in hoc anno aequata ratione concurrit, 25 grandis semper periculi discrimen inponit. Si enim septeni et noveni anni, qui ebdomadici a Graecis et 2 enim cum %] cum enim 3 domine M dominum PE, corr. A' 4 ex parte totum %] et marfce solum 5 posito, corr. a ] mutantur M 6 aduentus, corr. QA' | a Sole] sub sole M I et a luna PR | aboroc M 9 corpore, corr. a; illud defendit Salmas. Plin. exerc. B^ B 10 tamen om. M 11 cronocratore {idem 15) 12 explicanda, corr. v 13 est et a] esset ] omnis, corr. A' 16 quae om. M | fuerit M | cf. Paul. P 3 Censor. c. 14 Salmas. cl. 94 18 omni M 21 anni M om. P I exipit M 22 anni LXIII anni PR 23 del. a 24 itaque A'] ita atque 25 anni, corr. v. 27 ebdomatici, corr. Salm. clim. 59
IV 20, 1-7. 259 enneadici appellantur, gravia pericula hominibus semper indicunt, quid faciet LXIII. annus, qui utriusque numeri multiplicatam et invicem sibi obligatam perficit summam? Hac ex causa ab Aegyptiis androclas i dictus est, quod omnem viri substantiam frangat ac debilitet. Inter cetera ergo pericula, quae a mali-4 volis stellis pro signorum anaforis et pro minacibus radiationibus decernuntur, haec etiam pericula diligenti debemus ratione colligere; et in illis itaque 10 periculis et in his, quae ex septena vel novena annorum ratione colligimus, inspicere debemus, ipso tempore, quo periculi discrimen inmineat, et Lunam et temporum et geniturae dominum benivolae stellae qua radiatione respiciant. Si enim in oportunis geni- 5 15 turae locis luppiter et Venus fuerint inventi in horoscopo ac Lunam partili radiatione respexerint, temporum etiam et dominum geniturae viderint, minaces periculorum impetus salutari benivolarum stellarum praesidio sublevantur et homines ex inminentibus 20 periculis liberantur. Periculorum autem non una sub- 6 stantia est; aut enim ex accusationibus aut ex delationibus aut ex insidiis aut ex navigationibus aut ex itineribus aut ex damnis et amissione patrimonii aut debilitate corporis aut ex bestiis aut ex ruinis aut ex luto et praecipitiis omne periculorum discrimen adfertur. Cum itaque videris, quale sit discrimen in 7 loco, respice, sicut ante diximus, qualiter horam vel Lunam vel ex quo loco benivolae stellae respiciant et 1 enneati, corr. Salm. 2 anni, corr. a 4 egiptiis M 5 ommem M 6 debilitat, corr. QA 8 decemantur, corr. A 10 amborum, corr. xc 12 quo SittT] quod | imminent, corr. v 14 qua x] aequa 16 ac lunam Q] a luna | partilis M*K* | tempora, corr. v 21 dilationibus, corr. v 22 ex ante itineribus om. M 23 patrimonii B m. rec.'\ patrimonia PE nec patrimonia M 24 add. A' | veneriis cupiditatibus Woclfflin] ueneribus 25 ex add. Sittl 26 omne 27 in loco suspectum; periculonim sive discrimen, ^principe^ in loco r. a 17*
260 FIRMICI quatenus geniturae dominum et temporum dominum, ut, cum securus fueris de vitae substantia, tunc videas, quibus rationibus inminentis
TV 20, 7—21, 5. 261 arma ducatus ac gloriam, licentiam gladii et maximarum potestatum decernit insignia, prout se decreti totius potestas extulerit, aut certe claras artes et nobiles ex igni et ex ferro facit et quae ad omnium 5 scientiam famoso nobilitatis indicio perferantur. In pigris autem et deiectis locis constitutus et in bis signis, in quibus non gaudet, bonestas quasdam artes, sed cum ignobilitate decernit. Quodsi sic Marte po- 3 sito radios suos benivolae commodaverint stellae, ex 10 actu vel ex opere, quodcumque fuerit decretum, et gloriam quandam consequetur et substantiae facultates. Si vero desertus Mars a benivolis fuerit babens ipse decemendi actus potestatem et eum malivolae stellae respexerint, faciet subiectos laboriosos et qui plus 15 inpendant quam illis ex suis artibus conferatur. Yenus. Si vero Venus actus decreverit et sit4 [diurna genitura] vel in domo sua vel in finibus suis et sit in boroscopo partiliter constituta aut in MC. aut in XI. ab horoscopo loco aut in V. — et in bis 20 enim constituta locis ipsa decernit — et si sit nocturna genitura, dabit magnos actus et magnae gloriae decemit insignia, praesertim si eam sic positam luppiter trigonica radiatione respexerit aut si Luna ad eam feratur minuta luminibus; in tanta enim con25 stituit licentia potestatis, ut iste, qui sic babuerit Venerem, regibus vel imperatoribus conferatur. Tunc5 coronas aureas, tunc praetextas decernit aureasque palmatas consularium vel proconsularium fascium nobilitat potestate; faciet pro climate et mensura 1 maxi|maxiinarum M 3 totius c] potius 5 iudicio, corr. x(? 7 non om. M 11 qu§dam M quedam R* 15 quam QA'] que | que illis geminat M | partibus, carr. % \ conferantur, corr. Q^A' 17 del. x, et si sit noctuma genitura dabit in v. 20 sq. A' del. jaerperam, quoniam Venus condicionis est nocturnae et in nocturna genitura potiora decernit 19 hosc. E | et x] aut cf. ad 234, 24 20 si om. M 22 ea M 24 eam A'] eum [ constituitur PR 28 et add. x | fascium nobilitat x] faciunt nobiK
262 FIRMICI geniturae gymnasiarchas Asiarchas, provinciarum sacerdotes, claros semper et nobiles et quorum honoris insignia per totius orbis spatia perferantur, gratos amabiles venustos iustos et quibus cupiant omnes quacumque ratione prodesse; sed iis a feminis vel ab 5 6uxoribus tota felicitatis insignia conferuntur. Si vero non fuerit in his locis nec in his [locis] signis nec in his finibus et in alienis signis vel in alienis finibus fuerit inventa, dabit artes honestas semper et mundas; facit enim aurifices inauratores bratiarios, lo argentarios musicos organarios pictores. Si vero in deiectis locis et in pigris fuerit inventa, faciet hospites popinarios tabernarios myropolas et qui coronas ex florum varietate compositas festis ac sacris diebus distrahere consuerint et quaecumque ad laetitiam vel 15 7 ad delectationem sunt necessaria. Sed generaliter si cum eo, qui actus decernit, benivola fuerit stella vel eum trigonica radiatione respexerit, ipsi actui gloriam famam nobilitatemque decernit et maxima facultatum incrementa largitur; et quanto plures benivolae stellae 20 radios suos decernenti actum societatesque contulerint, in tantum inmensa felicitatis conferuntur augmenta et ex ipso actu magnae gloriae nomen accipit, praesertim si recto cursu pergentes benivolae stellae, quae testimonium perhibent, in matutino ortu fuerint in- 25 8 ventae. Quodsi sine testimonio benivolarum stellarum 1 gymnasia • casasiarcas PK (sa ss.) gyinnasia • casasi arcas arcas M, corr. Sittl 2 et ante nobiles om. P 5 radiatione, corr. A' I sed iis nos] De diis | a feminis QA'] afenis M affenis P afenis R 7 del. A' 8 signis vel in alienis om. M 10 mauratores M | braciarios M bratiatorios P 12 defectis, corr. v 13 myropalas PE 14 ac sacris deficit Q, 15 distraere M | consueuerint P | laetitiam vel ad om. M 16 si] sed M 18 eum] cum PR | rexpexerit M | exspectaveris velut in ipsis actibus 19 ignobilitatemque MPE» 21 suos radios P radios discemit suos E | decernenti A'] decemitM discernitPEj societatemque P 22 conferantur M» | aucgmenta M 23 accepit ME» 26 sine om. M
IV 21, 5—11. 263 eum, qui actum decernit, malivolae stellae solae respexerint, vitae humilitatem et subiectos actus et laboriosos decernunt et reddunt tales, qui in ipsis actibus adsiduis pulsentur infamiis. Quodsi malivolae 5 et benivolae stellae decementi actum aequabili ratione consentiant, omnes omnia pro sua faciunt natura decemendi; fortiores vero erunt, qui se maiori radiatione coniunxerint. Mercurius. Si Mercurius actum decreverit et 9 10 fuerit in principalibus locis constitutus, sicut de Venere et de Marte ante diximus, et sit in sua altitudine vel in finibus suis aut in domo sua, natura decernit; facit enim aut reges aut iudicibus praepositos aut eis rationes regias credi aut magistros 15 imperatorum, aut his similes actus omni ratione decernit secundum signorum naturam et eorum potestatem, qui ei testimonium commodarint. Facit etiam oratores archiatros mathematicos astrologos haruspices; sed haec pro signorum potestate decemit. In solidis 10 20 enim constitutus iudicia maxima decernit rationesque. Si vero in tropicis signis fuerit inventus, ex mutationibus aut ex interpretationibus decernit officia. In aequinoctialibus signis positus ponderibus publicis praeponit. In duplicibus vero signis inventus cor25 datos ingeniosos inventores astrologos et omnia, quaecumque his artibus ac disciplinis similia videntur, facratione decernit. Generaliter itaque illud scire 11 debemus, quod, quotienscumque Mercurius actum decreverit, si benivolarum stellarum fuerit testimoniis 30 adornatus, gloriam honorumque processus et maximae auctoritatis decernit insignia; contra vero malivolae 1 actu P 6 omnes om. M I decerni g 7 erunt A'] eorum } se om. M I radiatiatione M 8 coiunxerint M coniunxerit PB 10 fuerit om. M j constitus M | de uenere et geminat M 12 suppl. V. cf. l. 6 et 255, 8 14 ratione M 15 actus M^] actos M» auctores P auctos R 17 ei Netnethy] et 20 constituto R* | maxima] magna M* 27 hac A' v. g. frequenti sive facili
264 FIRMICI stellae deiectionem liiimilitates miserias infamiasque decernunt; sed in ipsis decretis ex natura stellarum 12non modica differentia est. Mars enim testimonium perhibeps faciet ductores audaces periculosos cito mobiles et qui omni ratione fallantur et qui numquam 5 alicuius potestatis subiugentur licentia. Saturnus vero mansuetos altos tacitos inflatosque perficiet et qui omnia cum dissimulatione Hoc et in ceteris duabus stellis intueri debebis; quae omnia cum a te ■
IV 21, 11—22, 4. 265 Nechepsp, iustissimus Aegypti imperator et astrologus valde bonus, [et] per ipsos decanos omnia vitia valitudinesque coUegit ostendens, quam valitudinem qui decanus efficeret, et quia natura alia natura vin5 citur et quia deum frequenter alius deus vincit, ex contrariis naturis et ex contrariis potestatibus omnium aegritudinum medelas divinae rationis magisteriis invenit. XXXVI itaque decani omnem zodiacum possi-3 dent circulum et per XII signorum numerum iste 10 deorum numerus idest decanorum dividitur. Sed cum sint in singulis signis terni decani, non in omnibus XXX partibus potestatis eorum numen extenditur, sed per singula signa terni decani quasdam partes possident, quasdam relinquunt. Plenae sunt itaque 15 partes, in quibus decani fuerint inventi, vacuae vero, ad quas partes numquam decanorum numen accedat. Quicumque itaque in genitura sua Solem et Lunam4 et quinque planetas in plenis babiierit partibus, erit deus maiestatis maximae praesidio sublevatus. Sed 20 numquam poterit fieri in genitura hominis,
266 FIRMICI destituti semper et pauperes, ad omne infelicitatis 5 discrimen miseriarum continuationibus applicati. Sane in omnibus locis et in omnibus stellis istam rationem debes diligenter inspicere; si enim boroscopus in plenis partibus fuerit, erunt vitae, virtute 5 animi, qualitate corporis et auctoritatis potestate praevalidi. Qui vero in vacuis partibus boroscopum habuerint, erunt minori corpore, deiecti animo, invalidis viribus, semper potentioribus servientes et in omnibus aequalibus subiacentes et qui in omnibus negotiis 10 6 auctoritatem libertatis amittant. Simili ratione etiam MC. parS; si in vacuis partibus fuerit inventa, vacuam decreti sui efficaciam praestat, si vero in plenis partibus, omnia integra et incorrupta praestat, quae locus ipse praestare consuevit-, simili modo Fortunae locus, 15 simili etiam geniturae dominus, simili modo etiam ille, quem actus praestare signavimus. Omnes enim bi, licet sint in oportunis locis positi, si non in plenis partibus fuerint, perdunt licentiae potestatem; si vero plenas possederint partes, omnia, quae eos decreturos 20 7 esse promisimus, incorrupta potestate decernunt. Explicabo itaque partes plenas ac vacuas, ut disciplinae istius secreta nullus invidiae livor inmaculet; decanorum etiam nomina proferam, ut totum tibi, quod promisimus, intimetur, in Ariete faciens exordium. lllae 25 enim sunt partes plenae,
I\^ 22, 4—10. 26 I locus partes III vacuus n locus partes V Senator m locus partes IX vacuus IV locus partes iV Senacher 5 V locus partes V vacuus VI locus partes IV Sentacher. II. Tauri. In Tauri signo quae sint partes 9 plenae, quae vacuae, hoc demonstratur exemplo. Sunt autem in Tauro plenae partes XX, vacuae partes X. 10 I locus partes III vacuus n locus partes VII Suo III locus partes n vacuus IV locus partes Vlii Aryo V locus partes V vacuus 15 VI locus partes V Romanae m. Geminorum. In Geminorum signo quae 10 sint partes plenae, quae vacuae, hoc demonstratur exemplo. Sunt autem in Geminis plenae partes XVIII, vacuae XII. I locus partes vn Thesogar II locus partes II vacuus III locus partes V Ver IV locus partes III vacuus V locus partes Vi Tepis VI locus partes vn vacuus. 2 altera nomina add. A' et recentes: senator idest asiccan AB senator (y. hic et saepe add. D*) ASLCCAN E et (I exL) D {utemur viinusculis) 4 sanacher B idest sentafora add. AB asenter hic et sentahpora post uacuus l. 3 add. DE 6 uaucate (uauce B) idest asentacer AB uacue DE 7 secundus tauri P 11 idest asicat add. AB asicat add. DE 13 idest ason add. AB asou add. DE 15 idest aarfi add. AB arfa add. DE 20 numeri vacui sani, pleni incerti; nam v. 23 m PR, V. 25 Ynn PB; dedimus III et VII ea: AB IIII et VII D om. E I thensogar idest byy AB tesossar. b. j. t. DE 22 uer idest asuae AB uer asra DE 24 acosoae add. A a atosoae BD* atosoa D^E
{ 268 FIEMICI 11 IIII. Cancri. In Cancri signo quae sint partes plenae, quae vacuae, lioc monstratur exemplo. Sunt autem plenae partes XIX, vacuae partes XI. I, locus partes VII vacuus II locus partes VI Sothis III locus partes II vacuus IV locus partes IV Sith V locus partes II vacuus VI locus partes IX Thiumis VII locus partes I vacuus. 12 V. Leonis. In Leonis signo quae sint partes plenae, quae vacuae, hoc demonstramus exemplo. Sunt autem plenae partes XXI, vacuae VIIIL I locus partes VII Craumonis II locus partes IV vacuus 15 III locus partes III Sic IV locus partes VI vacuus V locus partes X Futile. 13 VI. Virginis. In Virginis signo quae sint partes plenae, quae vacuae, hoc demonstramus exemplo. 20 Sunt autem plenae partes XIV, vacuae partes XVI. I locus partes V vacuus II locus partes IV Thumis III locus partes 11 vacuus IV locus partes VI Tophicus 25 V locus partes VI vacuus VI locus partes IV Afut VII locus partes III vacuus. 14 VII. Librae. In Librae signo quae sint partes 3 XI AB] Xn at infra sunt XIX et XII ut nescias uter numerus corruptus sit 5 sothis ABDE (cf. Lepsius chronol. 71)] socius PR 9 thumus DE 13 infra sunt XX et X 14 idest afruicois adcl. A idest afriuocis add. B afunus add. DE 18 futie idest eisie AB futie eysyce DE 23 thinnis A thynnis B idest aphonc add. D^ 25 Tropicus DE 27 afut ABJ asuth DE om. PR 28 III ABDEJ IIEPR 29 «;.29— 269,8 mR ponitur post 269,18; sed ad Scorpionis 269, 9 adnotatur: primitus libra. sequens scorp. ) libra priore loco P
IV 22, 11—16. 269 plenae, quae vacuae, lioc demonstratur exemplo. Sunt autem partes plenae XIX, vacuae XII. I locus partes V Seuicliut II locus partes VI vacuus III locus partes VIII Sepisent IV locus partes III vacuus V locus partes VI Senta VI locus partes in vacuus. VIII. Scorpionis. In Scorpionis signo quae sint 15 10 partes plenae, quae vacuae, lioc demonstramus exemplo. Sunt autem partes plenae, vacuae partes XIV. I locus partes ni vacuus II locus partes V Sentacer III locus partes VI vacuus IV locus partes VI Tepisen V locus partes II vacuus VI locus partes V Sentineu VII locus partes III vacuus. 15 IX. Sagittarii. In Sagittarii signo quae sint 16 20 partes plenae, quae vacuae, hoc demonstratur exemplo. Sunt autem plenae partes XXIII, vacuae VII. I locus partes IX Eregbuo II locus partes III vacuus III locus partes VII Sagon 25 IV locus partes IV vacuus V locus partes VII Chenene. 2 numeri corrupti quidem sed congrumtes 3 seuichut idest apoyc (a' O 0oyc B) AB senichut yoye DE 5 sepisent idest atebenus A B sepissent aterernus (rn ex In D, aterelzinis E) DE 7 senta idest atepiten (-cen B) AB sentaatapicen DE 11 add. ABDE 13 idest acente add. AB asente DE 15 idest asentatir (-cir B) add. AB tepissent a sentacer DE 17 sentinen idest aterceni (-cem B) AB senner atelem DE 18 uacuus des. PK 19 sunt A 20 partes om. ABC | demonstramus DE 21 igitur partes plenae DE 22 VIII ADE I ergb uo AB (herket-ua aegypt.) 26 VII BC] VI A VIII DE j chenem C chenen DE
270 FIRMICI 17 X. Capricorni. In Capricorni signo quae sint partes plenae, quae vacuae, hoc demonstratur exemplo. Sunt autem plenae partes XIII, vacuae XVII. I locus partes YII vacuus II locus partes III Themeso 5 III locus partes V vacuus IV locus partes IV Epiemu V locus partes V vacuus VI locus partes VI Omot. 18 XI. Aquarii. In Aquarii signo quae sint partes 10 plenae, quae vacuae, hoc demonstratur exemplo. Sunt autem plenae partes XVIIII, vacuae XL I locus partes IV vacuus II locus partes V Oro III locus partes IV vacuus 15 IV locus partes VI Cratero V locus partes III vacuus VI locus partes VIII Tepis... 19 XII. Piscium. In Piscium signo quae sint par- i| tes plenae, quae vacuae, hoc demonstratur exemplo; 20 sunt autem plenae partes XIII, vacuae XVII. I locus partes VI vacuus II locus partes VI Acha III locus partes III vacuus IV locus partes V Tepibui 25 V locus partes VI vacuus VI locus partes II Uiu VII locus partes II vacuus. 2 partes om. BC ] quae sint B | demonstramus DE 3 autem] igitur DE | partes ante plenae DE om. AB | XVII] Xmi C 7 epimen B epiemii C 10 partes o?/i. AB 11 quae sintB | demonstramus D^E 12 XVm AC | XII A 13 Mc et v. 14. 15 IV V IV om. A 14 oro idest asoer AB oro Asoer C 16 idest {om. DE) astiro add. libri 18 idest amasiero add. A idest amapero add. B a trafero add. CDE 19 in piscibus quae DE | sunt A 23 atha (aclia BC) idest atapiac (-ias C) ABC Ata achapias DE 24 im A 25 m AB IIII C | tepabiu idest aateac (aaceac B) AB tepibui idest (om. DE) a aceas CDE 27 uiu idest aatexbuiAB II Vm idest a atenbui C 11 Atembui DE
IV 22, 17—23, 1. 271 Istam rationem veteres involutam variis obscuri- 20 tatibus reliquerunt,
272 FIRMICI 2 vero femininae, specialiter explicabo. Arietis a prima usque ad VII. masculinae sunt partes^ ab VIII. usque ad XII. femininae, rursus a XIII. usque ad XVI. masculinae, a XVII. usque ad XXII. femininae, a XXIII. 3usque ad XXX. masculinae. Tauri a prima usque ad 5 VII. masculinae sunt partes, ab VIII. usque ad XVII. 4 femininae, a XVIII. usque ad XXX. masculinae. Geminorum a prima parte usque ad XVII. masculinae, a XVIII. usque ad XXIII. femininae, a XXIV. usque ad 5 XXX. masculinae. Cancri a prima parte usque ad II. 10 masculinae sunt partes, a III. usque ad VII. femininae, ab VIII. usque ad X. masculinae, ab XI. usque ad XII. femininae, a XIII. usque ad XVIII. masculinae, a XIX. usque ad XX. femininae, a XXI. usque ad XXVII. masculinae, a XXVIII. usque ad XXX. 15 Gfemininae. Leonis a prima parte usque ad V. masculinae sunt, a VI. usque ad VII. femininae, ab VIII. usque ad XV. masculinae, a XVI. usque ad XXVI. 7 femininae, a XXVII. usque ad XXX. masculinae. Virginis a prima usque ad VII. femininae sunt partes, 20 8 ab VIII. usque ad XII. masculinae Librae [partes] a prima usque ad V. masculinae sunt partes, a VI. usque ad X. femininae, ab XI. usque ad XXI. masculinae, a XXII. usque ad XXVIII. femininae, a 9 XXIX. usque ad XXX. masculinae. Scorpionis a prima 25 usque ad IV. masculinae sunt partes, a V. usque ad X. femininae, ab XI. rursus usque ad XVI. masculinae, a XVII. usque ad XIX. femininae, a XX. usque ad XXVII. masculinae, a XXVIII. usque ad XXX. femininae. 10 Sagittarii a prima usque ad II. masculinae sunt partes, 30 1 uero om. CDE 5 a prima] uel CDE 8 parte om. ADE 10 parte om. A 11 partes otn. AB 16 parte om. AC 17 sunt p C | Vm. rursus C 20 parte post primaE I sunt partes om. DE. 21 masculinae sunt partes A | del. x 22 sunt partes om. DE 25 scorpius C scorpii DE 26 sunt partes om. DE 27 XVI. masculinae a XVII. usque ad om. CDE 29 rursus a XXVIII. CDE
IV 23, 1—24, 1. 273 a III. usque ad V. femininae, a VI. usque ad XII. masculinae, a XIII. usque ad XXIV. femininae, a XXV. usque ad XXVII. masculinae, a XXVIII. usque ad XXX. femininae. Capricorni a prima parte usque ad 11 5 VIII. masculinae sunt partes, a IX. usque ad XII. femininae, a XIII. usque ad XIX. masculinae, a XX. rursus usque ad XXX. femininae. Aquarii a prima 12 usque ad IX. masculinae sunt partes, a X. rursus usque ad XII. femininae, a XIII. usque ad XIX. mascu10 linae, a XX. rursus usque ad XXX. femininae. Piscium 13 a prima parte usque ad X. masculinae sunt partes, ab XI. usque ad XX. femininae, a XXI. usque ad XXIII. masculinae, a XXIV. usque ad XXX. femininae. Explicatis liis omnibus et diligenti ratione monstratis 14 15 ad terminum istius libri properat oratio; sed quia in principio huius libri multa de Lunae cursibus diximus, etiam posteriores partes eius simili fine claudantur, ut libro buic numen potentissimum Lunae et initium dedisse videatur et finem. Quid itaque in car20 dinibus cum ceteris stellis Luna constituta decernat, generaliter verissimis ac manifestissimis explicabo sententiis, ut in quinto libro cetera sine invidia matheseos secreta pandamus. XXIV. LUNA CUM CETERIS IN CARDINIBUS 05 COLLOCATA. Luna cum Sole si partiliter in horoscopo fuerit, 1 in his, in quibus gaudet vel in quibus exaltatur signis 2 Xni. rursus usque DE Xm. usque rursus C | a XXV. usque ad XXX. masculinae otnissis ceteris AB 4 parte om. B 5 partes owi. AB 7 rursus om. AB {item 8) | parte posf prima B£ 8 sunt partes om. AB 10 rursus om. AB 11 sunt partes om. DE 14 hiis (his E) post et add. DE 15 pr. or. o] praeparatio (fit add. E) cf. f. LXXXII c. 3 med. Cic. Phil. I 3 | sed] se uero C 16 principiis C 18 potissimum DE 22 ceteras ABCD* 23 pandimus C 24 Quid significet Luna cum ceteris planetis in cardinibus collocata DE om. ABC 26 si ante fuerit DE 27 exaltantur C FiKMictJs, ed. Kroll et Skutsch. I. 18
274 FIRMICI vel in domicilio suo^ f Solis iam radiis liberata, parentes
1—9. "aut a parentibus separatos; sed liaec pro signonim ac partium qualitate decernit. I Si Luna cum love fuerit partiliter in horoscopo 5 ' constituta, matrem facit splendido genere nobilitatis 5 ornatam, ipsos vero religiosos et quolibet genere futurorum praescios; erunt sane clari nobiles et potentes. Hoc idem et in MC. parte cum love constituta decernit. In occasu vero, idest in septimo ab 6 horoscopo loco, cum love partiliter constituta et in 10 IMC. paternas dilapidabit facultates, sed postea aut amicorum praesidio aut ex adfinium bereditatibus maximas consequentur substantiae facultates. Sed in omnibus
276 FIRMICl si Saturnus aliqua radiatione respexerit, publicis custodiis, publico carcere et publicis catenarum nexibus obligantur, ut deturpet eos intonsa crinium semper inluvies; et eos in tali necessitate constituit, ut ab inimicis alimenta deposcant; alii in custodia et in 5 vinculis perseverantes vitae terminum complent. Si vero luppiter hos omnes ex aliqua parte respexerit, in templis eos facit servilibus officiis deputari. 10 Si Luna cum Yenere in horoscopo vel in MC. partiliter fuerit inventa, faciet notos nobiles et qui- 10 bus maxima potestatis conferantur insignia. In occasu vero, idest in YII. ab boroscopo loco, et in IMC. humile genus matris ostenditur, sed quibus numquam aliquid desit totum vitae subsidium; sed hi in prima aetate varia semper pulsantur infamia. In om- 15 nibus sane signis ac locis, si Luna cum Venere fuerit inventa, duarum sororum maritos facit aut duorum fratrum uxores aut adfines ad matrimonii vinculum sociat. 11 Si Luna cum Mercurio in horoscopo vel in MC. partiliter fuerit inventa, litterarum gratia claros faciet 20 ac nobiles et aptos ad omne negotiationis officium. Si vero in occasu, idest in VII. ab horoscopo loco, vel in IMC. fuerit inventa, actus creditarum rerum, fenoris ac rationum officia decernit. Haec nos in ultimis libri partibus breviter dixisse sufficiat; hoc 25 enim iste ultimus operatus est sermo, ut omnium praecedentium disputationum et omnium.... ad memoriam tuam revocaret effectum. 1 saturnus si CDE | add. Sittl 2 carceri CDE 3 intensa A 4 ingluuies CD^E 5 in post et om. DE 7 ex om. D^E 8 facit eos DE 9 si om. A post mc. ponit B | in MC.] in merc. C medio DE 10 fuerit partiliter DE | facit DE 12 et] uel A | in merc. C 13 ostendatur D^ ostendetur E 14 ad add. E | hi] II- C 17 sorum C 18 ad] aut ABC 19 uel] ut D^E | merc. C media celi DE 20 parte CDE I fuerit om. A, \ facitA 22 in occasu om. C 23 merc. C imo celi DE 25 ultimi AB | breviter om. CDE | haec C 27 et omnium om. AB ut omnia C | lac. stat. Sittl 28 reuocet CDE
IV 24, 9—26, 4. 277 XXV. Nunc illud tibi intimare debemus, qua ratione 1 partiliter defluat Luna, qua etiam ratione iungatur, quas Graeci synafas aporroicas vocant. In omnibus 5 enim signis et a multis defluit et multis ea radiatione coniungitur. Nam in quocumque signo
278 FIRMICI IV 25, 4—5. tractatu partili debemus omnia ratione tractare. Unde iterum te atque iterum isdem commonitionibus convenimus, ut, quotienscumque tractas genituram^ totum pariter decreti corpus inspicias et omnia ex singularum' stellarum radiatione componas, locorum etiam 5 ac partium diligenter inspicias potestatem, sed et signorum naturam cum locorum qualitatibus compares, conditiones etiam inspicias stellarum, cursus etiam pariter ac formas et defluctiones coniunctionesque Lunae. Sic enim, quaecumque tractaveris, f vel lo locum verissimis poteris explicare sententiis, si liaec 5 omnia sollertiae sagaci investigatione collegeris. Nunc residuus tractatus ad quinti libri principia transferatur, ut explicatis omnibus atque monstratis ad partilia apotelesmata et ad sfaeram barbaricam omnis is oratio transferatur. 1 tractu D^E I omnia om. DE omni AC 2 atque iterum te AB I commotionibus DE 3 ut] et D^E | tractans, corr. a 1 totam E 4 corporis D^E | et omnia — 6 inspicias om. D^E | omnia om. C 5 ratione, corr. x 7 naturam ff] genituram DE genitura ABC 9 defluxiones A defluitiones DE 10 si D ^ I vel locum del. vid. lectio varians ad praecedentia (Z. 5 vel7) ascripta 14 ad E] ac 15 et om. B 16 transferatur oratio A ratio CDE suhscr. lulii Firmici Materni lunioris Viri clarissimi Matheseos explicit liber quartus (exp. qu. 1. m. B) AB lulii Matemi Firmici uiri consularis liber quartus explicit E
LIBER QUINTUS
280 FIRMICI mus reddemus omnia prudentiae tuae specialiter inti3 mantes. Sed ne sermo nudus divino praesidio relinquatur et eum ipsis conatibus adversantis malivoli cuiusdam hominis livor impugnet [et]: quicumque es deus, qui per dies singulos caeli cursum celeri festi- 5 natione continuas, qui maris fluctus mobili agitatione perpetuas, qui terrae soliditatem immoto fundamentorum robore roborasti, qui laborem terrenorum corporum nocturnis soporibus recreas, qui refectis viribus coi.2 rursus gratiam dulcissimi luminis reddis, qui fragili- 10 tatem corporis divina mentis inspiratione sustentas, qui omnem operis tui substantiam salutaribus ventorum flatibus vegetas, qui fontium ac fluviorum undas infatigabili necessitate profundis, qui varietatem temporum certis dierum cursibus reddis, solus omnium 15 gubernatbr et princeps, solus imperator ac dominus, cui tota potestas numinum servit, cuius voluntas perfecti operis substantia est, cuius incorruptis legibus conventa natura cuncta substantia perpetuitatis ornavit, tu omnium pater pariter ac mater, tu tibi 20 pater ac filius uno vinculo necessitudinis obligatus, tibi supplices manus tendimus, te trepida cum supplicatione veneramur: da veniam, quod siderum tuorum cursus eorumque efficacias explicare conamur; tuum sit, quod ad istam nos interpretationem nescioquod 25 impulit numen. Pura mente et ab omni terrena conversatione seposita et cunctorum flagitioram labe purgata hos Romanis tuis libros scripsimus, ne omni disciplinarum arte translata solum hoc opus extitisse videatur, ad quod Romanum non adfectasset ingenium. so 1 reddimus DEN 3 eiim
M
l
'-- >:.A